Bir çocuğun çizdiği evin pencereleri kapalıysa, güneş eksikse ya da figürler birbirinden uzaksa… Tüm bunlar bir çocuğun çizgilerinde duyulan çığlıkların ifadesi olabilir. Yetişkinler için basit bir resim olarak görülen bu ifadeler, aslında duygusal ihmal ve istismarın habercisi olabilir.
Duygusal ihmal ve istismar yaşayan çocuklar, yaşadıklarını kelimelere dökmekte zorlanabilirler. Bu noktada çocuk resimleri, onlar için önemli bir ifade aracıdır. Resimlerindeki her bir ifade, bize duymamız gerekenleri fısıldar. Karanlık renkler, eksik figürler, dağınık çizgiler gibi işaretler, çocuğun yaşadığı ihmal ve istismarın sonucu olarak duygularını ifade eder.
Bu işaretleri doğru bir biçimde yorumlamak, çizgilerdeki çığlıkları duyabilmenin en önemli yoludur. Çünkü bir çocuğun kurtuluşu, onun çizgilerinde saklı olan hikâyeyi anlamaktan geçer.
Çocuklar Neden Resimle Anlatır?
Resim yapmak, çocuklar için yalnızca bir etkinlik değil, duygularının ve ihtiyaçlarının dışa vurumu, yaşadıklarını işleme biçimidir. Çocuklar, yetişkinler gibi duygularını kelimelerle ifade edemeyebilirler. Özellikle okul öncesi dönemde dil gelişimleri henüz tamamlanmadığı için ifade biçimleri biz yetişkinlerden farklılaşır.
Bu noktada çocuk psikolojisi ve sanatın kesişim noktası olarak karşımıza çocuk resimleri çıkar. Yalnızca bilinç sürecini yansıtmakla kalmayan çocuk resimleri, bilinçdışı süreçlerinin de derin izlerini taşır. Çocuk resimlerinde görülen her bir çizgi, her bir figür çocuğun yansımasıdır.
Psikoloji alanında yapılan çalışmalar, çocukların travmatik deneyimlerini resim aracılığıyla daha rahat ifade ettiklerini ortaya koymuştur. Söz konusu istismara uğramış çocuklar olduğunda, kendilerini sanat yoluyla ifade etmeleri onları hem rahatlatan hem iletişimi kolaylaştıran bir yöntem olmaktadır (Yılmaz, 2009).
Resim sayesinde çocuk, uğradığı istismarı ifade ederek zihnindeki ifadeleri ve istismarın tüm boyutunu aktarabilir. Bunun nedeni, hem resim yapmanın onlara bir “kontrol alanı” sağlaması hem de duygularını dolaylı yoldan aktarabilmelerine imkân tanımasıdır. Çocuk, yaşadığı ihmali veya istismarı söylemek yerine çizdiği resimlerde koyu renkli bulutlar ile kendini köşeye sıkışmış ve mutsuz bir ifade ile çizebilir. Gizli ifadelerle, yaşadığı duygusal ihmal ve istismarın ipuçlarını verir.
Duygusal İhmal ve İstismarın Çizgilere Yansıması
Duygusal ihmal ve istismar, çocuğun ruh dünyasında çok derin izler bırakır. Yaşanılan travmanın izleri, çocuk resimlerindeki figürler sayesinde gün yüzüne çıkar. Çocuk resimleri incelendiğinde, her bir figürün ve her bir çizginin bir anlamı vardır.
Örneğin:
-
Sürekli koyu renkler kullanmak, karanlık bir iç dünyasının habercisi olabilir.
-
Renk yoksunluğu, resmin tek renk ya da soluk renkten oluşması da duygusal donukluğun ifadesi olabilir.
-
Çocuğun resimlerinde yer verdiği bireylerin vücut parçalarını eksik çizmesi ya da uzak veya küçük bir biçimde çizmesi, o kişiyle olan bağlarının zayıflığını ifade eder.
