Cinsellik; insanın en temel dürtülerinden biri olmasına rağmen, dünya tarihinin görmezden geldiği en önemli konulardan biri olmuştur. Cinselliğin psikolojik ve fiziksel boyutu olması, onu hem yaşamda hem de bir sorun yaşandığında çok boyutlu bir hale getirmektedir.
Günümüzde, özellikle evlilik sürecinde ortaya çıkan stres, ilişki çatışmaları, performans kaygısı, suçluluk, yetersizlik duygusu ve olumsuz inançlar gibi birçok psikolojik etkenin, bireyin cinsel isteğini ve cinsel yaşantısını olumsuz yönde etkileyebildiği bilinmektedir (Yılmaz, 2023).
Cinsel İstekte Azalma
Cinsel istekte azalma, kişinin cinsel yakınlık kurma ya da cinsel etkinlikte bulunma arzusunun belirgin biçimde azalması veya tamamen kaybolmasıyla kendini gösterir. Bu durum çoğu zaman yalnızca biyolojik nedenlerle açıklanamaz.
Bu soruna; eşler arasındaki duygusal uzaklık, ilişki doyumunun azalması, kırgınlıklar, yoğun sorumluluklar, yorgunluk, bastırılmış öfke ya da kişinin kendi bedenine ve cinselliğine ilişkin olumsuz düşünceleri neden olabilir. Özellikle evlilik içinde kendini anlaşılmamış, yalnız ya da değersiz hisseden kadınlarda cinsel isteğin zamanla geri çekildiği görülebilir (Yılmaz, 2023).
Bazı kadınlarda sorun yalnızca cinsel isteğin azalmasıyla sınırlı kalmaz; zamanla cinselliğe karşı yoğun bir kaçınma ve hatta tiksinme gelişebilir.
Cinsellikten Tiksinme ve Kaçınma
Cinsellikten tiksinme durumunda, eşle cinsel yakınlık düşüncesi bile kaygı, korku ve bedensel rahatsızlık yaratabilir. Kişi cinsel ilişkiyi düşündüğünde yoğun huzursuzluk, mide bulantısı, çarpıntı, titreme ya da bayılacakmış gibi hisler yaşayabilir. Bu tepki, cinselliğin kendisine, bedensel temasa ya da eşle kurulan yakınlığa yönelik olabilir.
Çoğu zaman bu yoğun kaçınmanın arkasında geçmişte yaşanan travmatik cinsel deneyimler, çocukluk döneminde yaşanan ihmal ya da istismar, tekrarlayan ağrılı cinsel deneyimler ya da kişinin bilinçdışında taşıdığı çatışmalar yer alabilir. Bu nedenle cinselliğe yönelik yoğun korku ve tiksinti, yalnızca “isteksizlik” olarak değerlendirilmemeli; kişinin duygusal geçmişi ve ilişki öyküsü birlikte ele alınmalıdır (Yılmaz, 2023).
Bu noktada, kadınlarda en sık karşılaşılan cinsel işlev sorunlarından biri olan vajinismus da benzer bir çerçevede değerlendirilmelidir.
Vajinismus ve Ağrılı Cinsel İlişki
Vajinismus, kadının cinsel birleşmeyi istemesine rağmen vajinasında istemsiz kasılmaların ortaya çıkması, buna yoğun kaygı, ağrı yaşayacağına dair korku ve kaçınma davranışlarının eşlik etmesiyle karakterize olan bir sorundur.
Pek çok kadın eşini sevdiğini ve cinsellik yaşamak istediğini, ancak bedeninin buna izin vermediğini ifade eder. Bu nedenle vajinismus, istememekten çok, bedenin korku karşısında verdiği istemsiz bir savunma tepkisi olarak değerlendirilmektedir.
Benzer şekilde bazı kadınlar için temel sorun, cinsel birleşme sırasında ya da sonrasında hissedilen ağrıdır. Disparoni olarak adlandırılan bu durumda ağrı, birleşme öncesinde, birleşme sırasında ya da sonrasında ortaya çıkabilir.
