Depresyon, bireyin işlevselliğini bozan ve günlük yaşam etkinliklerini aksatacak düzeye ulaşan süregiden çökkünlük, keder ve isteksizlik hali ile karakterize bir ruhsal bozukluktur. Her üzüntü hali depresyon değildir; ancak depresyonda belirtiler şiddetli, süreğen ve yaşam kalitesini düşürücü niteliktedir. Depresyonun dünya genelindeki yaşam boyu görülme sıklığı yaklaşık %10–20 arasındadır. Toplumumuzda ise çoğu zaman göz ardı edilmekte, “geçici bir moral bozukluğu” olarak değerlendirilebilmektedir. Oysa son yıllarda depresyon, klinik açıdan ciddi bir artış göstererek ilerlemektedir. Depresyon, dünya genelinde en sık görülen ruhsal bozukluklardan biri olup, hastalık yükü açısından üst sıralarda yer almaktadır. Birçok birey depresyonun yol açtığı isteksizlik ve umutsuzluk nedeniyle yardım arama konusunda adım atamamakta ya da “nasılsa geçer” düşüncesiyle süreci ertelemektedir. Bu durum, bireylerin yaşam kalitesinin bozulmasına ve işlevselliklerini kaybetmelerine neden olabilmektedir.
Depresyonun Oluşumunda Etkili Faktörler
Depresyonun ortaya çıkışı tek bir nedene bağlanamaz; biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimi söz konusudur. Klinik veriler incelendiğinde depresyonun kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık iki kat daha sık görüldüğü bilinmektedir. Bu farklılık; hormonal değişimler, psikososyal stres etmenleri ve toplumsal rollerle ilişkilendirilmektedir. Depresyon en sık 20–40 yaş arası genç erişkinlik döneminde başlasa da, çocukluk, ergenlik ve ileri yaşlarda da görülebilir. Sosyoekonomik ve çevresel risk faktörleri arasında: Kronik stres, Düşük sosyoekonomik düzey, İşsizlik, Yalnızlık, Göç, Travmatik yaşam olayları önemli bir yer tutmaktadır.
Beck’in Bilişsel Üçlüsü
Depresyondaki bireylerin dünyayı algılayış biçimi, sağlıklı bireylerden farklıdır. Bu bireyler:
-
Kendilerini yetersiz, değersiz veya suçlu
-
Dünyayı adaletsiz, tehditkâr veya anlamsız
-
Geleceği umutsuz ve karanlık
olarak algılama eğilimindedir. Bu olumsuz ve katastrofik yorumlar sonucunda bireyde sosyal içe çekilme görülür. Sosyal durumlardan kaçınma ve kişilerarası ilişkilerden geri çekilme, olumlu sosyal pekiştireçlerin azalmasına yol açar ve bu durum depresyonun sürdürülmesine katkıda bulunur.
Depresyonun Belirtileri
Her üzüntü hali depresyon değildir. Depresyon tanısı için belirtilerin klinik olarak anlamlı düzeyde şiddetli ve süreğen olması gerekir. Başlıca belirtiler şunlardır:
-
Hemen her gün, günün büyük bölümünde süren çökkün duygu durum
-
Neredeyse tüm etkinliklere karşı ilgi ve zevk kaybı
-
Diyet yapmadan belirgin kilo kaybı veya kilo artışı
-
Uykusuzluk ya da aşırı uyuma
-
Psikomotor ajitasyon veya yavaşlama
-
Hemen her gün hissedilen bitkinlik ve enerji kaybı
-
Değersizlik, aşırı veya uygunsuz suçluluk duyguları
-
Dikkatini toplamakta güçlük, kararsızlık
-
Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri
Toplumda Depresyon ve Anksiyeteye Dair Yaygın Algılar
Toplumda depresyon ve anksiyete ile ilgili birçok yanlış inanış bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
“Herkesin morali bozulur, geçer.”
-
“Biraz güçlü olsan düzelirsin.”
-
“Kafaya takmamak lazım.”
-
“İşi gücü olanın depresyonu olmaz.”
Bu düşünceler, ruhsal sorunları küçümseyici ve yardım aramayı geciktirici bir etki yaratır. Oysa depresyon ve anksiyete, kişinin isteğiyle ortaya çıkan durumlar değildir. Tıpkı bedensel hastalıklar gibi, profesyonel destek gerektirebilen ruhsal bozukluklardır. Ne yazık ki bu yanlış algılar nedeniyle birçok birey yaşadığı sıkıntıyı dile getirmekte zorlanmakta, destek almaktan çekinmekte ve yalnızlaşmaktadır. Bu da belirtilerin daha uzun sürmesine ve ağırlaşmasına neden olabilmektedir.
Küçük Adımlar, Büyük Etkiler
Depresyon ve anksiyete yaşayan bireyler için bazı küçük ama etkili adımlar süreci daha yönetilebilir hale getirebilir: “Geçer” demek yerine ciddiye al. İki haftadan uzun süren isteksizlik, mutsuzluk veya kaygı varsa bu bir sinyal olabilir. Yalnız kalmamaya çalış. İçinden gelmese bile güvendiğin biriyle konuşmak yükünü hafifletebilir. Kendini suçlama. Bu yaşadıkların senin zayıflığın değil; birçok insan benzer süreçlerden geçiyor. Her şeyi aynı anda çözmeye çalışma. Bugün sadece yataktan kalkmak bile bir adımsa, bu bir adımdır. Uyku, beslenme ve hareketi tamamen bırakmamaya çalış. Mükemmel olmak zorunda değil, devamlı olmak yeterli. Profesyonel destek almaktan çekinme. Psikolog veya psikiyatrist desteği almak “son çare” değil, aksine iyileşmenin başlangıcıdır. Unutulmamalıdır ki depresyon ve anksiyete tedavi edilebilir durumlardır. Erken fark etmek ve destek almak, kişinin yaşam kalitesini yeniden kazanmasında en önemli adımdır. Depresyon belirtileri iki haftadan uzun sürüyorsa mutlaka ciddiye alınmalıdır. Profesyonel destek almak iyileşme sürecini hızlandırır. Depresyon zayıflık değil, tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Erken müdahale, kronikleşme ve nüks riskini azaltır.
