Sevgi Bir Duygu Mu, Bir Algı Yanılsaması Mı?

Yeni bir yıl, çoğu insan için yeni başlangıçlar kadar eski duyguların da yeniden sorgulandığı bir zaman dilimidir. Hepimiz yeni şeylere olduğu kadar eski şeylere de beklenti duyarız. Yeni başlangıçların sorgusu, eski duyguların hâlihazırda eski olmadığını da gösterir. Sevgi, bu sorgulamanın merkezinde yer alır. Kimi zaman bir bağlanma, kimi zaman bir ihtiyaç, kimi zaman ise anlam yüklenen bir kurtarıcı olarak karşımıza çıkar.

Sevgili okurlar, hazırsanız şimdiye kadar okuduğunuz yapıcı ve onarıcı metinlerin dışında bir yazıyla karşı karşıyasınız. Bu metin, sevgiyi kutsayan değil; onu sorgulayan, parçalara ayıran ve yeniden tanımlamaya çalışan bir denemedir.

Hepimiz bu konuda yanılıyor olabilir miyiz? Sevgi, bağımsız bir duygu olarak gerçek midir, yoksa beynin algısının ürettiği bir yanılsama mı?

Kültürel İnşadan Bireysel Anlam Arayışına

Sevgi, karşımıza yalnızca bir duygu olarak değil; aynı zamanda kültürel, dinî, felsefi ve edebî bir kavram olarak da çıkar. Sevgiye dair bu çeşitlilik, onun dönemin ve kültürün anlamlandırma biçimiyle yakından ilişkili olduğunu gösterir. Eğer sevgi her döneme ve kültüre göre şekillenebiliyorsa, özellikle günümüzde sevgiyi ilişkisel bağlamda ele aldığımızda bu değişimin boyutunu daha net görebiliriz. Bu da sevginin, değişmeyen bir özden çok, zihnin anlam üretme ihtiyacının bir sonucu olabileceğini düşündürür.

Günümüze gelmişken Kafka’nın Milena’ya yazdığı metinlerde sevgiye yüklenen anlam bu sorgulama açısından dikkat çekicidir. Sevgili Milena’da Kafka şöyle der:

“Keşke yarın dünyanın sonu gelseydi. Sonra bir sonraki trene binebilir, Viyana’daki kapınıza gelebilir ve şöyle diyebilirdim: ‘Benimle gel Milena. Birbirimizi tereddüt etmeden, korkmadan ya da kısıtlamadan seveceğiz. Çünkü dünya yarın sona eriyor.’”

Ama ya zamanımız yoksa? Ya da bildiğimiz şekliyle zaman önemsizse? Kafka, bu satırlarda sevginin beklemeyi ve ertelemeyi anlamsızlaştırdığına işaret eder. Bu kavramların, zamanın baskısıyla ilişkili olduğunu ve bu baskı ortadan kalktığında sevginin gerçekliğinin açığa çıkacağını ima eder.

Zamanın Baskısı ve Duygusal Aciliyet

Günümüzde beklenen ve emek verilen şeylere bakıldığında, sevgi ve diğer duyguların dönemsel olarak nasıl evrildiği görülebilir. Kafka’nın Milena’ya duyduğu sevgide, “yarın dünyanın sonu gelse” düşüncesiyle zaman kaygısının yerini zamanın kalmadığı bir aciliyet duygusunun aldığı görülür. Hayatlarımızı etkileyen ve dünyadaki en kıymetli gerçekliklerden biri olan zaman, “yarın dünyanın sonu” düşüncesiyle işlevini yitirir.

Başka bir bakış açısıyla Kafka, Milena’ya duyduğu sevginin kaçınılmaz ve ertelenemez olduğunu vurgular. Kafka’nın kendini ifade ediş biçimi, sevginin bireyin kendi iç boşluğunu örtmek için kurduğu bir anlam alanı olabileceğini de düşündürür.

Eminim hepimizin en çok sevdiği ve en çok sevildiğini düşündüğü insanlar vardır. Ancak bu sevgi gerçekten öylesine midir, yoksa sevginin algımızla oynadığı bir oyun mu söz konusudur? Tanıdık gelen bu duygu, çoğu zaman tanıdık bir inşa sürecinin ürünüdür. Bu duyguyu etrafımızdaki canlıya, cansıza, soyuta ve somuta yöneltebiliriz.

İnsan hayatında en çok kabul gören duygulardan biri sevgidir; çünkü tanıdıktır. Travmatik ya da deneyimsel olarak tanıdık olması, aynı zamanda en az sorgulanan duygu olmasını da beraberinde getirir. Sevginin bu kadar merkezde olması, onun daha fazla sorgulanmasına ve mutlak olmadığı kanısına varılmasına yol açar. Belki de sorun, sevginin var olup olmaması değil; bizim neye “sevgi” dediğimizdir. “Sözüm ona sevgi yoktur” ifadesi, sevginin anlamsızlığını değil; onun mutlak ve değişmez bir gerçeklik olarak ele alınamayacağını vurgular.

Algının Sınırları ve Sinestezi

Sevgiye dair bu belirsizlik, kaçınılmaz olarak insanın algısına ne ölçüde güvenebileceği sorusunu da beraberinde getirir. Sevgi, hissediliyor olmasıyla varlığını kanıtlıyor gibi görünse de bu hissin kaynağı çoğu zaman sorgulanmadan kabul edilir. Yazılan şarkılar, şiirler, romanlar ve anlatılan hikâyeler, sevginin süsünü kullanır. Şiirin abartma tozu çoğu zaman sevgidir. Bu noktada, sevginin geçmişte mi kaldığı yoksa her dönemde içsel bir boşluğu doldurmak için üretilmiş bir yanılsama olarak mı varlığını sürdürdüğü sorusu ortaya çıkar.