Ağrıya eşlik eden korku ve gerginlik zamanla kadının cinsellikten kaçınmasına, isteğinin azalmasına ve ilişki içinde kendisini baskı altında hissetmesine neden olabilir. Bu nedenle ağrılı cinsel ilişki yalnızca fiziksel bir sorun olarak değil; duygusal, psikolojik ve ilişkisel yönleriyle birlikte ele alınması gereken bir durumdur (Yılmaz, 2023).
Psikanalitik Perspektiften Cinsel İsteksizliğe Yaklaşım
Psikanalitik bakış açısına göre, evlilik sonrası ortaya çıkan cinsel isteksizliğin arkasında yalnızca bugünkü ilişki sorunları değil, geçmişten taşınan duygular da bulunabilir. Örneğin çocuklukta duygularını ifade etmesine izin verilmeyen, yakınlık karşısında eleştirilen ya da cinselliğin “ayıp” olarak öğretildiği kadınlar, evlendikten sonra eşleriyle yakınlaşmakta zorlanabilirler.
Bazen de eşe duyulan kırgınlık, bastırılmış öfke ya da değersizlik hissi, doğrudan ifade edilemediği için cinsel isteksizlik şeklinde ortaya çıkabilir.
Psikanalitik yaklaşıma göre cinsel isteksizlik ve diğer cinsel sorunların temelinde çoğu zaman kişinin bilinç dışında kalan çatışmalar yer alır. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan cinsellikle ilgili travmalar, baskıcı aile tutumları, suçluluk duygusu, ayıp-günah inançları ya da bastırılmış öfke ve korkular, yetişkinlikte cinselliği zorlaştırabilir.
Kadın evli olmasına ve eşini sevmesine rağmen, bilinç dışında cinselliği tehlikeli, yanlış ya da kontrol edilmesi gereken bir alan olarak algılıyor olabilir. Bu durumda beden, istek duymayarak, uyarılmayarak ya da kaçınarak bir tür savunma geliştirebilir.
Bu yaklaşımda çözüm, yalnızca belirtileri ortadan kaldırmaya çalışmak değil; kişinin cinselliğe ilişkin bilinçdışı inançlarını, korkularını ve geçmiş yaşantılarını fark etmesine yardımcı olmaktır.
Terapide çocukluk anıları, aile içindeki cinsellik algısı, kadınlık ve bedenle ilgili mesajlar, geçmiş travmalar ve ilişki örüntüleri üzerinde durulur. Kişinin bastırdığı duyguları fark etmesi, cinselliği tehdit edici bir alan olarak değil, kendini ifade etmenin doğal bir parçası olarak yeniden değerlendirmesi amaçlanır.
Psikanalitik terapide kullanılan serbest çağrışım, rüya analizi ve aktarım gibi teknikler, kişinin farkında olmadığı duyguları görünür hale getirmeye yardımcı olabilir. Özellikle geçmiş travmaların ya da çocuklukta öğrenilmiş olumsuz cinsellik mesajlarının etkili olduğu durumlarda, bu yaklaşım kişinin kendi iç dünyasını anlamasına katkı sağlayabilir.
Ancak günümüzde yalnızca bilinçdışına odaklanan uzun süreli terapiler yerine, ilişki dinamiklerini, iletişimi ve bugünkü yaşamı da dikkate alan daha bütüncül yaklaşımlar tercih edilmektedir. Çünkü kadınlarda evlilik sonrası cinsel isteksizlik çoğu zaman yalnızca geçmişten değil; eşle yaşanan kırgınlıklardan, yoğun sorumluluklardan, bedensel değişimlerden ve ilişkinin bugünkü yapısından da etkilenmektedir.
Kaynakça
Yılmaz, R. (2023). Cinsel işlev bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi ve diğer psikoterapi yöntem ve teknikleri. Telakki Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 46–59.
