Son yıllarda kişisel gelişim kitapları, yaşam koçluğu programları, motivasyon seminerleri ve spiritüel çalışmalar oldukça fazla artış göstermektedir. Bu artışı sadece popülerlik veya moda olarak adlandırmak yetersiz kalmaktadır. Bu popülerleşmenin altında yatan bireyin anlam arayışını, belirsizlikle baş etme ihtiyacını ve dayanıklılık gereksinimi görmezden gelmemek gerekmektedir. Ancak burada yaşanan ikilem şudur; kişisel gelişimin artışı bireylerin gerçek bir bilinç artışı yaşamasına mı dayanmakta yoksa modern yaşamın ürettiği eksiklik duygusuna verilen bir yanıt olarak mı ortaya çıkmaktadır?
Kendini Gerçekleştirme İdeali: Psikolojiden Popüler Kültüre
Günümüzde insanlar hayatlarında tarihsel olarak hiç olmadığı kadar fazla seçenekle karşı karşıya kalmaktadır. Eğitim, kariyer, ilişkiler, kimlik ve daha birçok alanda çok fazla seçenek arasında tercih yapmaya çalışmaktadır. Bu özgürlüğün genişlemesi aynı zamanda sorumluluk yükünü de arttırmaktadır. Literatür incelendiğinde sürekli seçim yapmanın insanda karar verme yorgunluğuna sebep olduğu, sürekli performans göstermenin tükenmişliğe sebep olduğuna ve sürekli karşılaştırma yapmanın da benlik saygısını zedelediği söylenmektedir. Özellikle kapitalist toplumlarda başarı bireyselleştirilmiştir. Başarılıysanız da başarısızsanız da bunun sebebi tamamen sizsinizdir. Bu durum bireylerde kronik bir yetersizlik algısı oluşturabilmektedir. Bu noktada kişisel gelişim devreye girmektedir. Bireye öz farkındalık, öz düzenleme ve duygusal dayanıklılık araçları sunmaktadır. Bu yönüyle kişisel gelişim de bir ihtiyaçtan doğmuştur. Kişisel gelişim alanındaki bazı çalışmalar belirsizlik ve dayanıklılığı arttırabilmektedir. Örnek olarak, meditasyon ve mindfullness uygulamaları kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Ancak burada sorun kişisel gelişim değil, her şeyde olduğu gibi ölçüsüzlük ve sınır ihlalidir. Kişisel gelişim alanının en hassas noktası ruh sağlığı ile kesiştiği yerdir. Depresyon, travma, anksiyete bozuklukları gibi durumlar bilimsel eğitim ve etik denetim gerektiren alanlardır. Ancak günümüzde kısa süreli sertifika programlarıyla psikolojik müdahale alanına giren uygulamalar da artmaktadır. Burada mesele rekabet değil güvenlik olmaktadır.
Uzmanlık Sınırları ve Sürekli Gelişim Baskısı
Psikoloji bir uzmanlık alanıdır. Ruh sağlığı profesyonelleri uzun yıllar süren eğitim, süpervizyon ve etik denetim süreçlerinden geçmektedirler. Yetkisi olmayan kişilerin travma çalışması yapması ve klinik belirtileri spiritüel sorunlar olarak yorumlamaları birey için risk oluşturabilmektedir. Uzmanlık sınırlarının belirsizleşmesi beraberinde birey için sorunlara sebep olabilmektedir. Kişisel gelişim alanındaki diğer bir problem ise ‘sürekli daha iyi versiyon’ söylemi olmaktadır. Gelişim sağlıklıdır ancak sürekli daha iyisini isteme baskısı psikolojik açıdan sorunlara sebep olabilmektedir. Sağlıklı benlik gelişimi; yeterlilik duygusu, öz şefkat, sınır koyabilme ve hata yapma hakkını içermektedir. Ancak bazı popüler söylemler bireyi sürekli daha üretken, daha mutlu, daha bilinçli olmaya zorlar. Bu durum kaygıyı arttırabilmektedir. Sürekli gelişim zorunluluğu, gelişimin kendisini baskıya dönüştürebilmektedir.
Ne Yapılabilir? Bilinç, Sorumluluk ve Denge
Kişisel gelişim tamamen reddedilecek bir alan değildir. Öz farkındalık, duygu düzenleme, yaşam boyu öğrenme ve anlam arayışı birey için önemlidir. Ancak bu alanın sağlıklı kalabilmesi için üç temel ilkeye ihtiyaç vardır. İlk olarak uzmanlık sınırlarına saygılı olmak gerekmektedir. Koçluk ile terapi arasındaki fark net olmalıdır. Ruh sağlığı müdahaleleri eğitimli uzmanlar tarafından yürütülmelidir. Bir diğer konu da ölçülülüktür. Sürekli gelişim zorunluluğu yerine yeterli olma bilinci güçlendirilmelidir. Son olarak da bireysel ve toplumsal denge arasındaki bağ önemlidir. Kişisel gelişimden bahsedilirken toplumsal gerçeklik görmezden gelinmemelidir. Birey kendini geliştirirken yaşadığı koşulları da değerlendirebilmelidir. Bireylerin psikolojik okuryazarlığının arttırılması da kişilerin doğru destek alabilmesine yardımcı olabilmektedir.
Sonuç
Sonuç olarak kişisel gelişimin yükselişi bir bilinç artışının göstergesi olabilir ancak aynı zamanda artan bir ihtiyaç arayışının da işaretidir. Kişisel gelişim modern bireyin yalnızlığı ve anlam arayışı ile ortaya çıkan boşluğu doldurmaya çalışmaktadır. Ancak gelişim sağlıklı bir araç olarak kalmalı; kimlik, değer ve psikolojik müdahale alanlarını kontrolsüz biçimde genişleten bir pazara dönüşmemelidir. Gelişim, ölçü kaybettiğinde baskıya; sınır kaybettiğinde ise riske dönüşebilir. Kendimizi geliştirirken kendimizi zorlamadan, uzmanlık sınırlarını aşmadan ve yeterli olmanın değerini unutmadan bir denge kurabiliyor muyuz, dikkat edilmesi gerekmektedir. Gelişim sağlıklıdır. Ama sağlıklı olan gelişim, dengeli olandır.
Kaynakça
-
Ekşi, F. (2011). Kişisel Gelişim literatürünün Eğitim ve Danışma İhtiyacı Açısından İncelenmesi: Kurumsal Analitik Bir Yaklaşım (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey).
-
Paker, K. (2011). Postmodern Bilgelik: Yeni Çağ Söyleminde Kişisel Gelişim ve ‘Ruhsal Alıştırmalar’. Studies in Psychology, 31, 65-104.