Herkes dünyayı aynı şekilde duymaz ya da algılamaz. Bazı zihinler için dünya, alışılmış duyusal sınırların dışında deneyimlenir. Sinestezi, bu farklılığın en somut örneklerinden biridir. Sinestezi, bir duyusal uyaranın istemsiz biçimde başka bir duyusal deneyimi tetiklemesiyle ortaya çıkan nörolojik bir algı biçimidir. Sinestezik bireyler bir sesi renk olarak görebilir, bir harfi belirli bir tatla ilişkilendirebilir. Bu deneyimler, dış dünyaya dair tek ve sabit bir algının olmadığını düşündürür.

Sinestezi bir hastalık ya da algı bozukluğu değil; beynin bilgiyi alışılmışın dışında bir örgütlenmeyle işlemesidir. Algı, doğrudan gerçekliğe açılan bir pencere olmaktan çok, zihnin kurduğu bir yorum alanına dönüşür. Eğer algı duyular arasında bu denli geçirgen olabiliyorsa, sevgi gibi soyut ve bedensel karşılığı net olmayan bir deneyimin de benzer biçimde algısal bir inşa olması mümkündür. Tıpkı bir sesi yeşil olarak algılamak gibi, sevgi de zihnin ihtiyaçları, geçmiş deneyimleri ve beklentileri doğrultusunda ürettiği bir anlam olabilir.

Nietzsche’nin sevgiye yönelik eleştirel yaklaşımı bu noktada anlam kazanır. Nietzsche, sevgiyi mutlak ve saf bir duygu olarak ele almak yerine; onu bireyin kendini kandırma biçimleri, güç ilişkileri ve anlam arayışıyla ilişkilendirir. Sevginin varlığı reddedilmez; ancak kökeni ve işlevi sorgulanması gereken bir deneyim hâline gelir. Nietzsche için sevgi, varoluşun boşluğuna dayanabilmek adına zihnin kendine anlattığı en inandırıcı hikâyelerden biridir.

Yeniden Tanımlanan Sevgi Kavramı

“Sevgi yoktur” demek, sevginin var olmadığı anlamına gelmez. Bu ifade, sevginin mutlak, değişmez ve nesnel bir duygu olarak ele alınamayacağını vurgular. Dolayısıyla sevgi, hissedilen bir gerçeklikten çok, inanılan bir deneyim olabilir. Bu durum onu değersiz kılmaz; aksine insan zihninin hayatta kalma ve anlam yaratma becerisinin bir göstergesi hâline getirir. Bu metnin amacı, sevgiyi yıkmak değil; onu çıplak bırakmaktır.

Günlük hayatlarımızda zamanın yarattığı telaş, bu duyguyu çoğu zaman bir aciliyet hâline dönüştürür. Kimse kimseyi öylesine sevmez; sevgi her zaman bir koşula, bir ihtiyaca ya da bir boşluğa temas eder. İnsan sevgiye eğilimli doğar; bu, varoluşla ve insanın insana muhtaçlığıyla ilişkilidir. Ancak bu durum, sevginin sahici ve nesnel bir gerçeklik olduğu anlamına gelmez. Sevilen biri kaybedildiğinde çoğu zaman ağlanan şey, kişiden çok; yokluk duygusu ya da yaşanabilecek ihtimallerdir. “Geri dön” çağrısı, sevginin değil; ihtiyacın ifadesidir.

Sevgi, dünyada sabit bir nesne değildir; algılayan zihnin içinde oluşan bir deneyimdir. Renk gerçekte bir tat değildir, ancak gerçek gibi yaşanır. Sevgi de nesnel değildir; fakat deneyimi inkâr edilemeyecek kadar gerçektir. Algılarımızın bize ve gerçeklerimize gölge olmadığı, umutlarımızı, isteklerimizi ve hayatlarımızdaki kendimiz dâhil herkesi; hissettiği duygular ve boşluklar toplamını süslü sözlerle “sevgi” başlığı altında toplamadığımız masalarda oturmayı umuyorum.

Varsa sevgiyi ve geri kalan her şeyi farkındalıkla yaşadığımız, zamanın tek olan gerçekliğini kendimize bol bol hatırlattığımız günlerde; ışığın her türlü algıda kendi dünya gözümüzden geldiğine ikna olduğumuz ve hayata geçirdiğimiz insanları güzelliklerle hayatlarımıza davet ediyorum. Gerçekliği gördüğümüz sürece, sevgi kelimesini ve altındaki dolu anlamı hayatımızda ve düşüncelerimizde olduğu kadar sınırlayamaz ve herkese açıklayamayız. Ben, her birimize bakmakla değil; görmekle geçirdiğimiz bir yıl diliyorum.

Kaynakça

• Kafka, F. (1952). Letters to Milena. (Trans. Philip Boehm). Schocken Books.

• Nietzsche, F. (1882). The Gay Science. (Trans. Walter Kaufmann). Vintage Books.

• Nietzsche, F. (1886). Beyond Good and Evil. (Trans. Walter Kaufmann). Vintage Books.