Fiziksel gerçekliği geride bırakıp piksellerden örülü bir evrene göçümüzü, masum bir teknolojik çağ atlaması sanıyorsak fena halde yanılıyoruz. Karşımızdaki bu dönüşüm; yalnızca aletlerin değiştiği bir ilerleme değil, insan doğamız, en mahrem bağ kurma mekanizmalarımız ve ilişki genetiğimiz için evrimsel bir kırılma niteliğindedir. Hayatımıza ilk sızdığında mesafeleri kısaltan ve veriyi saklayan o pragmatik, o masum vaat, sessiz bir devrim gerçekleştirdi. Bugün karşımızda duran teknolojik ilerlemeden çok daha fazlası: Günlük alışkanlıklarımızı, kültürel ezberlerimizi ve en önemlisi iki insan arasındaki o büyülü yakınlık arayışını kendi içinde yeniden inşa eden, bazen acımasız, çok katmanlı bir sosyal düzen haline geldi. Sevginin, sadakatin ve aidiyetin tanımı artık ekranların ışığı altında yeniden kodlanırken; modern insan, zaman zaman kendini ve ilişkisini korumak için bu yeni dijital alanda kendine stratejik savunma duvarları örmek zorunda kalabilmektedir.
Pikselsiz Aşkın Varoluşsal Krizi
Beraberliği sosyal medyanın sahnesine sunmayı reddetmek ve ilişkiyi yok sayarcasına hiçbir sanal iz bırakmamak, modern ilişkilerdeki kırılganlık alanlarından bir tanesidir. Günümüzde partnerini dijital vitrine taşımama ısrarı, masum bir gizlilik hakkı meselesi gibi görünüyor olsa da, ilişkide doğrudan bir sabotaj olarak algılanabilir: “Acaba alternatifler mi kollanıyor, yoksa bağlılıktan mı kaçılıyor?” Dijital tescilin romantik ilişkinin yeni tapusu haline geldiği bu çağda, ilişkiyi piksellerle sabitlemekten kaçınmak, partnerin zihninde kaçınılmaz bir varoluşsal kriz başlatabilmektedir.
Broşlardan Sosyal Medya Biyografilerine İlişki Tescili
Çoğu zaman sosyal medyanın hayatımıza getirdiği bu “görünürlük” baskısı eleştirilse de, meseleye ilişkinin ilanı açısından yaklaştığımızda bunun yalnızca modern insana özgü bir ihtiyaç olmadığını görebiliriz. Kendini dış dünyaya kanıtlama arzusu tarihler boyunca kesintisiz bir biçimde devam etmiş, yalnızca dijital çağda biçim değiştirerek kendini dönemin ruhuna uygun sembollerle yenilemiştir. Tarih boyunca toplumlar, bireyin medeni ya da duygusal durumunu okuyabilmek için somut sembollere ihtiyaç duymuşlardır. Anadolu’daki genç kızların duygularını ilmek ilmek işlediği o meşhur işlemeli mendillerden, Viking toplumlarında kadınların medeni hallerine göre değişkenlik gösteren saç örgü biçimlerine kadar geniş bir yelpazede bu ilanı görmekteyiz.
Bu durumun en estetik ve hiyerarşik örneklerinden birine de Orta Çağ’da rastlanmaktadır. O çağda, pelerinleri tutturmaya yarayan broşlar, pratik bir giyim aracı olmanın çok ötesine geçerek; üzerindeki Latince Amor (Aşk) kelimesini simgeleyen “A” harfiyle sevginin yenilmezliğini fısıldayan ve hediye edenin sınıfsal gücünü vitrine çıkaran birer statü sembolüydü. Ekonomik düzey ne olursa olsun her aşık, bu bağı görünür kılmak adına dönemin estetik araçlarına sığınırdı; birbirine kenetlenmiş iki eli simgeleyen metal kemer tokaları, aidiyetin ve sadakatin o dönemki somut kanıtları olarak bedenlerde taşınırdı. Toplumsal tescilin en net rolünü üstlenen yüzükler ise sınıfsal bir aynaydı: Soylular göz alıcı değerli taşlarla güç gösterisi yaparken, dar gelirli çiftler kolayca yontulabilen kemik ya da cam parçalarına romantik kelimeler kazıyarak kendi bağlılık evrenlerini ilan ederlerdi. Herkesin görebileceği şekilde taşınan bu tasarımlar, gizli saklı yaşanan ilişkilerde asla yer bulamazdı (Akademik Tarih, 2021).
Aynı ihtiyaçta yeni kodlar: Dünün kemik yüzükleri, örgülü saçları, işlemeli kemerleri ve broşları; bugünün dijital evreninde yerini Facebook’un bir dönem internet kültürünü hapseden “İlişkisi var” durum güncellemelerine ve günümüz aktif platformlarının biyografi kısımlarına bırakmıştır. Modern insan, yüzyıllar öncesinin o fiziksel ilan refleksini bugün kendi dijital pencerelerinde yaşatıyor. Profil açıklamalarına eklenen bir baş harf, minik bir kalp, partnerin hesabını etiketleme ya da o ilişkiye dışarıdan erişimi sembolik olarak kapatan kilit emojisi, aslında geçmişin o somut sembollerinin piksellere dönüşmüş halidir. Üstelik bu dijital tescil, sadece bir ilan değil, kimi zaman da dış dünyaya karşı örülmüş stratejik bir savunma duvarıdır: “Benimle iletişim kurmamalısın çünkü hayatımda biri var.”
Sonuç olarak, gerçek dünyada evlilik ya da nişanlılık hali nasıl ki bir yüzükle sembolikleştirilip toplumsal bir sınır çiziyorsa, dijital dünya da bu konuda kendi kurallarını ve mahremiyet kalkanını yaratmıştır. Tam da bu yüzden, sosyal medyayı aktif kullanan bir bireyin ilişkisini burada ilan etmekten kaçınması ve ısrarla gizli tutması; fiziksel dünyada evlilik yüzüğünü takmayı reddeden bir bireyin partnerinde yarattığı o güven kırılması ve tepkiyle eş değer görülebilir. Özünde, “hayatımda biri var” ya da “bekarım ve ilişkiye açığım” durumunu sembollerle dış dünyaya bildirme arzusu bu çağla hayatımıza girmemiştir; dijitalleşme sadece dünün mendillerini, saçlarını, kemerlerini ve yüzüklerini bugünün emojileriyle güncelleyerek aşkın o zamansız kamusal vitrinini yeniden inşa etmiştir.
KAYNAKÇA
Akademik Tarih. (2021, 7 Temmuz). Doç. Dr. Özlem Genç ile Orta Çağ Avrupası’nda aşk üzerine söyleşi. Akademik Tarih. https://www.akademiktarihtr.com/ortacagdaask/
