Partnerinizin gözlerinin içine bakarak bir gününüzü anlatmanın tam ortasındayken, partnerinizin telefonuna gelen bir bildirim sesiyle gözlerini ekrana kaydırdığı anı hatırlıyor musunuz? Ya da tam en derin hüzün veya heyecanınızı paylaşırken karşınızdakinin başparmağıyla ekrandaki akışı kaydırmasına şahit olduğunuz o anı? Modern çağın ilişki dinamiklerinde sıklıkla karşılaştığımız bu durum, artık literatürde resmi bir isim taşıyor: "Phubbing". İngilizce phone (telefon) ve snubbing (kötü muamele etmek / yok saymak) kelimelerinin birleşiminden türetilen bu kavram; bireyin yanında biri varken dikkatini karşısındaki insana vermek yerine akıllı telefonuyla ilgilenerek onu duygusal olarak yok sayması şeklinde tanımlanmaktadır.
Ekrana Kayan Arayış: İlişkilerde Görünmez Duvarlar
İlişkide yakınlık denildiğinde akla ilk gelen ögeler fiziksel temas ya da birlikte geçirilen zamandır. Ancak psikodinamik açıdan yakınlık, bir diğerinin zihninde ve kalbinde "görünür ve duyulur" olduğunu hissetme halidir. Phubbing davranışı, tam da bu hayati ihtiyacı hedef alır. Partnerlerden biri telefonla ilgilenmeye başladığında, diğeri için o an sözel olmayan bir mesaj iletilir: "Şu an elimde tuttuğum bu cihazdaki dijital dünya, senin burada anlattığın duygulardan ve varlığından daha önemli."
"Partnerinizin siz konuşurken telefonuna bakması, zihinsel olarak odadan çıkıp kapıyı yüzünüze kapatmasıyla eş değer bir duygusal reddedilme sinyalidir." — Dr. James A. Roberts
Baylor Üniversitesi’nden Roberts ve Meredith (2016) tarafından yapılan kapsamlı bir araştırmada, phubbing davranışının romantik ilişkiler üzerindeki yıkıcı etkisi açıkça ortaya konmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, partneri tarafından phubbing’e maruz kaldığını belirten bireylerde ilişki doyumunun ciddi oranda düştüğü, bu durumun kişisel yaşam doyumunu azalttığı ve depresif semptomları artırdığı gözlemlenmiştir. İlişkide "partner phubbing" (Pphubbing) arttıkça, çiftler arasındaki çatışma oranı tırmanmakta ve güven bağı zedelenmektedir.
Bağlanma Stillerimiz ve Phubbing Tepkilerimiz
Daha önceki yazılarımızda ele aldığımız bağlanma stilleri, phubbing karşısında verdiğimiz tepkileri de doğrudan şekillendirir. Kaygılı bağlanma stiline sahip bir birey, partnerinin ekranla ilgilenmesini doğrudan bir "terk edilme" veya "yetersizlik" tehdidi olarak algılar. Bu durum yoğun öfke patlamalarına ya da aşırı yapışıcı tutumlara yol açabilir. Buna karşın kaçıngan bağlanma stiline sahip bireyler için phubbing, gerçek yakınlıktan ve duygusal derinlikten kaçınmak adına sığınılacak güvenli bir "dijital kalkan" işlevi görebilir. Ancak sonuç değişmez: Her iki durumda da ilişki, derin ve besleyici bir duygusal temastan mahrum kalır.
Görünmez Tehdit: Ostrasizm (Sosyal Dışlanma)
Nöropsikolojik çalışmalar, phubbing’e maruz kalmanın beyinde fiziksel bir acı ile aynı bölgeleri (ön cingulat korteks) uyardığını göstermektedir. Karşısındaki tarafından telefon sebebiyle yok sayılan birey, evrimsel olarak bir gruptan veya kabileden dışlanmış olma hissiyle (ostrasizm) yüzleşir. Chotpitayasunondh ve Douglas (2018) tarafından yapılan araştırmalar, phubbing’in bir kısır döngü yarattığını kanıtlamaktadır: Phubbing’e maruz kalan birey, hissettiği değersizlik ve yalnızlık hissini bastırmak için kendisi de telefonuna sarılmakta, böylece iletişim tamamen kopmaktadır.
İlişkide Phubbing Döngüsünü Kırmak İçin 3 Temel Adım:
1. "Ekransız Bölgeler" Oluşturun: Yemek masası ve yatak odası gibi alanları dijital cihazlardan arındırarak kaliteli alanlar yaratın. 2. Niyetinizi Açıkça İfade Edin: Telefonunuza bakmanız gerekiyorsa bunu gizlice yapmak yerine, "İşle ilgili acil bir mesaja bakıp hemen dönüyorum" şeklinde niyetinizi sözel olarak beyan edin. 3. Göz Teması Ritüelleri Edinin: Gün içinde en az 10-15 dakika telefonları tamamen uzak bir odaya bırakıp sadece birbirinizin gözlerine bakarak sohbet etmeyi alışkanlık haline getirin.
Sonuç Olarak Gerçek Temas Her Zaman İyileştirir Ekranlar bize tüm dünyayı parmaklarımızın ucuna getirme vaadinde bulunurken, yanı başımızdaki insanın dünyasını kaçırmamıza neden olabiliyor. Bir ilişkide sunabileceğimiz en değerli ve paha biçilemez hediye, bölünmemiş dikkatimizdir. Ekranı yüzü aşağı çevirmek, aslında partnerimize "Seni görüyorum, seni duyuyorum ve buradayım" demenin en yalın yoludur.
Kaynakça
- 1. Roberts, J. A., & David, M. E. (2016). My life has become a major distraction from my cell phone: Partner phubbing and relationship satisfaction among romantic partners. Computers in Human Behavior, 54, 134-141.
- 2. Chotpitayasunondh, V., & Douglas, K. M. (2018). The effects of "phubbing" on social interaction. Journal of Applied Social Psychology, 48(6), 304-316.
- 3. Karasu, F., & Büyükgöze-Kavas, A. (2020). Romantic relationships in the digital age: Partner phubbing, attachment styles, and relationship satisfaction. Journal of Social and Personal Relationships, 37(8), 2245-2262.
