Çocukların suça sürüklenmesi yalnızca bireysel değil, aynı zamanda aile, hukuki ve toplumsal birçok ciddi sorunu da beraberinde getirebilmektedir. Çocuk Koruma Kanunu (2005) kapsamında suça sürüklenen çocuk kavramı, “kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbiri alınmasına karar verilen çocuk” şeklinde ifade edilmektedir. Bu tanım, çocuğu bir fail olarak nitelemek yerine, onu suç işlemeye iten koşulları ve çevresel faktörleri vurgulamaktadır. Bu nedenle suça sürüklenen çocuk kavramına yalnızca hukuki bir perspektifle yaklaşılmamalıdır. Nitekim Birleşmiş Milletler (United Nations Department of Economic and Social Affairs, 2003), çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıkan antisosyal davranışları veya tutumları doğrudan “çocuk suçluluğu” olarak sınıflandırmanın doğru bir yaklaşım olmadığını, bunun yerine ortaya çıkan olumsuz durumun gelişim sürecinin bir parçası olabileceğini vurgulamaktadır. Birleşmiş Milletler bu bakış açısıyla, çocukların suça sürüklenme sürecini literatürde “statü suçu” olarak ele alınan kavram perspektifiyle değerlendirmektedir.
Suç Türleri ve İstatistiksel Bakış
Suça sürüklenen çocuk kavramı yalnızca ülkemizi değil, dünya genelinde birçok ülkeyi de olumsuz etkilediği öne sürülmüştür. TÜİK’in verilerinde 2010 yılı Ankara genelinde güvenlik birimine gelen veya getirilen suça sürüklenen çocukların isnat edilen suç türü incelendiğinde sırasıyla yaralama (588), hırsızlık (332), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, satmak, satın almak (101), cinsel suçlar (51), mala zarar vermek ve tehdit gelmektedir.
Sosyo-Kültürel ve Ailesel Faktörlerin Etkisi
Çocukların suça sürüklenmesinde bireysel değişkenlerin yanı sıra yaşanılan çevrenin sosyo-kültürel etkileri ile aile ilişkileri de belirleyici olabilmektedir. Alan yazın incelendiğinde, çocukların suça sürüklenmesi ile sosyo-ekonomik düzey (Hatt, 2011), dezavantajlı mahallelerde yaşamak (Mennis vd., 2011), ailede suç işlemiş bir üyenin olması (Alltucker vd., 2006), madde bağımlısı aile üyesinin bulunması (Roe-Sepowitz, 2007) ve ebeveyn ilgisinin düşük olması (Chew vd., 2010) gibi çeşitli değişkenlerin etkili olduğu anlatılmaktadır. Özellikle çocuğun ebeveynlerine duyduğu yakınlığı algılama düzeyi, ebeveynlik stilleri ve ebeveyn desteği gibi faktörlerin çocukların suça sürüklenmesinde kritik etkiler oluşturduğu çeşitli araştırmalarca ortaya konmaktadır (örn. Walters, 2021; Goering ve Mrug, 2021).
Merdović ve Jovanović (2024) tarafından yapılan bir diğer çalışmanın sonuçlarına göre, çocukların suça sürüklenmesi yalnızca yasaların ihlal edildiği davranışlarla sınırlı kalmamakta; aynı zamanda sosyal, kültürel ve geleneksel normların ihlalini de kapsayan geniş bir davranış yelpazesinde ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmanın sonuçlarından da anlaşılacağı üzere çocuk ve ergenlerin suça sürüklenmesi süreci çok boyutludur ve birçok faktörün bir arada etkili olduğu bir süreçte gerçekleşmektedir.
Ebeveyn İlişkileri ve Koruyucu Faktörler
Papakitsou (2024) tarafından yapılan bir çalışmada ebeveyn ile çocuk arasında kurulan sağlıklı iletişim, duygusal destek ve uygun disiplin sunulması, bu ailelerde yaşayan çocuklar için suça sürüklenmeye karşı koruyucu bir etki oluşturabilmektedir. Ebeveyn-ergen ilişki kalitesi kapsamında çocuğa yönelik sert disiplin uygulamaları ve yetersiz denetim (Farrington ve Malvaso, 2025), ebeveyn phubbing’i (ebeveynin telefonla meşguliyeti) (Zhang vd., 2023) ve ebeveynin ergene uyguladığı psikolojik kontrol (Ricker, 2022), çocukların suça sürüklenme sürecinde etkili olan faktörler arasında sayılmaktadır. Bu bulgulardan da anlaşılacağı üzere ebeveyn etkileşim süreçleri çeşitli noktalarda çocukların davranışları üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilmektedir.
