İlişkilerde Değersizleştirme ve Farkındalığın İnşası

Bazı ilişkiler fiziksel olarak sürer ama duygusal olarak çoktan bitmiştir. Partner yanınızdadır; aynı evde, aynı masada, aynı hayatta… Ama siz yine de derin bir yalnızlık hissiyle baş başasınızdır. Bu yalnızlık, açık bir terk edilişten değil; ilginin sessizce çekilmesinden doğar. Sorunlar konuşulmaz, duygular sorulmaz, varlığınız fark edilmez. Zamanla içinizde bir boşluk oluşur. İşte bu, ilişkilerde sıkça yaşanan ama adı konulmadığı için görünmez kalan sessiz değersizleştirmedir.

Sessiz değersizleştirme, partnerlerden birinin diğerini açıkça incitmeden; eksik ilgi, duygusal mesafe, baskın duruş ve yok sayma yoluyla ilişkide geri plana itmesidir. Duygusal ihmal literatürde, kişinin duygusal ihtiyaçlarına sürekli ve sistematik biçimde karşılık verilmemesi olarak tanımlanır (Webb, 2012). Bu durum, bireyin kendisini değersiz hissetmesine neden olur; çünkü insan, değerini çoğu zaman görülmek üzerinden algılar.

Sessiz Değersizleştirmenin Bıraktığı Duygusal İzler

Bu tür ilişkilerde en sık görülen duygusal durumların başında içsel yalnızlık gelir. Kişi bir ilişki içindedir ama kendini ilişkisiz hisseder. Ardından kendinden şüphe etme başlar: “Sorun bende mi?”, “Daha az istersem belki değişir.” Araştırmalar, romantik ilişkilerde algılanan değersizliğin benlik saygısını düşürdüğünü ve depresif belirtileri artırdığını göstermektedir (Rosenberg, 1965; Murray, Holmes & Griffin, 2006).

Zamanla kişi, duygularını ifade etmekten vazgeçer. Talep etmek yük gibi gelir. Bu durum öğrenilmiş duygusal suskunluk yaratır. Kaygılı bağlanma stiline sahip bireylerde bu süreç daha yoğun yaşanır; çünkü ilgi azaldıkça bağlanma ihtiyacı artar (Bowlby, 1988; Mikulincer & Shaver, 2016). Böylece kişi, kendini eksilten bir ilişkide kalmaya devam eder.

Kişi Sessiz Değersizleştirildiğini Nasıl Hisseder?

Sessiz değersizleştirme çoğu zaman şu içsel sinyallerle fark edilir:

• Yanınızdayken kendinizi yalnız hissedersiniz

• Konuşmanız gerekenleri içinize atarsınız

• İlişkide sürekli bekleyen taraf olursunuz

• İlgi görmek için kendinizden ödün verirsiniz

• Değerinizin azaldığını hissedersiniz ama nedenini açıklamakta zorlanırsınız

Bu hislerin ortak noktası şudur: Kişi, ilişkide var olduğunu hissedemez. Psikolojik açıdan bu durum, öznel iyi oluşun azalmasıyla doğrudan ilişkilidir (Ryff & Singer, 2003).

Farkındalık Nasıl Oluşur?

Farkındalık, “Beni sevmiyor mu?” sorusundan önce gelen daha derin bir soruyla başlar: “Bu ilişkide ben görülüyor muyum?” Sessiz değersizleştirme farkındalığı, kişinin duygusunu küçümsememesiyle gelişir. “Abartıyorum” demek yerine “Ben böyle hissediyorum” diyebilmek kritik bir adımdır. Duygular, kanıt değil ama işarettir. Özellikle sürekli tekrar eden duygusal eksiklikler, ilişkisel bir soruna işaret eder.

Farkındalık aynı zamanda ilişki dinamiklerini gözlemlemeyi gerektirir: Kim konuşuyor, kim susuyor? Kim merkeze alınıyor, kim erteleniyor? Asimetrik güç ilişkilerinde, baskın partner ilgiyi kontrol ederken diğer partner görünmezleşir (Knobloch & Solomon, 2004).

Farkındalık Sonrasında Kişi Nasıl Davranmalı?

Farkındalık, tek başına yeterli değildir; davranışla desteklenmelidir.

1. Duygusal ihtiyacı meşrulaştırmak: İlgi bir lütuf değil, temel bir ilişkisel ihtiyaçtır.

2. Duyguyu açıkça ifade etmek: Suçlamadan, “Ben” diliyle.

3. Sınır koymak: Sürekli eksik bırakılan bir ilişkide sınırlar ruhu korur (Cloud & Townsend, 1992).

4. Kendilik değerini ilişki dışından beslemek: Değer, partnerin davranışına indirgenmemelidir.

5. Profesyonel destek almak: Özellikle bağlanma örüntülerini fark etmek ve döngüyü kırmak için.

Sessiz değersizleştirme bağırmaz; ama içten içe aşındırır. İnsan, görülmediği ilişkilerde tükenir. Duygusal boşluk bir zayıflık değil, ruhun verdiği uyarıdır. O uyarıyı duymak, kişinin kendine olan sorumluluğudur. Bu sorumluluğu üstlenip gerektiğinde yol almak, kendine yolculuk yapmak gerekebilir. Başkalarının bize nasıl davrandığı kadar bizim de kendimize karşı nasıl davrandığımız da önem arz etmektedir. Ve unutmayalım ki, başkasının bize nasıl davranması gerektiğine bizler karar veririz. Sınır bilmeyen, seni görmeyen ve değersizleştirmeye başlayan birine karşı koyabilmek için; KENDİNİ GÖR, KENDİNİ SEV VE KENDİNE SARILMAYI SAKIN İHMAL ETME. Unutma! sen biriciksin.

KAYNAKÇA

• Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.

• Cloud, H., & Townsend, J. (1992). Boundaries: When to say yes, how to say no to take control of your life. Zondervan.

• Knobloch, L. K., & Solomon, D. H. (2004). Interpersonal uncertainty and relationship talk. Communication Monographs, 71(4), 343–372.

• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.

• Murray, S. L., Holmes, J. G., & Griffin, D. W. (2006). The self-fulfilling nature of positive illusions in romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 71(6), 1155–1180.

• Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton University Press.

• Ryff, C. D., & Singer, B. (2003). Flourishing under fire: Resilience as a prototype of challenged thriving. Psychological Inquiry, 14(2), 109–119.

• Webb, J. (2012). Running on empty: Overcome your childhood emotional neglect. Morgan James.