“Acaba yanlış mı söyledim?”
Bir konuşmanın ardından zihninizde tekrar tekrar dönen bu soruyu hiç kendinize sordunuz mu? Belki attığınız bir mesajı defalarca okuyup düzenlediniz. Belki bir tartışmadan sonra saatlerce neyi farklı söylemeniz gerektiğini düşündünüz. Belki de sadece bir isteğinizi dile getirirken bile karşınızdaki kişinin sizi yanlış anlamasından endişe ettiniz.
Yanlış anlaşılmak, çoğumuz için hoş olmayan bir deneyimdir. Ancak bazı insanlar için bu durum, sıradan bir rahatsızlıktan çok daha fazlasıdır. Öyle ki, düşüncelerini ifade etmekten çekinebilir, hayır demekte zorlanabilir ya da kendilerini sürekli açıklama ihtiyacı hissedebilirler.
Peki, neden?
Bu sorunun cevabı çoğu zaman bugünde değil, geçmişte saklıdır.
Bir çocuk düşünün. Üzüldüğünde ona “Bunda üzülecek ne var?”, kızdığında “Abartıyorsun”, korktuğunda “Saçmalama” deniyor olsun. Ya da kendini ifade etmeye çalıştığında sürekli sözünün kesildiğini, söylediklerinin yanlış yorumlandığını düşünün.
Çocuk için yalnızca duyulmak değil, anlaşıldığını hissetmek de temel bir ihtiyaçtır. Duyguları kabul edilmeyen, düşünceleri önemsenmeyen ya da sık sık yanlış yorumlanan çocuklar zamanla şu mesajı alabilirler: “Demek ki kendimi doğru ifade edemiyorum.”
Oysa sorun çoğu zaman çocuğun anlatımında değil, onu dinleyenlerin yeterince anlamaya çalışmamasındadır.
Ancak çocuk zihni bunu böyle yorumlamaz. Sorumluluğu kendisine yükler. Yıllar geçer, çocuk büyür ama o görünmez yük yerinde kalır. Artık yetişkin olduğunda söylediği her cümleyi ölçüp tartmaya başlar. Yanlış bir kelime seçerse eleştirileceğini, dışlanacağını ya da sevilmeyeceğini düşünür.
Aslında korktuğu şey çoğu zaman yanlış anlaşılmak değildir; yanlış anlaşılmanın ardından yaşayacağı duygulardır. Çünkü geçmişte anlaşılmadığında kırılmıştır. Anlaşılmadığında suçlanmıştır. Anlaşılmadığında yalnız kalmıştır.
Bu nedenle bugün yaşadığı kaygı, sadece bugünün değil, geçmiş deneyimlerinin de bir yansımasıdır.
Psikoloji alanında yapılan çalışmalar, çocukluk döneminde duyguları yeterince kabul görmeyen bireylerin yetişkinlikte kendi iç deneyimlerine daha az güven duyabildiklerini göstermektedir. Kişi ne hissettiğini bilse bile bunun doğru olup olmadığını sorgulayabilir. Bu nedenle yalnızca düşüncelerini ifade etmekle kalmaz, aynı zamanda bunların haklılığını da kanıtlamaya çalışır. Sürekli açıklama yapma ihtiyacının altında bazen tam olarak bu güvensizlik yatmaktadır.
Yanlış anlaşılma korkusunun sık görüldüğü kişilerden biri de sürekli onay arayan bireylerdir. Bu kişiler için başkalarının ne düşündüğü son derece önemlidir. Bir karar aldıklarında uzun uzun açıklama yaparlar. Hayır dediklerinde karşı tarafın kırılmaması için çabalarlar. Kendi ihtiyaçlarını dile getirirken suçluluk hissedebilirler.
Çünkü bilinçdışı düzeyde şu inanç çalışıyor olabilir: “Eğer beni yanlış anlarlarsa beni reddederler.”
