Günümüzde birçok ebeveyn, çocuklarının en iyi yerlere gelebilmesi ve yetkin bir birey olabilmeleri için sürekli bir koşuşturma içinde. Ebeveynler, çocuklarının her şeyi eksiksiz yapabilmesi adına sürece dahil olup, görevleri onların yerine üstlenebiliyorlar. Aile, bireyin toplumsallaşmasında büyük bir rol oynamaktadır. Kişilik gelişimi aile içinde başlar ve daha sonra okulda ve toplumda yaşam boyu değişip gelişir. Bireyin kazandığı kimlik, topluma ne kadar ait hissettiğine ışık tutar. Anne ve babanın çocuk yetiştirme sürecinde sergilediği davranışlar, kurallar ve iletişim türleri, ebeveyn tutumlarını oluşturur. Her bireyin yetişme tarzı, eğitim durumu ve yaşadığı yer gibi faktörler, davranışlarımızı ve tutumlarımızı etkileyebildiğinden, her ebeveynin tutumu farklılık gösterebilir.
Birçok ebeveyn tutumu bulunmaktadır. Bu tutumlar, otoriter, izin verici, demokratik ve tutarsız olarak kategorize edilebilir. Değişen ve gelişen teknoloji ile birlikte dijital ebeveynlik kavramı ortaya çıkmıştır. Teknolojik ilerlemeyle birlikte çevreye duyulan güven azaldığından, anne ve babalar daha korumacı bir tutum sergilemeye başlamıştır. Bunun sonucunda, teknolojik aletlerle geçirilen zamanın artması, çocukların derslerine karşı ilgisinin azalmasını ebeveynler tehdit olarak algılayarak, akademik anlamda çocuklarını yönlendirme ve kontrol etme ihtiyacı duymalarına yol açmıştır. Bu durum, çocukların sorumluluk alma duygusunda güçlük yaşamalarına neden olmuştur.
Sorumluluk, ilk olarak ailede, ardından okulda ve çevrede öğrenilen bir değerdir. Çocuğun ilk eğitim ortamı olan aile, sevgi, saygı, güven ve değerlerin öğrenilmeye başlandığı yerdir. Ailenin değerleri çocuğa doğru bir şekilde kazandırmasında büyük bir görev düşmektedir. Bu nedenle, ebeveynlerin iyi bir rol model olmaları önemlidir. Okullar ise aileden sonra gelen ikinci yerdir. Bu ortamda kazanılan değerler pekiştirilir ve yeni değerler ile beceriler öğrenilir. Okul, toplumun küçük bir birimini oluşturduğundan, burada öğrenilen bilgi ve beceriler toplumsal yapıya da etki edecektir. Kısacası, sorumluluk duygusu yaşam boyu gelişmeye ve etkisini göstermeye devam edecektir. Yavuzer’e (2000) göre, sorumluluk; “erken çocukluk dönemlerinden başlayarak çocuğun yaşına ve gelişimsel düzeyine uygun olarak yerine getirebilmesidir.” Yani, çocuğun gelişimsel özelliklerini göz önünde bulundurarak, yaşına ve gelişim hızına uygun görevler vererek, çocuğun hem sorumluluk bilinci kazanmasına hem de özgüven ve özerklik geliştirmesine katkı sağlanabilir. Örneğin, ilkokula giden bir öğrencinin kendi çantasını hazırlaması gibi. Sorumluluk, deneyimleyerek gelişebileceğinden, aktif bir süreç gerektirir. Pasif bireylerin sorumluluk duygusunun gelişmesi güç olacaktır. Diğer bir deyişle, kişinin yetiştiği ortamda, kendisi için seçim yapma ve bu seçimin olası sonuçlarına karşı sorumlu olma fırsatı tanınan bireylerde sorumluluk duygusu artar.
Aileler son zamanlarda çocuklarına kendilerini fazlasıyla adadıklarını gözlemliyoruz. Padilla Walker ve Nelson (2012) göre; helikopter ebeveynlik, çocukların refahı ve geleceği için yanlış yönlendirilmiş olsa da, sonsuz yatırım yapan iyi niyetli ebeveynler olarak tanımlanmıştır. Ebeveynler, çocuklarının sorumluluklarını üstlenmelerinin önüne geçerek sürece dahil olduklarından, çocuklarının iyilik durumunu ve sorumluluk almalarını olumsuz yönde etkileyebiliyorlar. Örneğin, çocuğun arkadaşıyla yaşadığı bir tartışmayı ebeveynin çözmeye çalışması veya sürekli ödevini unuttuğunda hemen ebeveynin devreye girmesi gibi durumlar, çocuğun bazı becerilerinin gelişmesine engel olmaktadır.
Helikopter Ebeveynlerin Çocuk Gelişimine Etkileri
Helikopter ebeveynlerin tutumunu sergileyen ebeveynlerin niyetleri ve beklentileri iyi olsa da, çocuklarının üzerinde olumsuz etkileri olduğu bildirilmiştir (Kontrowitz ve Tire, 2006). Çocukta; problem çözme becerileri, karar verme becerileri, kimlik gelişimi ile ilgili sorunlar, öz-güven gelişiminde sorunlar, benlik saygısında düşüş ve bağımlı kimlik gelişimi görülebilir.
Çocukların Sorumluluk Duygusu Nasıl Arttırılır?
- Gelişimsel dönemine uygun görevler vermek.
- “Ben yapabilirim.” demesine izin vermek. Çocukların yapamayacağına inanan ve “senin yerine ben yapayım” tutumu, çocuğun deneyimleme ve öğrenme fırsatını elinden alır. Bunun yerine, çocukların bir işi kendi başlarına yapmak istediklerinde desteklemek önemlidir.
- Seçim şansı tanıyın. Seçim hakkı vererek öz-denetim becerisini güçlendirin.
- Sürece değil verilen çabaya odaklanın. Göreve başladığında kusursuz sonuçlar beklemeyin veya tamamlaması için acele etmeyin. Kendi hızında hata yapmasına izin verin ve sonuçlarıyla başa çıkmasına olanak tanıyın.
- Kurallarda anne ve baba olarak tutarlı ve istikrarlı olun.
