Dip dibeyken açılan mesafeler artık sıkça karşılaşılan bir durum: İsmini çeşitlendirse de çoğu zaman bir ilişki tanımının içindeyiz; ancak duygusal olarak birbirimizden uzaktayız. Konuşuyor, eğleniyor, gülüyor ve hayatın ritmini beraber yakalıyoruz. Buna rağmen yakınlıktan çok mesafeyi hissediyoruz. Bu durum ilgisizlik ya da bağlanma isteksizliği olarak basite indirgenebilse de duygusal erişilmezlik daha karmaşık bir örüntüyü işaret eder.
Duygusal erişilmezlik, kişinin duygusal olarak kendini ifade etmekte ve duygusal bağ kurmakta zorlanması olarak tanımlanabilir. Bu kişiler fiziksel olarak vardır; ancak duygusal olarak yok gibidir. Yani duygusal olarak geri plandadırlar. İlişki vardır ama oldukça yüzeysel ve sınırlıdır. Yakınlık isteği ile bundan kaçınma aynı anda var olur. Bu çelişki ilişkideki gerilimin temel sebebidir. Kişi hem yakındır hem de bir o kadar uzaktır.
Bowlby’in Bağlanma Kuramı
Bu örüntüyü anlamlandırmada Bağlanma Kuramı önemli bir pencere açar. Bowlby’e göre bireylerin erken dönem bakım verenleriyle kurduğu ilişkiler, ilerleyen yaşamda yakın ilişkilerde nasıl bağ kuracaklarını önemli ölçüde etkiler. Hazan ve Shaver’ın yetişkin romantik ilişkiler üzerine geliştirdiği bağlanma stilleri yaklaşımı; güvenli, kaygılı ve kaçınan bağlanma örüntülerini tanımlar. Duygusal erişilmezlik genellikle kaçınan bağlanma ile ilişkilidir.
Kaçınan bağlanmaya sahip insanlar için yakınlık ihtiyaç olduğu kadar aynı zamanda bir tehdit anlamı da taşıyabilir. Duygusallık; kontrol edilme, bağımlı olma ya da incinme riski olarak algılanabilir. Bu sebeple duygular bastırılır, ihtiyaçlar yok sayılır ve ilişki belli bir mesafede tutulur. Bazı çalışmalar, kaçınan bireylerin stres anlarında duygusal olarak uzaklaşarak geri çekilmeye çalıştıklarını göstermektedir. Bu geri çekilme genelde bilinçli değil, otomatik bir savunmadır.
Ghosting ve Modern İlişkiler
Modern ilişkilerde bu savunma örüntüsü farklı şekillerde görünür hâle gelir. Ghosting, ani iletişim kopuşları, duygusal konularda çekingenlik ya da ilişkinin yüzeyde tutulması bu örüntünün yaygın yansımalarıdır. LeFebvre ve arkadaşlarının ghosting üzerine yaptığı çalışmalar, bu davranışların duygusal yükü taşıyamama ve çatışmadan kaçma ile ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Yani duygusal erişilmezlik isteksizlikten ziyade bir baş edememedir.
“Beni Sevmiyor mu?”
Birçok duygusal olarak erişilmez kişi yalnızlıktan hoşlanmaz, bağ kurmayı ister ve mutlu bir ilişkiyi arzular. Ancak ilişki derinleştiğinde, yoğun duygular devreye girdiğinde geri çekilme başlar. Yakınlık hem ısıtan hem de yakan bir deneyim hâline gelir. Bu içsel çelişki, ilişkilerde “yakın olduğu kadar uzak” bir atmosfer yaratır. Bu durum, duygusal erişilmezliğin sevgisizliği ifade ettiği anlamına gelmez.
Duygusal erişilmezliğin bir diğer boyutu, kişinin kendi duygularına erişmekte de zorlanmasıdır. Bazıları için asıl sorun sevgisini karşısındakine ifade etmek değil; kendi duygularını tanımaktır. Bastırılmış duygular belirsiz ve siliktir. Bu durumda ilişkideki mesafe, kişinin iç dünyasındaki kargaşanın yansıması olarak ortaya çıkar. Duygusal geri çekilme, ilişkiyi koruma çabasından çok bireyin kendini koruma çabasını temsil eder.
Duygu = Zayıflık Algısı
Bu örüntüyü güçlendiren bir diğer unsur toplumsal ve kültürel bağlamdır. Duyguların zayıflık olarak görüldüğü, bağımsızlığın mükemmelleştirildiği ve her zaman güçlü olmanın yüceltildiği bir ortamda duygusal mesafe işlevsel bir strateji hâline gelir. Kısa vadede etkili olan bu strateji, zamanla yalnızlık ve duygusal kopuklukla sonuçlanabilir.
Sonuç
Sonuç olarak duygusal erişilmezlik modern ilişkilerde giderek daha görünür hâle gelen bir olgudur. Bu durum; kişilerin bağlanma örüntüleri, duygusal düzenleme biçimleri ve yakınlığa dair geçmiş travmalarıyla ilişkilidir. Duygusal erişilmezlik yalnızca bir sorun değil, kişinin yakınlıkla kurduğu karmaşık bir ifade biçimi olarak da ele alınmalıdır. Bu perspektif, konuyu anlamlandırmak için daha kapsayıcı bir çerçeve sunar.
Kaynakça
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment And Healthy Human Development. New York, NY: Basic Books.
Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic Love Conceptualized As An Attachment Process. Journal Of Personality And Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment In Adulthood: Structure, Dynamics, And Change. New York, NY: Guilford Press.
LeFebvre, L. E., Allen, M., Rasner, R. D., Garstad, S., & Wilms, A. (2019). Ghosting In Emerging Adults’ Romantic Relationships: The Digital Dissolution Disappearance Strategy. Journal Of Social And Personal Relationships, 36(11–12), 3571–3590. https://doi.org/10.1177/0265407518821909
Wei, M., Russell, D. W., Mallinckrodt, B., & Vogel, D. L. (2007). The Experiences In Close Relationships Scale (ECR)-Short Form: Reliability, Validity, And Factor Structure. Journal Of Personality Assessment, 88(2), 187–204. https://doi.org/10.1080/00223890701268041