Oysa sağlıklı ilişkiler, sürekli açıklama yapmak üzerine kurulmaz. İnsanların bizi anlaması kadar, yanlış anlayabilme ihtimalini de kabul edebilmek gerekir.
Bu korkuyu yaşayan kişilerde sık görülen düşünce kalıplarından biri “zihin okuma” olarak adlandırılır. Kişi karşısındakinin ne düşündüğünü kesin olarak bilmese de olumsuz değerlendireceğini varsayar. Bir diğer yaygın bilişsel çarpıtma ise felaketleştirmedir. Örneğin, yanlış anlaşılmanın küçük bir iletişim sorunu olarak kalabileceği ihtimali göz ardı edilir ve sonuç doğrudan reddedilmek, dışlanmak ya da ilişkilerin bozulması şeklinde yorumlanır.
Burada önemli bir noktaya değinmek gerekiyor.
Toplum olarak çoğu zaman kendimizi açıklamayı bir zorunluluk gibi görüyoruz. Bir davete gitmek istemiyorsak nedenini anlatıyoruz. Yardım edemeyeceksek mazeretler sıralıyoruz. Sınır koyarken bile uzun savunmalar yapıyoruz.
Oysa her kararın uzun bir açıklamaya ihtiyacı yoktur. Bazen “İstemiyorum.” Bazen “Bana uygun değil.” Bazen de sadece “Hayır.” demek yeterlidir.
Fakat bunu söylemek, özellikle çocukluğunda kendi ihtiyaçlarına alan açılmamış kişiler için oldukça zor olabilir. Çünkü onlar sınır koymanın bencillik, karşı çıkmanın saygısızlık ya da farklı düşünmenin problem yaratacağına inanarak büyümüş olabilirler.
Yanlış anlaşılma korkusuyla baş etmenin ilk adımı, herkesi memnun etmenin mümkün olmadığını kabul etmektir. Dünyadaki en açık, en net ve en dikkatli iletişimi kursanız bile sizi yanlış anlayan biri mutlaka olacaktır.
Çünkü insanlar sizi yalnızca anlattıklarınızla değil, kendi geçmişleriyle, inançlarıyla ve beklentileriyle de dinlerler.
Bu yüzden iletişimdeki tek sorumluluğumuz kendimizi dürüst ve açık bir şekilde ifade etmektir. Karşımızdakinin ne anlayacağı ise her zaman bizim kontrolümüzde değildir.
Nörobilim alanındaki araştırmalar, sosyal reddedilmenin beyinde fiziksel acıyla benzer bölgeleri aktive edebildiğini göstermektedir. Bu durum, anlaşılmamak veya dışlanmak karşısında neden bu kadar yoğun duygular yaşayabildiğimizi açıklamaktadır. İnsan beyni için ait olmak ve kabul görmek yalnızca duygusal bir ihtiyaç değil, aynı zamanda tarihsel olarak hayatta kalmayla bağlantılı bir gerekliliktir. Bu nedenle yanlış anlaşılma korkusu zayıflık değil, insan doğasının anlaşılabilir bir parçasıdır.
Belki de zaman zaman kendimize şu soruyu sormalıyız: “Şu an gerçekten kendimi ifade etmeye mi çalışıyorum, yoksa kabul görmek için mi açıklama yapıyorum?”
Bu sorunun cevabı bize birçok şey anlatabilir. Çünkü insanın değeri, kendini ne kadar iyi savunduğuyla ölçülmez. Herkes tarafından anlaşılmak elbette güzel bir duygudur. Ancak ruhsal olarak güçlenmek, bazen yanlış anlaşılma ihtimaline rağmen kendi gerçeğini ifade edebilmekten geçer.
Ve belki de iyileşme, ilk kez kendimize şunu söyleyebildiğimiz anda başlar: “Beni herkes anlamak zorunda değil. Önce benim kendimi anlamam yeterli.”
