Kusursuzluk arayışı

Kusursuzluk arayışı, çoğu zaman ‘mükemmeli sevmekten’ çok daha derin psikolojik ihtiyaçlardan beslenir. İnsanlar genellikle kusursuzluğu, sonuç için değil, kusursuzluğun sağlayacağını düşündükleri güvenlik, kabul görme veya değerli hissetme duygusu için ararlar.

Kusursuzluk arayışının altında neler olabilir?

• Koşullu sevgi ve kabul görme ihtiyacı: Çocuklukta sevgi, ilgi veya takdir daha çok başarıya, uslu olmaya ya da hata yapmamaya bağlı hissedildiyse, kişi şu inancı geliştirebilir: ‘Ancak kusursuz olursam değerliyim.’ Bu durumda hata yapmak, sadece bir hata değil, kişinin kendisini yetersiz hissetmesine yol açar.
• Kontrol ihtiyacı: Hayat belirsizdir. Kusursuzluk, belirsizliği azaltmaya çalışan bir savunma mekanizması olabilir. Kişi bilinçdışı olarak: ‘Her şeyi mükemmel yaparsam kötü şeyler olmaz.’ diye düşünebilir.
• Eleştirilme veya reddedilme korkusu: Bazı insanlar kusursuz olmaya çalışır çünkü eleştirilmek onlar için acı vericidir. Bu durumda mükemmeliyetçilik, aslında ‘Hata yaparsam insanlar beni beğenmez.’ korkusunun bir kalkanı haline gelir.
• Düşük öz değer: Kişi kendi değerini içten hissetmek yerine performansına bağlar. Bu yüzden:
  • İyi eş olmalıyım,
  • İyi anne-baba olmalıyım,
  • İyi çalışan olmalıyım,
  • İyi görünmeliyim gibi sürekli yükselen standartlar oluşur.
• Kaygı (anksiyete): Mükemmeliyetçilik çoğu zaman kaygıyla birlikte görülür. Çünkü kusursuzluk arayışı, aslında: ‘Yanlış yaparsam ne olur?’ sorusuna karşı geliştirilmiş bir güvenlik davranışıdır.

Kusursuzluk neden yorucudur?

Çünkü kusursuzluk ulaşılabilir bir hedef değildir. Kişi:

• Bir hedefe ulaşır,
• Kısa süre rahatlar,
• Sonra yeni kusurlar bulur.

Böylece sürekli tatminsizlik döngüsü oluşur. Bu nedenle mükemmeliyetçi insanlar dışarıdan başarılı görünseler bile iç dünyalarında sık sık:

• Yetersizlik,
• Kaygı,
• Tükenmişlik,
• Kendini eleştirme yaşayabilirler.

Kusursuzluk nasıl yenilebilir?

1. Yeterince iyi kavramını öğrenmek: Psikolojide çok önemli bir kavram vardır; kusursuz olmak yerine yeterince iyi olmak. Her şeyin %100 olması gerekmez. Bazı şeylerin %70-80 iyi olması da yeterlidir.
2. Hata yapmayı bilinçli olarak normalleştirmek: Kendinize sorun: ‘Bu hatayı bir arkadaşım yapsaydı ona nasıl davranırdım?’ Çoğu insan kendine, başkalarına davrandığından çok daha sert davranır.
3. Sonuç yerine sürece odaklanmak: Mükemmeliyetçilik sonucu kontrol etmeye çalışır. Sağlıklı yaklaşım ise: ‘Elimden geleni yaptım mı? Öğrendim mi? Geliştim mi?’ sorularına odaklanmaktır.
4. İçsel eleştirmeni fark etmek: Mükemmeliyetçi insanların zihninde sık sık şu vardır: ‘Daha iyisini yapabilirdin.’, ‘Yeterli değil.’, ‘Eksik kaldı.’ Bu sesi gerçek kabul etmek yerine onu fark etmek önemlidir.
5. Kusurlarla birlikte değerli olduğunuzu öğrenmek: Psikolojik iyileşmenin temel noktası budur. Sağlıklı benlik algısı: ‘Hata yapsam da değerliyim.’ inancına dayanır.

Psikolojik çıkarım noktasına bakarsak; kusursuzluk arayışının temelinde çoğu zaman başarı istemekten çok, güvenlik ve kabul görme ihtiyacı bulunur. Kişi kusursuzluğu aradıkça geçici rahatlama yaşar; ancak uzun vadede daha fazla kaygı ve tatminsizlik hisseder. İyileşme, kusursuz olmaya çalışmaktan değil, kusurlarla birlikte kendini kabul edebilmekten geçer.

Paradoks şudur: insanlar kusursuzluğu bıraktıklarında genellikle daha huzurlu, daha üretken ve ilişkilerinde daha mutlu hale gelirler. Çünkü artık enerjilerini hata yapmamaya değil, yaşamaya harcamaya başlarlar. Bu döngüyü kırmanın ilk adımı, hayatın doğası gereği eksik, belirsiz ve kusurlu olduğunu kabul etmektir. İnsan ilişkileri, kariyer, aile hayatı ya da kişinin kendisi hiçbir zaman tamamen kusursuz olmayacaktır. Kusursuzluğu hedef haline getirdiğimizde, elimizde olan güzellikleri görmek yerine sürekli eksik olanı aramaya başlarız. Böylece ulaştığımız her hedef kısa süre sonra değerini kaybeder ve yerini yeni bir eksik hissine bırakır.

Kusursuzluk arayışından uzaklaşmanın bir diğer önemli yönü de öz değeri başarıdan ayırabilmektir. İnsan sadece başarılı olduğunda, herkes tarafından sevildiğine veya her şeyi doğru yaptığında değerli değildir. Kişinin değeri, performansından bağımsızdır. Bu farkındalık geliştikçe, hata yapma korkusu azalır ve kişi kendisini sürekli kanıtlamak zorunda hissetmez.

Sonuç olarak, kusursuzluğu bırakmak, vazgeçmek değil; insan olmanın doğasını kabul etmektir. Kendine daha fazla alan tanımak, eksiklerle yaşayabilmek ve her şeyi kontrol etmeye çalışmadan ilerleyebilmektir. İlginç olan ise, insanlar kusursuz olmaya çalışmayı bıraktıklarında çoğu zaman daha yaratıcı, daha cesur ve daha mutlu hale gelirler. Çünkü enerjilerini mükemmel görünmeye değil, gerçekten yaşamaya ayırmaya başlarlar.

‘Kusursuzluğu aradıkça yaşamın güzelliklerini kaçırırız; eksiklerimizi kabul ettiğimizde ise özgürleşir, büyür, öğrenir ve gerçek mutluluğun mükemmellikte değil, insan olabilmekte saklı olduğunu keşfederiz.’