Hepimizin çevresinde en az bir tane vardır: “Benim içim dışım birdir,” “Lafı hiç dolandırmam,” ya da “Ben yalan söyleyemem, neyse onu pat diye söylerim,” diyen o meşhur “dobra” karakterler. İlk bakışta ne kadar dürüst ve şeffaf görünüyorlar, değil mi? Ama bu insanların yanından ayrıldığımızda genellikle kendimizi biraz eksilmiş, biraz hırpalanmış ve enerjimiz çekilmiş hissederiz.
Peki, bu kişiler gerçekten çok mu dürüstler, yoksa bu “dobralık” aslında patavatsızlığın ve kırıcılığın kibar bir kılıfı mı?
Dürüstüm Derken Neyi Iskalıyoruz?
Günümüzde “kendin olmak” ve “filtresiz yaşamak” o kadar çok övülüyor ki, birine empati göstermek bazen “yapmacıklık” olarak algılanmaya başladı. Oysa dürüstlük, bir gerçeği bir taş gibi fırlatmak değildir.
Dürüstlük; bir gerçeği, karşındakinin duygusunu gözeterek, onun da faydalanabileceği bir nezaketle sunma sanatıdır.
Buradaki asıl mesele, empati kavramında saklıdır. Empati sadece “Onun yerinde olsam ne hissederdim?” demek değildir. Aynı zamanda şunu da sormaktır:
- “Bu söylediğim şey karşımdakine iyi gelecek mi?”
- “Zamanlama doğru mu?”
- “Bu ifade yapıcı mı, yoksa sadece kırıcı mı?”
Eğer bu süzgeç çalışmıyorsa, orada dürüstlükten çok bir tür duygusal duyarsızlıktan söz etmek gerekir.
Neden “Pat” Diye Söyleriz?
Bu “içim dışım bir” maskesinin altında çoğu zaman fark edilmeyen psikolojik dinamikler bulunur:
Dürtüsellik
Bazı insanlar için düşünce ile ifade arasında neredeyse hiçbir mesafe yoktur. Aklına gelen duygu ya da fikir, filtrelenmeden dile dökülür. “Dur ve düşün” mekanizması yeterince devrede değildir.
Gizli Bir Öfke
Bazen “dürüstlük”, karşı tarafa üstü kapalı bir mesaj iletmenin yolu olabilir.
“Ben sadece doğruyu söyledim” cümlesi, bazen şu alt mesajı taşır:
“Seni eleştiriyorum, hatta küçümsüyorum.”
Bu noktada dürüstlük, bir iletişim biçiminden çok bir öfke boşaltımı haline gelebilir.
Kolaycılık
Empati kurmak, doğru kelimeleri seçmek ve karşındakini gözetmek bir emek gerektirir. Bu emeği vermek istemeyen kişiler, “Ben böyleyim” diyerek sorumluluğu karşı tarafa bırakır.
Oysa bu bir kişilik özelliği değil, çoğu zaman öğrenilmiş bir iletişim alışkanlığıdır.
Küçük Bir Fark, Büyük Bir Etki
İnsan sosyal bir varlıktır ve birbirimizin duygularına görünmez bağlarla bağlıyızdır. Toplumun dengesi, gerçeklerin söylenip söylenmemesiyle değil; onların nasıl ifade edildiğiyle korunur.
Aynı gerçeği iki farklı şekilde söylemek mümkündür:
- “Gözlerin çökmüş, çok kötü görünüyorsun.”
- “Bugün biraz yorgun gibisin, iyi misin?”
İki cümle de gözleme dayanır. Ama biri karşı tarafı savunmaya iterken, diğeri bağ kurar.
Nezaket bir zayıflık değildir. Aksine, duygusal zekânın ve psikolojik olgunluğun güçlü bir göstergesidir.
Sonuç
Dürüst olmak, kaba olmak zorunda değildir. Sahici olmak, filtresiz olmak anlamına gelmez. Gerçek iletişim, yalnızca doğruyu söylemek değil; doğruyu doğru şekilde söyleyebilmektir.
Belki de asıl soru şudur:
“Ben gerçeği söylüyor muyum, yoksa sadece söylemek istediğimi mi söylüyorum?”
Çünkü bazen bir cümle sadece bir cümle değildir. Ya birini kapı dışarı eder, ya da ona bir alan açar.
Ve gerçek sahicilik, karşındakini incitmeden de var olabildiğinde anlam kazanır.
