“XOXO, Gossip Girl”
Bu cümle, yalnızca bir anlatıcıya ait değildi; aynı zamanda bir çağın psikolojik özeti sayılabilirdi. Gossip Girl olarak adlandırılan dizi, bakıldığında lüks hayatları ve entrikaları anlatıyor gibi görünse de, aslında çok daha derin bir ihtiyaca işaret ediyordu. Görülme, fark edilme ve aynı zamanda onaylanma arzusu.
Upper East Side gençleri var olmayı, yalnızca yaşamakla değil, görülmekle bağdaştırmışlardı. Bu noktada dizideki karakterlerin yaşadığı şey, klasik bir ergenlik karmaşasından çok daha fazlasıydı. Burada görünürlük bir kimlik haline gelmişti. Uzun zamandır tartışma yaratan bu durum, psikoloji literatüründe, sosyal karşılaştırma teorisine göre bireylerin kendilerini başkalarıyla kıyaslayarak değerlendirmesine işaret ediyordu (Festinger, 1954). Ancak şu anda bulunduğumuz dijital çağda bu karşılaştırma artık hem sonlanmayan hem de kaçınılması imkansız ve aynı zamanda acımasız bir hal almıştır.
Dijital Onayın Psikolojik Döngüsü
Gossip Girl evreninde bu karşılaştırmanın somutlaştırılmış hali, kim olduğu bilinmeyen bir hesap tarafından sürekli olarak izlenmek ve ifşa edilme kaygısıdır. İlginç olan ise her ne kadar dizideki karakterler bu durumdan rahatsız görünseler de bu sistemin dışına çıkamazlar. Çünkü görünürlük, aynı zamanda değerle eşdeğer hale gelmiştir. Bu durum günümüz sosyal medyasının dinamikleriyle neredeyse birebir örtüşmektedir.
Araştırmalar, sosyal medya kullanımının sosyal onay ihtiyacı ile güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Haliyle sosyal onay ihtiyacımız arttıkça, sosyal medya bağımlılığımız da artmaktadır (Andreassen, 2015). Bu bulgu, Serena isimli karakterin neden sürekli görülmek istediğini ya da Blair’in neden statüsünü kaybetme fikrine tahammül edemediğini anlamamıza yardım eder. Çünkü buradaki tek mesele popülerlik değil, aynı zamanda psikolojik olarak varlığın teyit edilmesidir.
Bağımlılık, Kaygı ve Tekrarlayan Döngü
Belki de en ilginç olan şey, bu döngünün kendi kendini beslediğidir. Sosyal medya bağımlılığı arttıkça psikolojik belirtiler (anksiyete, stres, depresyon) de artmakta ve haliyle bu sıkıntı bireyin tekrar onay aramasına neden olmaktadır (Keles, McCrae & Grealish, 2020). Gossip Girl karakterlerinin krizler yaşayıp aynı gruba tekrar dönmeleri bu döngünün dramatize edilmiş bir yansımasıdır.
Dan Humphrey karakteri bu noktada ayrı bir yerde konumlanır. Başlangıçta sistemin dışında olan Dan, zamanla bu görünürlük popülaritesine dahil olur. Dan’in bu dönüşümü, dijital ortamlarda kimlik inşasına ilişkin çalışmalarla paraleldir. Bireyler sosyal mecralarda kendilerine ait bir sunulan benlik oluşturur ve görüldüğü üzere bu kimlik zamanla gerçek benliğin önüne geçebilir (Nadkarni & Hofmann, 2012). Dan’in yabancı kimliğinden hızla merkeze doğru ilerlemesi, aidiyet ihtiyacı ile görünürlük arzusunun kesiştiği bir noktaya işaret eder.
Bir Karakter Değil, Bir Mekanizma
Gossip Girl’ü güçlü ve farklı kılan şey, bir karakterden ziyade bir mekanizmadan oluşuyor olmasıdır. Bu kimliği bilinmeyen figür, dışsal bir göz gibi işlev görür. İster istemez bireylerin davranışlarını düzenleyen görünmez bir denetim sistemi kurar. Bireyler fark etmeden de olsa bu sistemin içinde kendilerini bulmaya çalışırlar. Ancak bu sistemin en çarpıcı yönü, dışarıdan dayatılmaması, aksine içeriden sürdürülmesidir. Baktığımızda hiç kimse karakterlere kendilerini iyi hissetmediklerinde geri aynı grubun içine dönmelerini söylememiştir. Fakat günün sonunda bu sistem vazgeçilmez bir hal almıştır. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki karakterler bu sistemin hem mağduru hem de sürdürücüsüdür.
Bugünün Dünyasında Gossip Girl Etkisi
Bugünün Instagram, TikTok ve benzeri platformlarda işleyen dinamikleri de bundan çok farklı tutmamak gerektiğini düşünmekteyim. Bireyler ürettikleri içeriklerle kendilerini de ürettiklerini gösterirler bizlere. Bir süre sonra, bu üretim süreci, başkalarının bakışıyla şekillenir bir hal alır ve zamanla öz-değer algısının temel belirleyicilerinden biri haline gelir. Nitekim bu dönemde özellikle genç yetişkinler arasında daha fazla araştırılan şey, sosyal medya kullanımının özsaygı ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkileridir (Vogel et al., 2014).
Belki de bugün bana bu satırları yazdıran, seneler önce Gossip Girl’ü izlerken hissettiklerim ile bu sene bir psikolog olarak izlerken hissettiklerim arasındaki dağlar kadar farktı. Çünkü bana göre Gossip Girl, bir kurgu olmaktan çıktı ve artık günümüz gerçekliğine dönüştü. İster istemez hepimizin hayatında küçük bir “Gossip Girl” var: izlenme, beğeni ve bildirim sayıları… Hepsi görünmez ama güçlü bir geri bildirim sistemi oluşturur.
Ve belki de asıl soru şudur: Biz gerçekten yaşıyor muyuz, yoksa yalnızca görülmek için mi varız?
