Modern dünyada artık neredeyse gerçek anlamda hiç durmuyoruz duramıyoruz, durup da kendimize odaklanamıyoruz çünkü kendimizi dinlediğimiz o gerçek anda içimizde hemen bir huzursuzluk ortaya çıkıyor. Otobüste, metroda giderken telefonla içerik kaydırıyoruz, evde arka planda televizyondan ses gelsin istiyoruz, video izlemeden yemek yiyemiyoruz, uyku öncesinde daha rahat uyumak için tweet okuyoruz ya da asmr videoları izliyoruz. Peki insan neden boş durmaktan bu kadar kaçınır ve sürekli beynini uyaranlarla meşgul etmek ister? Çünkü boşluk düşündürür. Düşünmek de çoğu zaman yüzleştirir ve yüzleşmek, her zaman “iyi hissettiren” bir şey değildir.
Beyin Boş Kaldığında ne Olur?
Beyin, boş kaldığı an içeriye döner. O ana kadar bastırdığın, ertelediğin her şey zihninde sırayla belirmeye başlar. Sorgulamaya başlarsın. “Ben bu hayatta neredeyim?”, “Hayatın amacı ne?”, ‘’Ben gerçekten kimim, ne istiyorum?’’
Bu soruların hızlı cevapları yoktur, üzerine derin derin düşünmen gerekir. Beyin ise kısa vadede çözülemeyecek belirsizliği tehdit olarak algılar. O yüzden zihin devreye girer ve “Buna şimdi bakmasak da olur. Gel, başka bir şey yapalım.” diyerek zihinsel kaçışı başlatır. Bu kaçış aslında sinir sisteminin kendini koruma çabasıdır.
Sürekli Uyarılmak: Beynin Kendini Uyuşturma Biçimi
Sosyal medya platformlarında kısa reels videoları izleyerek ve sürekli içerik kaydırarak beynine küçük ödüller sunarsın. Beyin, her kaydırmada bir ödül beklentisine girer, yeni bir bilgi, komik bir deneyim, duygusal ve kısa süreli bir uyarım gibi. Düşünmeye fırsat vermeden bir sonrakine geçersin. Üst üste bir dopamin patlaması yaşarsın. Bu döngüler, beynin “Şu an tehlikeli bir durum yok, sadece oyalanıyoruz.” demesini sağlar. Fakat bu küçük ödüller derin bir tatmin sağlamaz, sadece geçici bir rahatlamadır. Beyin ise zamanla anlık rahatlamalara alışır. İzlediğin ve hoşuna giden videoların sürekli keşfetine düşmesi de seni bu kısır döngüye iyice hapseder ve beynin uyaran bağımlılığını besler.
Artık Dikkatimiz Çok Dağınık ve Odaklanamıyoruz
Çevremde birçok insandan şunları duyuyorum: “Eskisi gibi saatlerce kitap okuyamıyorum, telefona bakasım geliyor.”, “Bir şeye uzun süre odaklanamıyorum. Karşımdakini dinleyemiyorum.”, “Kafam sürekli dolu ama hiçbir şey de yapmıyorum.”, ‘’Film izlemek uzun geliyor, onun yerine kısa videolar izlemek istiyorum.’’
Bu durumların hepsi uyarılmış bir beynin doğal bir sonucudur. Beyin, sürekli yüksek uyarana maruz kaldığında yavaş olanın sıkıcı, hızlı olanın değerli olduğunu düşünür. Bu yüzden de uzun ve derin sohbetler yorucu gelir, derin düşünce zorlaşır, düşünmek istemezsin, sabır azalır, tahammül düşer ve kişi kendini ‘’Ben çok tembel oldum.’’, ‘’Eskisi gibi değilim.’’ diyerek suçlamaya başlar hatta ‘’Ben de DEHB mi var dikkat eksikliği yaşıyorum, odaklanamıyorum.’’ diyerek kendine etiketler koymaya başlar. Oysa sorun sen değilsindir. Sorun, beynine hiç durma alanı tanımamandır.
En Çok Nelerden Kaçıyoruz?
