Klinik Psikolog Gizem Akcan
Toplumsal düzeyde şiddet sarmalını kırmak, yalnızca bireysel bir çaba değil, bir ekosistem dönüşümü gerektirir. Çocukların ve gençlerin şiddeti bir iletişim dili olarak kullanmalarını engellemek için, Bronfenbrenner’ın sosyal ekolojik sistemler kuramında belirttiği gibi, mikro (aile) ve makro (toplum) sistemlerin entegre bir şekilde çalışması şarttır:
1. “Ebeveyn Okuryazarlığı” ve Psikososyal Destek
Toplumun en küçük birimi olan ailede, “duygu odaklı ebeveynlik” modelinin yaygınlaştırılması gerekmektedir.
- Ne yapılmalı? Ebeveynlerin sadece fiziksel bakım sağlayan değil, duygusal regülasyon becerisi kazandıran “rehberler” olmaları için belediyeler, okullar ve sağlık kuruluşları üzerinden ücretsiz, erişilebilir ebeveyn eğitimleri standart hale getirilmelidir.
- Amaç: Öfkeyi bir cezalandırma aracı olarak kullanan değil, öfkenin altındaki ihtiyacı okuyan bir ebeveyn profili yaratmak.
2. Okullarda “Sosyal-Duygusal Öğrenme” (SDÖ) Programları
Akademik başarıyı öncelikleyen müfredatların yanına, en az o kadar ağırlıklı Sosyal-Duygusal Öğrenme programları eklenmelidir.
- Ne yapılmalı? Empati kurma, çatışma çözme, hayal kırıklığıyla başa çıkma ve öfke yönetimi, temel dersler gibi müfredatın ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Okul rehberlik servisleri, “kriz odaklı” değil “önleyici ve gelişimsel” bir yapıda kurgulanmalıdır.
- Amaç: Şiddetin bir “yetenek” veya “statü” değil, bir “sosyal beceriksizlik” olduğunun farkındalığını kazandırmak.
3. Dijital İçerik Denetimi ve “Medya Okuryazarlığı”
Dijital platformlar, şiddetin en hızlı normalize edildiği alanlardır.
- Ne yapılmalı? Çocukların maruz kaldığı şiddet içerikli oyunlar ve sosyal medya algoritmaları konusunda yasal düzenlemeler sıkılaştırılmalı; ailelere dijital içerik filtreleme ve eleştirel düşünme konusunda rehberlik edilmelidir.
- Amaç: Çocukların dijital dünyanın “anlık tatmin” döngüsünden çıkıp, sanal şiddet ile gerçek hayat arasındaki keskin çizgiyi idrak etmelerini sağlamak.
4. Toplumsal Dil ve Model Alma
Çocuklar gördüklerini kopyalarlar. Toplumsal kutuplaşmanın, trafikteki gerginliğin ve “güçlünün haklı olduğu” anlayışının yerleştiği bir ortamda şiddetin azalması beklenemez.
- Ne yapılmalı? Medya organlarından siyasi dile, dizi senaryolarından gündelik sohbetlere kadar her alanda “şiddetsiz iletişim” (Nonviolent Communication) dili teşvik edilmelidir. Yetişkinler, çocuklara “sertlik” değil “dayanıklılık” modellemesi yapmalıdır.
- Amaç: Toplumun genelinde şiddetin meşrulaştırılmadığı bir kültür oluşturmak.
5. Mahalle ve Topluluk Kültürünün Yeniden İnşası
“Bir çocuğu yetiştirmek için bir köy gerekir” sözü, bugün hâlâ geçerlidir.
- Ne yapılmalı? Çocukların akranlarıyla güvenli ortamlarda etkileşime girebileceği, spor, sanat ve sosyal sorumluluk projelerinin yer aldığı mahalle bazlı “sosyalleşme ağları” güçlendirilmelidir.
- Amaç: Çocukların aidiyet duygusunu şiddet içeren çeteler veya alt kültürler yerine, sosyal ve sportif gelişim ağlarında bulmalarını sağlamak.
Sonuç olarak; şiddeti önlemek için “cezayı artırmak” tek başına yeterli değildir. Şiddet, bir “boşluk” hastalığıdır. Çocuklarımızın hayatındaki o boşluğu (duygu yönetimi, empati, sınır algısı) biz doldurmazsak, orayı şiddet, dezenformasyon ve kontrolsüz dürtüler dolduracaktır. Toplumca yapmamız gereken; çocuklarımızın ellerine sadece kalem değil, birbirlerinin yaralarını sarabilecekleri şefkati ve çatışmaları konuşarak çözebilecekleri donanımı vermektir.
