Birçok kişi ilişkilerin başında kendini daha özgür hissederken, zamanla daha temkinli davranmaya başladığını fark eder. Düşüncelerini söylemeden önce duraksamak, hoşlanmadığın bir şeyi dile getirmemek ya da olduğundan farklı görünmeye çalışmak… Bunlar birçok kişinin deneyimlediği durumlar. Peki neden ilişkide kendimiz olmak bu kadar zor?
Aslında bu sorunun cevabı yalnızca bireysel değil; psikolojik, gelişimsel ve sosyal birçok faktörle ilişkilidir. Bu noktada otantiklik, reddedilme korkusu ve kendilik algısı kavramları, ilişkilerde yaşanan bu zorlanmayı anlamak için önemli bir çerçeve sunar.
Kendin Olmak Ne Demek?
Psikolojide kendin olmak, çoğu zaman “otantiklik” (authenticity) kavramı ile açıklanır. Otantiklik, bireyin kendi değerlerini, ihtiyaçlarını ve duygularını fark ederek bunlarla uyumlu davranabilmesi anlamına gelir.
Araştırmalar, kendine daha sadık davranan bireylerin:
• daha sağlıklı ilişkiler kurduğunu
• partnerleriyle daha yakın ve yapıcı iletişim kurduğunu
• ilişkilerinden daha fazla doyum aldığını göstermektedir.
Yani aslında kendin olmak, ilişkileri zorlaştıran değil; tam tersine derinleştiren bir beceridir. Ama buna rağmen birçok kişi ilişkide kendisi gibi davranmakta zorlanır.
Kabul Edilmeme ve Reddedilme Korkusu
İlişkide kendimiz olmanın önündeki en güçlü engellerden biri reddedilme korkusudur. Birçok insan, gerçek düşüncelerini veya duygularını paylaştığında partneri tarafından beğenilmeyeceğini ya da terk edileceğini düşünür. Özellikle öz-değeri dış onaya bağlı olan bireylerde, ilişkide kendini gizleme davranışı daha sık görülür.
Bu nedenle kişi şunları yapabilir:
• Gerçek duygularını saklamak
• Karşı tarafı memnun etmeye çalışmak
• Tartışmaktan kaçınmak
Kısa vadede bu davranışlar ilişkiyi koruyor gibi görünse de, uzun vadede kişinin kendisiyle olan bağını zayıflatabilir.
“Sevilmek için Değişmeliyim” İnancı
Birçok kişi ilişkide şu bilinçdışı düşünceyi taşır:
“Olduğum gibi olursam yeterince sevilmeyebilirim.”
Bu düşünce çoğu zaman çocukluk döneminde gelişen deneyimlerle ilişkilidir. Özellikle sevginin koşullu olduğu ortamlarda büyüyen bireyler, sevilmek için uyum sağlamaları gerektiğini öğrenebilir.
Bu durum yetişkinlikte şu davranışlara dönüşebilir:
• Sürekli fedakârlık yapmak
• Kendi ihtiyaçlarını ertelemek
• “Hayır” diyememek
Uzun vadede bu durum, kişinin kendini kaybetmiş gibi hissetmesine neden olabilir.
Toplumsal Beklentiler ve Rol Baskısı
İlişkiler yalnızca iki kişi arasında yaşanmaz; aynı zamanda toplumun beklentilerinden de etkilenir. Toplum, ilişkilerde nasıl davranılması gerektiğine dair birçok mesaj verir:
• “İyi partner böyle davranır.”
• “Tartışmak kötü bir şeydir.”
• “Fedakârlık sevginin göstergesidir.”
Bu tür dış baskılar, kişinin kendi değerleri yerine başkalarının beklentilerine göre davranmasına yol açabilir. Oysa otantik davranış, kişinin dış baskılara rağmen kendi değerleriyle uyumlu hareket edebilmesini gerektirir.
Kendini Yeterince Tanımamak
Bazen ilişkide kendimiz olamamanın nedeni korku değil, kendimizi yeterince tanımamaktır. Psikolojik araştırmalar, kişinin “gerçek benlik” özelliklerini ne kadar iyi tanırsa, yaşamı o kadar anlamlı deneyimlediğini göstermektedir.
Kendini tanımayan biri için şu sorular zor olabilir:
• Ne istiyorum?
• Ne istemiyorum?
• Hangi davranışlar bana iyi geliyor?
Bu soruların cevabı net olmadığında, ilişkide kendin olmak da zorlaşır.
Çatışmadan Kaçınma Eğilimi
Birçok kişi, kendini ifade etmenin tartışmaya yol açacağını düşünür. Bu nedenle gerçek düşüncelerini saklamayı tercih eder.
Ancak araştırmalar, savunmacı iletişimin ve duyguları bastırmanın zamanla ilişkide mesafe ve güven kaybına yol açtığını göstermektedir. Yani çatışmadan kaçınmak her zaman ilişkiyi korumaz; bazen ilişkide uzaklaşmayı hızlandırabilir.
Kendin Olmak Neden Bu Kadar Değerli?
Araştırmalar, ilişkide kendine sadık olan bireylerin:
• daha yakın bağlar kurduğunu
• daha az yıkıcı davranış sergilediğini
• ilişkilerinden daha fazla memnuniyet duyduğunu göstermektedir.
Ayrıca kendine sadık davranmak yalnızca ilişkiyi değil, bireysel iyi oluşu da artırır. Otantik davranışın yaşam doyumu ve psikolojik iyi oluşla güçlü şekilde ilişkili olduğu bilinmektedir.
Kendin Olabilmek için Küçük ama Etkili Adımlar
Kendin olmak bir anda gerçekleşen bir değişim değil; zamanla gelişen bir beceridir.
Şu sorularla başlayabilirsin:
• Bu ilişkide kendimi en çok ne zaman saklıyorum?
• Hangi duygularımı ifade etmekten çekiniyorum?
• Kendimi ifade ettiğimde ne olacağından korkuyorum?
Bu sorular, kendini fark etmeye ve yavaş yavaş daha otantik davranmaya yardımcı olabilir.
Sonuç: Kendin Olmak Cesaret İster
İlişkide kendin olmak çoğu zaman kolay değildir. Çünkü bu, görülme riskini göze almak anlamına gelir. Ama aynı zamanda gerçek yakınlığın yolu da buradan geçer.
Bir ilişkide gerçekten kendin olabildiğinde, sadece partnerinle değil, kendinle de daha güçlü bir bağ kurarsın. Ve çoğu zaman ilişkileri derinleştiren şey, kusursuz görünmek değil; gerçek olabilmektir.