İlk akla düşüncelerden kaçtığımız gelse de aslında en çok kaçtığımız şey düşünceler değil, duygularımızdır. Can sıkıntısı, hüzün, yalnızlık, boşluk ve anlamsızlık hissi. Bu duygular tehlikeli değildir ama rahatsız edicidir ve modern dünyada ise rahatsızlığa yer yoktur. Eskiden telefonların, televizyonların, sosyal medyanın olmadığı zamanlarda insanlar sıkılırdı. Şimdi sıkılmak bir tehdit gibi algılanıyor. Oysa psikolojik olarak şunu biliyoruz ki bazen sıkıntı, zihnin kendini yeniden düzenlediği yer olmaktadır. Boşlukta, sessizce kendimizi dinlediğimizde yaratıcılık gelir. Anın farkında daha çok oluruz. İçgörü, çoğu zaman telefonu eline almadığımız o birkaç dakikada doğar ama biz o dakikaları bile hemen her yerde hatta yalnız kalmamız gereken yerlerde bile elimize telefonu alarak hemen dolduruyoruz.
Sürekli Kaçmanın Uzun Vadeli Bedeli
Kaçmak kısa vadede beyni rahatlatır. Uzun vadede ise kendini tanıma kapasitesini, iç sesle teması, gerçek ihtiyaçları fark etmeyi köreltir. Hayattan alınan derin tatmini azaltır. Bireyin hayatı çok dolu olsa bile içi boş hissedilir. Çünkü insan, kendiyle kurduğu o derin temasını kaybetmiştir. En tehlikelisi ise kişi kendi isteklerini başkalarının beklentisinden ayırt edemez hale gelir. Özetle iç temas kaybolursa yön duygusu da kaybolur. İnsan kendini, amacını bilmeden savrulur ve beynini meşgul ederek sadece günlerini, yıllarını geçirir.
Peki Çözüm ne?
Her şeyden uzaklaşıp, sosyal medyayı silip hiç telefona bakmamak mı çözüm yolu? Tabii ki hayır. Çözüm, bilinçli küçük boşluklar yaratmaktır.
1. Kaçtığını Fark Etmek Telefonu eline alırken bir an dur ve “Şu an bir duygudan ya da düşünceden mi kaçıyorum ve neden kaçıyorum?” diye kendine sor. Bu farkındalık bile başlı başına bir temastır.
2. Günde 10 Dakika Kaçmamayı Denemek Amaç, bir anda her şeyi bırakmak ya da uzun meditasyonlar yapmak değildir. Amaç, zihnin getirdiği her şeye rağmen kendinle kalabileceğini deneyimlemektir. Günde sadece 10 dakika boyunca telefona, müziğe ya da başka bir uyarana yönelmeden oturmak bile yeterlidir. Bu 10 dakikada zihnin sıkılabilir, geçmişe gidebilir, yapılacaklar listesiyle dolabilir. Bu çok normaldir. Buradaki mesele düşünceleri susturmak değil, onlara rağmen kaçmamayı öğrenmektir. Zamanla beyin, her rahatsızlık anında kaçmak zorunda olmadığını fark eder ve kişi, duygularının gelip geçebileceğini, kendisini ele geçirmediğini deneyimleyerek öğrenir.
3. Kendinle Sert Yüzleşmeler Yapmadan Nazik Temasta Olmak Kendinle temas kurmak, her zaman derin analizler ya da zor sorular sormak anlamına gelmez. Bazen “Ben şu an ne hissediyorum?” demek fazlasıyla yeterlidir. Bu sorunun net bir cevabı olmasa bile, bunu sormak kişinin kendisine yönelmesini sağlar. Burada önemli olan, kendini zorlamamak ve yargılamamaktır. “Neden böyle hissediyorum?” yerine “Şu an böyle hissetmemin bir sebebi olabilir.” diyebilmek, zihni yumuşatır. Kendine nazik yaklaşan bir zihin, zamanla daha derin cevapları zaten kendiliğinden verir. İyileştirici olan, sert yüzleşmeler değil, sürdürülebilir, güvenli ve şefkatli temastır.
Sonuç
Aslında düşünmekten değil de kendimize yaklaşmaktan korkuyoruz çünkü kendimize yaklaşmak bazen alıştığımız hayatı sorgulatır. Unutulmamalıdır ki gerçek huzur, sürekli kaçmakta değil, ara ara durabilmektedir. Beyin, sessizlikten hoşlanmıyor gibi görünse de aslında en çok sessizlikte iyileşir. Birey ise bu sessizlik anlarında kendine dürüstçe bakabildiği anlarda hayatla da kendiyle de daha gerçek bir bağ kurar.
