Elimizde bir kitap varken bazen hiç anlamadan okuduğumuz anlar vardır. O an zihnimizden bin türlü düşünce geçiyor olabilir, tek bir düşünceye takılı kalıyor da olabiliriz. Hayatımızda her zaman var olan bu durum, bugünlerde overthinking kavramıyla popülerlik kazanmış durumda. Bu kavramı bazen zekâ ya da derin düşünme olarak tabir edip daha havalı olduğunu düşünebiliriz; fakat bu durum o kadar da iç açıcı olmayabilir. Bu yazıda overthinking (aşırı düşünme) kavramının ne olduğu, kendini nasıl gösterdiği, hayatımızda nelere sebebiyet verdiği ve bu döngüden çıkmamıza yardımcı olabilecek bazı tavsiyeler ele alınacaktır.
Overthinking Nedir?
Overthinking, yani diğer adıyla aşırı düşünme; kişinin yaşadığı bir durumu sürekli analiz etmesi, bir düşüncede takılı kalması ve bunun yanı sıra ileriye dönük olabileceğini düşündüğü senaryolar üretmesidir. Kişi istemsiz bir şekilde sürekli düşünür ve bazen bunun farkına varmayabilir. Farkına varmış olsa dahi aşırı düşünen biri bu döngüden çıkmakta zorlanabilir. Zihni, yaşadığı olaylarda takılı kalabilir ve kişi bir noktadan sonra yararı olmayan bir düşünce döngüsünün içinde kendini bulur. Peki, bu kadar düşünmek hayatımızda neleri etkiler?
Overthinking’in Etkileri
Aşırı düşünme eğilimi olan bireyler genellikle en kötüsüne odaklanır. Olaylar üzerine yaptıkları çıkarımlar ve olabileceğini düşündükleri senaryolar çoğunlukla olumsuz olabilir. Bu durum, kişinin sürekli tetikte olmasına neden olur. Günlük yaşantısında, sosyal ortamlarda bile odaklanmakta zorluk yaşayabilir ve bunu bazen dikkat dağınıklığı olarak algılayabilir; oysa kişi yalnızca o an bir düşüncede takılı kalmıştır. Bunun temel sebebi, zihnin susmaması, yani rahatlama moduna geçememesidir. Uykusuzluk ve zihnin sürekli düşünce döngüsünde olması, mental olarak yorgun hissetmeye ve gün içerisindeki verimin düşmesine yol açmaktadır. Peki neden zihnimiz susmuyor?
Overthinking’e Psikolojik Açıdan Bakış
Kontrol ihtiyacı: Hayatımız üzerinde yeterince kontrol sahibi olmadığımız zamanlar olur. Bu zamanlarda, özellikle kontrolün kendisinde olduğunu hissetmek isteyen kişi, zihninde olabilecek ihtimalleri düşünmeye yoğun bir efor sarf eder. Bunun yanı sıra, kontrolü dâhilinde olan ya da olmayan durumlar üzerine sürekli düşünmek, kişiye kontrol ihtiyacını giderdiği hissini yaşatabilir.
Belirsizliğe katlanamamak: Bizim için çok önemli olan bir sınavın sonucunun haftaya açıklanacağı söylendiğinde, o hafta bizim için geçmek bilmez. Sürekli kendimizi sınavı düşünürken bulabiliriz. Sonuç iyi de olabilir, kötü de. Bu ihtimalleri düşünmeye harcadığımız zamanı bazen sınava çalışmak için harcamayız. Hâlbuki sınavdan kötü bir sonuç aldığımızda, belli bir süre üzüntü yaşasak da sınav sonucu zihnimizi bu kadar meşgul etmez; ancak bundan sonraki süreçte ne yapacağımız üzerine düşünmek zihnimizi fazlasıyla oyalayabilir. Zihnimiz belirsizliği sevmez; netlik ve tamamlanma ister. Tamamlanmayan bir olayı, zihnimizde ihtimaller dâhilinde sürekli tamamlamaya çalışırız. Bu durum ise aşırı düşünmeye sebebiyet verir.
Düşünerek kaçmak: Aşırı düşünme bazen duygularımızdan kaçmanın en kolay yolu hâline gelebilir. Yaşadığımız hayal kırıklığı, değersizlik duygusu, kaygı ya da üzüntüyle yüzleşmek yerine, olayları ve duygularımızı analiz etmeyi tercih edebiliriz. Duygularımızla temas hâlinde olmamak, sürekli güçlü görünme isteğinden kaynaklanabilir. Duygular bastırıldığında ise zihin aşırı düşünme ile meşgul edilir: “Neden böyle oldu?”, “O hareketi neden yaptım?” Oysa duygularımızı yaşamadığımız sürece bu düşünceler, zihinde bir yükten başka anlam ifade etmez.
Önlemi düşünerek aldığımızı sanmak: En insani ihtiyaçlarımızdan biri, kendimizi güvende hissetmektir. Bizi tedirgin eden durumlar karşısında bazen çareyi düşünmekte buluruz. Düşündüğümüzde daha iyi bir sonuç elde edeceğimize ya da olumsuzluklar karşısında elimizden gelebilecekleri yaptığımıza inanabiliriz. Bu durum bizi güvende hissettirir ve gerçek hayatın zorluklarından kaçış yolu olarak zihin dünyamıza çekilmemize neden olur. Zihnimizde her şeye çare bulabildiğimizi düşündüğümüz bu alan, aşırı düşünme döngüsünü besler ve bize sahte bir konfor sağlar.
Sonuç: Tüm Nedenlerin Ortak Noktası Kaygı
Aşırı düşünmenin nedenlerini incelediğimizde, bu nedenlerin temelinde kaygının yer aldığını söyleyebiliriz. Belirsizlik yaşayan kişi, geleceğe dair yoğun bir kaygı hisseder; duygularından kaçan biri, duyguların yaratacağı rahatsızlıktan kaygı duyabilir; güçlü görünme isteği, bu imajın yıkılacağı korkusuyla beslenebilir. Kontrol ihtiyacı ve önlem alma çabası da gerçek hayatın zorluklarının bizde yarattığı kaygının bir sonucudur. Kısacası overthinking, kaygının zihnimize oynadığı bir oyun olabilir.
Overthinking ile Nasıl Baş Edebiliriz?
Düşünmekten fazlasıyla yorulan zihni sakinleştirmek, düşünce döngüsünden çıkabilmenin önemli bir adımıdır. Bunun yollarından biri meditasyondur. Meditasyon, nefes egzersizleri aracılığıyla bedenin ve zihnin sakinleşmesini sağlarken, düşüncelerimize ve duygularımıza yönelik farkındalığımızı da artırır. Bir diğer yol ise düşünceleri yeniden çerçevelemektir. Bu noktada profesyonel destek alarak Bilişsel Davranışçı Terapi yöntemleriyle çarpıtılmış düşünce ve davranışların, daha işlevsel düşünce ve davranışlarla değiştirilmesi mümkündür.
Gerçekten inanılmaz bir bakış açısı ve temellendirme. Bizler overthinking’i başka başka anlamlar geldiğini ve espri yoluyla bu kadar file getirdigimiz anlarda bu kadar önemli bir şey olması ve bunun sonucunun kaygıdan ötürü olduğunu bilmek beni fazlasıyla şaşırttı teşekkürler.