Suç nedir? Suç, hukuki normlara aykırı bir eylemin işlenmesi sonucu ortaya çıkan, toplumsal düzeni bozan ve hukuka aykırı davranışları ifade eden bir olgudur. Suçlu, yasa dışı bir eylemi gerçekleştiren ve bu eylem nedeniyle cezalandırılmayı gerektiren kişidir. Mağdur, kendisine karşı işlenen suç nedeniyle doğrudan zarar gören veya bu suretle ekonomik kayba uğrayan kişi olarak tanımlanabilir.
Bir suç veyahut suça karışılmış bir eylemde bulunmak psikolojik olarak bireyleri bazı süreçlere sokabilir. Bu durumu ‘adli psikoloji süreci’ olarak adlandırabiliriz. Bu yazıda göreceğiniz açıklamalar mağdurların suç eyleminden sonra nasıl tavırlar sergiledikleri ve onlara nasıl yaklaşılması gerektiğiyle ilgili olacaktır.
Adli Süreçte Mağdur Psikolojisi ve İfade Verme
Adli süreçlerde mağdurlar farkında olarak veya olmayarak olayları olabildiğince net anlatamayabilirler. Yaşanılan travma sonrası, yaşanan olayı tekrar tekrar anlatıp yine yaşıyormuş gibi hissetmemek için durumu anlatmayabilirler. Ancak anlatılmayan ya da atlanılan her kısımda mağdur saklıyor demek değildir. Mağdurlar travma sonrasında Travma Sonrası Stres Bozukluğu yaşayabilirler. Bu da kısmen bellek sorunlarına yol açabilir ve mağdurun olayları net şekilde hatırlamasını engelleyebilir. Olayın üstünden zaman geçmiş olması da bir başka etmendir. Bu yüzden özellikle cinsel istismar mağdurları ve çocuk mağdurlarına yaşanılan olay tekrar tekrar anlattırılmaz. Olaylar yaşandıktan sonra tek bir ifadede mağdurun psikolojisi daha kötü etkilenmeyecek kadar net şekilde alınır.
Mağdurun ifadesi alınırken adli psikolog kişinin tüm yasal haklarını bilmeli ve ona göre yaklaşmalıdır. Ancak ifade alınırken mağdura süreçle ilgili vaatler vermekten, yargılayacak jest, mimik ve konuşmalardan uzak durulmalıdır. Yaşanılan durum sonrası kaçınma, bastırma ve iş birliği yapmama isteğine karşı koyulamayabilir. Ancak olayların netleşmesi ve çözüme kavuşması için size yardım edecek kurumlardan destek almalısınız.
İkincil Mağduriyet ve Toplumsal Süreçler
Bazı suç olgularından sonra mağdurlar başka bir mağduriyete daha maruz kalabilir. ‘İkincil Mağduriyet’. Bir kişinin yaşadığı asıl travmatik olaydan sonra, adli, tıbbi, sosyal ya da kurumsal süreçler içinde yeniden zarar görmesi durumudur. Bu mağdurun suçlu bulunması, sessiz kalmasının istenmesi, çevreden destek alamaması ya da suç işleyen bireyi korumak istemesinden dolayı ortaya çıkabilir. Kişi bu durumu bastırmak için farklı yollara başvurabilir ancak sürece bağlı kalması ve olayı kendine zarar gelmeyecek şekilde açıklıkla ve korkmadan gerekli merciilere bildirmesi ve anlatması gerekir.
Olası bir durumda yasal merciilerden de suçluluk duygusu hissedilmesi durumunda gerekli kurumlara şikayetler oluşturulmalı ve farklı yollar talep edilmelidir. Mağdur kişi konumunda olunması kişiyi ve psikolojisini kötü etkilediğinden olaylara daha dikkatli yaklaşılmalıdır.
Yinelenen Mağduriyet ve Bildirimin Önemi
Suç mağdurlarının yaşayabileceği bir başka mağduriyet de ‘yinelenen mağduriyettir’. Yinelenen mağduriyet, bir kişinin hayatının farklı dönemlerinde veya aynı dönem içinde birden fazla kez suçun veya kötü muamelenin hedefi olması durumudur. Bu durum aynı kişi tarafından ya da farklı kişiler tarafından gerçekleştirilebilir.
Özellikle suçu görmezden gelmek, sessiz kalmak ve suçu bildirmemek buna kısmen daha fazla neden olur. Çünkü yapılan eylem habersiz kalır hatta kimi zaman yapan kişiye güçlü bir psikolojik imaj verebilir bu durumda da eylemi yapan kişi eylemi tekrarlamaktan çekinmez ve korkmaz. Mağduriyetin kaçıncı sırasında olduğu önemsenmeden farkedildiği ya da cesaret bulunduğu anda bildirilmesi gerekmektedir.
Kişinin kendini suçlu hissettiği ya da çevresi tarafından suçlu bulunduğu ve kendisinin de suçlu olduğuna inandırıldığı ve suçlu psikolojisine sokulduğu durumlarda sessiz kalmak oldukça yaygındır. Zaman farketmeksizin durum farkedildiği anda psikolojik destek alınmalıdır. Gerekli süreçler uygulanırken veyahut kişinin istediği dönemde psikolojik yardımlar ve terapiler de bireyi çok daha net ve düzgün bir psikolojiye götürür. Kişi kendini hızlı ve kolay bir şekilde toparlamasa dahi olayların gerçek yüzünü görebilir ve artık ona göre düşünebilir.
Yardım Arama ve Profesyonel Destek Süreci
Bireyin çevresinden kendisine verilen fiziki veya psikolojik zararların ve bu durumdaki süreçlerin bireyi etkilemesinden daha tehlikeli durum bireyin kendini bu duruma itmesi ve yardımı kabul etmemesi olur. ‘ Ben hakettim’ gibi cümleler bireyi olabildiğince yıpratır. Bu gibi durumlarda bireyler kesinlikle bir psikolojik destek almalı ve süreci bu şekilde ilerletmelidir.
Sonuç olarak ortada yaşanan bir suç ve mağduriyet durumu varsa kişiler bilmeli ki yasal yaptırım ve sonuçları da olacaktır. Mağdur kişi her ne olursa olsun ifadelerini vermeli ve sonuca gidene kadar devam etmelidir. Gerekilen durumlarda psikolojik ve profesyonel bir destek almak kimsenin bir şey kaybetmesine neden olmaz. Aksine yaşanan mağduriyetin daha kolay ve açık atlatılmasına yardımcı olur. Mağdur ve destek alınan kişi veyahut kurumun kişinin haklarını ve durumunu bilmesi olayın en kolay ve adaletli şekilde sonuçlanmasına yardımcı olur.