Eğer bu şekilde çizdiği kendisi ise, bu istismara dair önemli ipuçlarını verir. Düzensiz, dağınık ya da karmaşık ifadeler, çocuktaki çözülmemiş duyguları ifade eder. Renk kullanımındaki karmaşa, figürleri boyarken renkleri taşırmak gibi izler, çocuğun duygusal ihmal ve istismarını yansıtabilir. Çizgilerde kalemi bastırarak kullanması, yaşanılan travmanın sonucu olarak çocukta öfke ve stresin habercisi olabilir.
Tekrarlı semboller ve karanlık temalarda çocuğun istismarını ifade etmesi, dolaylı bir ifade biçimidir. Tüm bunlar gözlemlenirken çocuklardaki bireysel farklılıklar unutulmamalı ve hemen bir teşhis konulmamalıdır. Çocuğu yalnızca çizgiler bağlamında değil; bireysel, fiziksel, gelişimsel ve kültürel bağlamda değerlendirmek gerekir.
Sessiz Çığlıkları Duyabilmek
Çocuğa yönelik duygusal istismarı tanımlamak, çocuğu bu istismar türünden korumanın ilk adımı olarak düşünülebilir (Baskak, 2023). Bu açıdan çocuk resimleri, duygusal ihmal ve istismarın tanımlanması için bir araçtır.
Çocukların yaşadıkları duygusal ihmal ve istismar, çoğu zaman dışa vurulmaz. Kelimelerden çok çizgilerle ifade edilir. Bu dolaylı ifadedeki çığlıkları duyabilmek ise ebeveynlerin, öğretmenlerin ve psikolojik destek sağlayan profesyonellerin en önemli görevidir.
Çocuğun ifadelerine kulak vermek, gözlemler yapmak ve çocukla sağlıklı iletişim kurabilmek, çocuğa destek sağlayabilmenin yollarıdır. Çocuk bu sayede yalnız olmadığının, ifadelerinin anlaşılabildiğinin farkına varır. Bu farkındalık, çocuk için bir umut ışığıdır.
Çocuk resimleri de bu noktada yalnızca bir sanat değil, aynı zamanda önemli birer araçtır. Çizgilerde saklı olan korkular, kaygılar ve hayal kırıklıkları, doğru bir yaklaşımla anlaşılabilir ve müdahale sağlanabilir. Tüm bunlardan önce çocuğu yargılamamak ve ona güvenli bir alan sağlamak gerekir. Ebeveynlerin ve öğretmenlerin çocuklara cesaretlendirici bir tutumla yaklaşması, sessiz çığlıkları duyabilmeleri ve kabul edici pozitif bir tutum sergilemeleri son derece önemlidir.
Bu açıdan ruh sağlığı desteği sağlayan profesyonellerin de ebeveyn ve öğretmen işbirliğiyle iyileştirici bir tutum sergilemesi, çocuğun iyileşme sürecinde büyük öneme sahiptir.
Sonuç
Çocukların çizgilerinde gizlenen hikâyeler, duyulmayı bekleyen birer yardım çığlıklarıdır. Duygusal ihmal ve istismarın izleri, bu çizgilerde ortaya çıktığında, bu çığlıkları duyabilmek biz yetişkinlerin en önemli görevi olmalıdır.
Yalnızca onların duygusal ifadelerinin araçları olmayan resimler, onların duygusal dünyalarını anlamak ve ihtiyaçlarını fark etmek için bir anahtar niteliğindedir. Her çocuğun özel olduğu ve her çizginin farklı bir kapıyı açtığı unutulmamalıdır. Bu yüzden çizimleri birer işaret olarak değil birer hikâye olarak okumak, onlara destek sağlayabilmenin ilk adımıdır.
Kaynakça
-
Baskak, İ. (2023). Çocuğa yönelik duygusal istismar. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61-72.
-
Yılmaz, G. (2009). Cinsel istismara uğramış ve uğramamış 6-12 yaş grubundaki çocukların aile resmi çizimleri, davranış sorunları ve ailelerin işlevsel özelliklerinin incelenmesi.