Haq ve diğerleri (2025) tarafından yapılan kesitsel bir araştırmanın sonuçlarına göre, suça sürüklenme sürecinde cinsiyet farklılıkları incelenmiş ve erkek ergenlerde antisosyal davranışlar, saldırganlık ve dürtüsellik ile suça sürüklenme düzeyinin kız ergenlere göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Tek ebeveynli hanelerdeki çocukların, iki ebeveynli hanelerdeki çocuklara göre işsiz kalma, okulu bırakma, akıl hastalığı yaşama ve suça eğilimli davranışlarda bulunma olasılıklarının daha yüksek olduğu bildirilmektedir (Burt vd., 2008; Van de Weijer vd., 2015).
Sonuç ve Öneriler
Tüm bu bulgular doğrultusunda sonuç olarak; suça sürüklenen çocuk kavramı, bireysel özelliklerin ötesinde aile, akran, okul ve sosyal süreçlerin etkileşimiyle açıklanması gereken karmaşık bir olgudur (Jolliffe vd., 2017). Suç, yalnızca yasal yaptırımları olması gereken bir sorun olarak algılanmamalı; aynı zamanda aile-çevresel faktörler ve mahalle ilişki süreçlerinin iç içe geçtiği gelişimsel bir sorun olarak görülmelidir (Sheerin vd., 2023; Papakitsou, 2024). Bu bakış açısı, aile müdahalelerinin çocuk adalet sisteminde çocukların suça sürüklenmesinin önlenmesinde ve çocukları korumadaki aracı ilişkisini göstermektedir.
KAYNAKÇA
United Nations Department of Economic and Social Affairs. Children and Youth in Conflict with the Law (2003). Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Suça Sürüklenen Çocukların Suç Türlerine Göre Dağılımı, Ankara 2010. Hatt, A. Sosyoekonomik Düzeyin Çocuk Suçluluğuna Etkisi (2011). Mennis, J. et al. Dezavantajlı Mahallelerde Çocuk Suçluluğu (2011). Alltucker, C. et al. Ailede Suç İşleyen Üye ve Çocuk Suçluluğu (2006). RoeSepowitz, J. Madde Bağımlısı Aile Üyesi ve Çocuk Suçluluğu (2007). Chew, L. et al. Ebeveyn İlgi Düzeyi ve Çocuk Suçluluğu (2010). Walters, K. (2021). EbeveynÇocuk Yakınlığı ve Suça Sürüklenme. Goering, L. & Mrug, S. (2021). Ebeveynlik Stilleri ve Suç Eğilimleri. Merdović, D. & Jovanović, M. (2024). Çocuk ve Ergenlerde Suça Sürüklenmenin Çok Boyutlu Analizi. Papakitsou, A. (2024). Sağlıklı EbeveynÇocuk İletişimi ve Koruyucu Etkileri. Farrington, D. P. & Malvaso, A. (2025). Sert Disiplin ve Yetersiz Denetimin Suç Eğilimine Etkisi. Zhang, X. et al. (2023). Ebeveyn Phubbing’in Ergen Davranışları Üzerindeki Rolü. Ricker, J. (2022). Ebeveyn Psikolojik Kontrolünün Suça Sürüklenmeye Etkisi. Haq, S. et al. (2025). Cinsiyet Farklılıkları ve Suça Sürüklenme Düzeyleri. Burt, R. et al. (2008). Tek Ebeveynli Hanelerde Çocukların Riskleri. Van de Weijer, J. et al. (2015). Aile Yapısının Çocuk Suçluluğuna Etkisi. Jolliffe, D. et al. (2017). AileAkranOkulSosyal Süreçlerin Çocuk Suçluluğundaki Rolü. Sheerin, F. et al. (2023). Suçun Gelişimsel Bir Sorun Olarak Ele Alınması.
