Çocukken büyüdüğünüz evde ebeveynleriniz tarafından sıklıkla eleştiriye maruz kaldıysanız, o sesin zamanla evin duvarlarından sızıp zihninizin içine yerleştiğini fark etmiş olabilirsiniz. Artık o ses ebeveynlerinize ait değildir; onu içselleştirmişsinizdir.
Bu “yargılayıcı” iç ses, yetişkinlikte pusuda bekler ve günlük hayatın en sıradan anlarında bile kendini hatırlatmak için fırsat kollar. Örneğin; bir arkadaşınıza mesaj attınız ve beklediğiniz cevap bir türlü gelmedi. İşte o an zihninizdeki eski “eleştiri kasetleri” yeniden çalmaya başlar:
- “Demek ki artık benimle konuşmak istemiyor.”
- “Kesin bir yanlış yaptım.”
- “Zaten hep böyle şeyler yaşıyorum, belki de ben gerçekten değersiz biriyim.”
Bu cümleler aslında rasyonel bir durum tespiti değildir; Bilişsel Davranışçı Terapi perspektifinde olumsuz otomatik düşüncelerdir. Geçmişin hayaletleri, bugünün gerçeğiymiş gibi davranır.
Gelin bu durumu Bilişsel Davranışçı Terapi ve Bırak Yapsınlar Teorisi kapsamında daha detaylı inceleyelim.
Bilişsel Davranışçı Terapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ekolü; bireyi mutsuz eden şeylerin olayların kendisi değil, o olayları zihninde nasıl tercüme ettiği olduğuna odaklanır. Bu farkındalık yolculuğunda bireyin olumsuz düşünce kalıplarını keşfedip onları daha sağlıklı formlara dönüştürmesi amaçlanır.
Ekolün işleyişini anlamak için BDT’nin temel taşı olan ABC Modeli’ni inceleyelim:
A (Activating Event)
Hayatın içinde bireyi rahatsız eden, stres yaratan veya tetikleyen somut bir durumdur.
B (Beliefs)
Olay anında bireyin zihninden saniyeler içinde geçen otomatik düşünceler ve köklü inançlardır.
C (Consequences)
Bu düşüncelerin sonucu olarak ortaya çıkan duygusal (üzüntü, öfke) ve davranışsal (içe kapanma, çatışma) tepkilerdir.
Terapi seansları, kişinin bu döngüyü fark etmesiyle başlar. Kişi, zihnindeki o yargılayıcı sese karşı bakış açısını yeniden yapılandırmayı öğrenir.
Örneğin; arkadaşından cevap alamayan zihnin ilk tepkisi olan “Belki de ben değersiz biriyim” inancı, zamanla yerini daha rasyonel ve özgürleştirici düşüncelere bırakır:
“Bu durum benim değerimle ilgili değil. Belki şu an müsait değil, belki de sadece yazmak istemedi. Her iki durumda da kendimi suçlamam gereken bir eksiklik yok.”
Bu yeni bakış açısı, kişinin kendi değerini başkalarının eylemlerinden kurtarıp yeniden kendi ellerine almasını sağlar.
“Bırak Yapsınlar” Teorisi (The Let Them Theory)
Amerikalı yazar Mel Robbins, 2024 yılında büyük ilgi gören The Let Them Theory isimli kitabını yayımlamıştır. Robbins bu eserinde zihinsel özgürlüğe dair farklı bir bakış açısı sunar. Dış dünyada kontrol edemediğimiz ama iç dünyamızda fırtınalar koparan olaylara karşı daha sağlam bir duruş geliştirmeyi öğretir:
“Bırak yapsınlar.”
Az önce BDT perspektifinden incelediğimiz “cevaplanmayan mesaj” örneğine bir de Robbins’in merceğinden bakalım:
Arkadaşın mesajına dönüş sağlamadı mı?
- Bırak sağlamasın.
- Onun tutumu, meşguliyeti ya da kararı senin kontrol alanının dışındadır.
Kontrol edemeyeceğin bir alan için kendini yıpratmak, enerjini olmayan bir hayalete harcamaktır. Kontrol edebileceğin tek bir alan vardır: Kendi düşüncelerin, duyguların ve davranışların.
Robbins’in teorisini sıradan kişisel gelişim tavsiyelerinden ayıran en önemli nokta, bunun bir “boş ver, üzülme” geçiştirmesi olmamasıdır. Bu teori iki temel ilke üzerine kuruludur:
Kendine İzin Ver
Bir durum seni üzdüğünde veya hayal kırıklığına uğrattığında bu duyguyu hissetmek son derece insani ve normaldir. Duygunu bastırma; ona zihninde yer aç.
Bırak Yapsınlar
Duygunu yaşadıktan sonra karşı tarafın eylemini — ya da eylemsizliğini — olduğu gibi kabul et ve odağını yeniden kendi hayatına, kendi davranışlarına çevir.
Bu bakış açısını hayatın merkezine yerleştirmek elbette bir gecede mümkün olmayabilir. Ancak zamanla bu felsefe benimsendikçe bireylerin kronik stresten arındığı ve duygusal dayanıklılıklarının arttığı gözlemlenmiştir.
Yani başkalarının ne yapacağını seçemezsin; ama bu seçimin senin iç huzurunu ne kadar etkileyeceğine yalnızca sen karar verebilirsin.
Sonuç
Sonuç olarak çocukluktan miras kalan o yargılayıcı iç ses, her ne kadar bugünkü kararlarımızı ve hislerimizi gölgelemeye çalışsa da biz bu sesi değiştirebiliriz.
Bilişsel Davranışçı Terapi’nin sunduğu ABC Modeli bize zihnimizin çalışma mekanizmasını bir harita gibi sunarken; Mel Robbins’in “Bırak Yapsınlar” felsefesi bu haritada gitmek istediğimiz rotayı netleştirir.
BDT bize:
“Düşüncelerini fark et ve onları gerçeklerle yeniden inşa et.”
derken; Robbins,
“Kontrol edemeyeceğin her şeyi serbest bırak ve enerjini sadece kendi iyileşmene sakla.”
diyerek bizi özgürleştirir.
Kendi değerimizi başkalarının bir mesajına, bir onayına ya da bir eleştirisine endekslemekten vazgeçtiğimizde; yani hem bilişsel olarak kendimizi yeniden yapılandırıp hem de dış dünyayı olduğu gibi “bıraktığımızda”, gerçek huzur başlar.
Burada unutulmaması gereken bir diğer önemli nokta ise şudur: Kişi bu yoğun iç sesle tek başına başa çıkmak zorunda değildir. Eğer birey bu süreçte tek başına ilerlemekte zorlanıyorsa profesyonel destek almak oldukça kıymetlidir.
Kaynakça
Robbins, M. (2024). Let Them Theory. Hay House.
