Gün içinde birçok insan, fark etmeden kendi sınırlarının dışına çıkar. İstemediği bir şeye “tamam” der. Yorgun olmasına rağmen devam eder. Rahatsız olduğu bir durumda sessiz kalır. O an için sorun çıkmaması adına yapılan bu küçük uyumlar, genellikle fark edilmeden birikir. Ve günün sonunda çoğu zaman tarif etmesi zor bir duygu ortaya çıkar: İçten içe bir huzursuzluk. Birçok kişi bu huzursuzluğu yaşadığı olaya bağlar. Oysa çoğu zaman mesele yalnızca o an değildir. Daha çok, o an kendini koruyamamış olmakla ilgilidir.
Sınır Nedir?
Sınır, bir kişinin nerede başlayıp nerede bittiğini belirleyen görünmez bir çizgidir. Bu çizgi; düşüncelerimizi, duygularımızı, bedenimizi ve zamanımızı kapsar. Kimi zaman “hayır” diyebilmek, kimi zaman mesafe koymak, kimi zaman da bir duruma dahil olmamayı seçmek… Bunların hepsi sınırın farklı biçimleridir. Sınır koymak çoğu zaman yanlış anlaşılır. Soğuk olmak ya da mesafe koymak gibi algılanabilir. Oysa sağlıklı bir sınır, bir ilişkiyi zayıflatmaz. Aksine, ilişkiyi daha net ve güvenli bir zemine taşır. Çünkü sınır, karşı tarafa aslında şunu söyler: “Buradayım ama kendimi kaybetmeden.”
Neden Sınır Koymak Zor Gelir?
Birçok kişi için sınır koymak yalnızca bir davranış değil, aynı zamanda duygusal bir risk gibidir. Çünkü çoğu zaman şu düşünceler eşlik eder: “Hayır dersem kırılır.”, “Ayıp olur.”, “Beni yanlış anlar.”, “Bencil gibi görünür müyüm?” Danışanlarla çalışırken en sık karşılaştığım noktalardan biri tam da burasıdır. Kişi, karşısındakini üzmemek için kendisini geri plana atarken, bunun farkına bile varmayabilir. Zamanla bu durum bir alışkanlığa dönüşür. Kendi ihtiyacını fark etmek zorlaşır, ifade etmek ise daha da zor hale gelir.
Sınır İhlali Nasıl Hissedilir?
Sınır ihlali her zaman açık bir şekilde fark edilmez. Çoğu zaman kişi “neye” rahatsız olduğunu tam olarak tanımlayamaz. Ama bir şeylerin doğru olmadığı hissi oldukça nettir. Bu durum genellikle şu şekilde kendini gösterir: İç sıkıntısı, gerginlik, beklenmedik bir öfke, yorgunluk hissi, kendine karşı kızgınlık. Aslında çoğu zaman mesele o an yaşanan durumdan çok, birikenlerdir. Örneğin, istemediği halde sürekli bir şeylere “evet” diyen biri, bir noktadan sonra küçük bir talebe bile beklenmedik bir tepki verebilir. Bu tepki çoğu zaman abartı değil, birikimin dışa vurumudur.
Sürekli Uyum Sağlamanın Bedeli
Sürekli anlayışlı olmak, idare etmek ve alttan almak; kısa vadede ilişkileri sorunsuz gibi gösterebilir. Ancak uzun vadede kişinin kendisiyle olan bağını zayıflatır. Kişi zamanla: Ne istediğini söylemekte zorlanabilir, kendi kararlarından emin olamayabilir, küçük durumlara daha yoğun tepkiler verebilir. Bu noktada çoğu kişi kendisini “fazla hassas” olarak değerlendirme eğilimindedir. Oysa çoğu zaman mesele hassasiyet değil, uzun süre geri plana atılmış ihtiyaçlardır.
Sınır Koymak Ne Değildir?
Sınır koymak çoğu zaman yanlış anlaşılır. Bu nedenle kişi ya hiç sınır koymaz ya da ancak çok zorlandığında sert bir şekilde tepki verir. Oysa sınır koymak; kırmak değildir, ilişkiyi bitirmek değildir, karşı tarafı değiştirmeye çalışmak değildir. Sınır koymak, kişinin kendi alanını tanımlamasıdır. “Bu benim için uygun değil” diyebilmek, karşı tarafı reddetmek değil; kendini koruyabilmektir.
Sınır Koymak Nasıl Başlar?
Sınır koyma süreci, dışarıdan çok içeride başlar. Kişinin önce kendisine şu soruları sorabilmesi gerekir: “Ben bunu gerçekten istiyor muyum?”, “Şu an kendimi rahat hissediyor muyum?”, “Buna evet dersem ne hissedeceğim?” Bu sorular basit gibi görünse de, çoğu zaman ilk kez burada durulmuş olur. İfade aşamasında ise uzun açıklamalara çoğu zaman gerek yoktur. Net ve sade cümleler yeterlidir: “Şu an buna uygun değilim.”, “Bu şekilde konuşulması beni rahatsız ediyor.”, “Bunu yapmak istemiyorum.” Bu cümleler savunma içermez. Açıklama yapma zorunluluğu taşımaz. Sadece kişinin kendi duruşunu ortaya koyar.
Sınır Koyduktan Sonra Ne Olur?
Sınır koymak her zaman hemen rahatlama getirmeyebilir. Özellikle daha önce sınır konulmayan ilişkilerde, bu değişim karşı taraf için alışılmadık olabilir. Şaşırabilir, anlamayabilir, hatta tepki gösterebilir. Bu oldukça doğaldır. Çünkü ilişkideki alışılmış denge değişir. Bu noktada önemli olan, kişinin kendi söylediğinin arkasında durabilmesidir. Sınır koymak bir cümle kurmakla değil, o cümlenin arkasında kalabilmekle anlam kazanır. Zamanla ilişkiler bu yeni dengeye uyum sağlar. Ve çoğu zaman daha açık, daha net bir iletişim oluşur.
Sonuç
Sınır koymak bir anda öğrenilen bir beceri değildir. Küçük farkındalıklarla başlar, zamanla güçlenir. Her şeye yetişmek zorunda olmamak, her isteği karşılamak zorunda olmamak, her durumda anlayışlı olmak zorunda olmamak… Bunlar eksiklik değil, insan olmanın bir parçasıdır. Sınırlar, kişiyi yalnızlaştırmaz. Aksine, kişinin hem kendisiyle hem de başkalarıyla daha dengeli bir ilişki kurmasını sağlar. Ve belki de en önemli nokta şudur: İnsan, kendisini koruyabildiği ölçüde ilişkilerinin içinde sağlıklı bir şekilde kalabilir.
