Aldatma, romantik ilişkilerde güveni en derinden sarsan deneyimlerden biridir. Ancak aldatmayı yalnızca “sadakatsizlik” olarak tanımlamak, bu davranışın psikolojik boyutunu anlamak için yeterli değildir. Çünkü aldatma, çoğu zaman kişinin kendisiyle, geçmişiyle, ihtiyaçlarıyla ve kimlik algısıyla kurduğu ilişkinin de bir yansımasıdır. Bu nedenle aldatmayı anlamak, yalnızca yaşanan davranışa değil, davranışın arkasındaki psikolojik süreçlere ve ilişkiyi şekillendiren dinamiklere de bakmayı gerektirir. Bu yazıda aldatmayı; aldatan kişinin, aldatılan kişinin ve ilişkisi olan birine çekilen kişinin psikolojik perspektifinden ele alacağız.
İnsan Neden Aldatır?
Elbette her aldatmanın tek bir nedeni yoktur. İlişki doyumunun azalması, bağlanma örüntüleri, dürtüsellik, kişilik özellikleri, yaşam krizleri ve fırsat faktörleri bu davranışta rol oynayabilir. Ancak aldatmanın psikolojisini anlamaya çalışırken dikkat çeken noktalardan biri, kişinin bazen başka bir insana değil, onun yanında hissettiği kendilik deneyimine yönelmesidir. Bazı kişiler için bu çekim, adeta başka biri olabilme fırsatıdır. Birçok kişi ilişki dışındaki kişiye aşık olduğunu düşünür. Oysa bazen asıl çekici olan, sorumlulukların olmadığı versiyonuyla başka birinin yanında kendini daha canlı, daha çekici, daha cesur ya da daha özgür hissedebilmesidir. Bu nedenle bazı insanlar gerçekte yeni bir partnerden çok, yeni bir benlik deneyiminin peşindedir. Karşıdaki kişi ise bu deneyimin ortaya çıkmasını sağlayan bir ayna işlevi görür. Bu durum aldatmayı haklı çıkarmaz; ancak davranışın yalnızca cinsel ya da romantik çekimle açıklanamayacağını gösterir.
İnsan Neden İlişkisi Olan Birini Tercih Eder?
İlişkisi olan birine çekilmenin ardındaki psikolojik dinamikler de oldukça karmaşıktır. Herkes için geçerli tek bir açıklama yapmak mümkün değildir. Ancak klinik gözlemler ve psikoloji literatürü, bazı kişiler için burada “sevilmekten” çok “seçilmiş olmak” duygusunun belirleyici olabileceğini göstermektedir. Çünkü seçilmek, özellikle kırılgan benlik saygısına sahip bireylerde güçlü bir psikolojik ödül yaratabilir. “Beni onun hayatındaki herkese rağmen tercih etti.” düşüncesi, sevginin önüne geçebilir. Bazı insanlar ilişkinin kendisine değil, yarattığı üstünlük hissine bağlanır. Eşini, ailesini ya da mevcut ilişkisini riske atan birinin kendisini tercih etmesini, kendi değerinin kanıtı olarak yorumlayabilir. Fakat bu algı çoğu zaman yanıltıcıdır. Çünkü bir başkasının sınır ihlali, başka birinin değerini kanıtlayan sağlıklı bir ölçüt değildir.
Aldatılmanın Psikolojisi
Aldatılmanın en ağır etkisi, kişinin güven duygusunun, benlik ve gerçeklik algısının aynı anda sarsılmasıdır. Yaşanan olay yalnızca bir sadakat ihlali olarak deneyimlenmez; ilişkinin tamamı yeniden sorgulanmaya başlanır. “Gerçek miydi?”, “Ne zamandır devam ediyordu?”, “Ben nasıl fark edemedim?” gibi sorularla geçmiş farklı bir anlam kazanır. Bir zamanlar güven veren davranışlar ve anılar şüpheyle hatırlanırken, kişi yalnızca partnerini değil, kendi sezgilerinin, yargılarının ve kararlarının doğruluğunu da sorgulamaya başlar. Gerçekliği yeniden anlamlandırma çabası zamanla benlik algısına yönelir. “Bende eksik olan neydi?”, “Diğer kişide benden farklı ne var?”, “Demek ki yeterince iyi değildim.” gibi düşünceler, kişinin yaşananları kendi değeri üzerinden açıklamaya çalıştığını gösterir. Bu noktada zihnin en sık başvurduğu yollardan biri karşılaştırmadır. Sosyal medya hesapları incelenir, fotoğraflar tekrar tekrar açılır; fiziksel özellikler, yaş, meslek, görünüm, başarı ve hatta kişilik özellikleri üzerinden sürekli kıyaslamalar yapılır. Oysa bu karşılaştırmalar çoğu zaman gerçeği değil, yaşanan travmanın oluşturduğu yorumları yansıtır. Benzer bir psikolojik sarsıntı, ilişki yaşadığı kişinin evli ya da başka bir ilişki içinde olduğunu sonradan öğrenen kişilerde de görülür. Bu durumda kişi yalnızca kandırılmış olmanın hayal kırıklığını değil, farkında olmadan bir aldatma sürecinin parçası hâline gelmiş olmanın suçluluğunu, öfkesini ve utancını da yaşayabilir. Bir anda yaşanan ilişkinin gerçekliği sorgulanır; güven kaybı yalnızca karşıdaki kişiye değil, kurulan ilişkinin tamamına yönelir.
Bir ilişkinin sadakatle sürdürülüp sürdürülmeyeceği, yalnızca partnerin değerine bağlı değildir. Sadakat, bireylerin kendi sınırlarıyla, ilişki becerileriyle, dürtü kontrolüyle ve sorun çözme biçimiyle ilgilidir. Araştırmalar aldatmanın tek başına partnerin fiziksel çekiciliği, başarısı ya da ilişkiye yaptığı yatırımla açıklanamayacağını göstermektedir. Mutlu görünen ilişkilerde de aldatma yaşanabilir; ciddi sorunlar yaşayan ilişkilerde ise sadakat korunabilir. Bu durum, aldatmanın yalnızca ilişkinin değil, aynı zamanda bireyin psikolojik işleyişinin de bir ürünü olduğunu gösterir.
Kaynakça
- Atkins, D. C., Baucom, D. H., & Jacobson, N. S. (2001). Understanding infidelity: Correlates in a national random sample. Journal of Family Psychology, 15(4), 735–749.
- Allen, E. S., & Baucom, D. H. (2004). Adult attachment and patterns of extradyadic involvement. Family Process, 43, 467–488.
- Blow, A. J., & Hartnett, K. (2005). Infidelity in committed relationships II: A substantive review. Journal of Marital and Family Therapy.
- Fincham, F. D., & May, R. W. (2017). Infidelity in romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 70–74.
- Sungur, M. Z. (2021). Aşk Evlilik Sadakatsizlik: Şeytan Üçgeni. Destek Yayınları.
