Sosyal medyada mutlu insanlar, dizilerde “olması gereken” ilişkiler, çevremizde kusursuz gibi görünen hayatlar… Bazen insan kendini istemsizce şu cümleyi kurarken bulur: “Benim hayatım neden böyle değil?” Bu soru çoğu zaman hayatın kendisiyle değil, bakılan yerle ilgilidir. Çünkü insan kendi hayatını içeriden, başkasının hayatını ise sadece görünen yüzüyle değerlendirir. Ve bu iki bakış açısı hiçbir zaman eşit değildir. Kişi kendi hayatında duygusal olarak doyurulmadığını hissettiğinde, zihni bu boşluğu dış dünyadan imgelerle doldurmaya çalışır. Diziler, sosyal medya paylaşımları ve idealize edilen ilişkiler bu noktada yalnızca birer tetikleyici olur. Asıl mesele, kişinin kendi iç dünyasında eksik kalan temas alanlarıdır. Kendi hayatının yorgunluklarını, belirsizliklerini tanır ancak karşı tarafta gördüğü hayat yalnızca seçilmiş anlardan ibarettir. Başkasının hayatında gördüğümüz mutluluk anları, ilişkilerdeki uyum sahneleri ya da sosyal medyada paylaşılan gülümsemeler; zihnimizde bir bütünlük yanılsaması yaratır. Oysa gerçek hayatta hiçbir duygu bu kadar kesintisiz ve pürüzsüz yaşanmaz. Kişi zamanla başkasının hayatı olduğundan daha dolu, kendi hayatı ise olduğundan daha eksik hissedilmeye başlar.
Sosyal Medyada Mutluluk Vitrini
Sosyal medya, idealize etmenin belki de en güçlü beslendiği alanlardan biridir. Burada karşımıza çıkan hayatlar çoğu zaman düzenli, üretken, mutlu ve tatmin edici görünür. Tatiller, başarılar, ilişkiler ve “iyi hissettiren” anlar özenle seçilir. Arka plana herkesin hayatında yaşanabilecek yorgunluklar, sıradanlıklar, kararsızlıklar ve hayal kırıklıkları vardır. Ancak bunlar çoğu zaman kadrajın dışında kalır. Fakat zihin bu eksikliği fark etmez. Görmediği yerleri “boş” olarak değil, “sorunsuz” olarak tamamlar. Böylece kişi, kendi hayatındaki karmaşayı başkasının düzenlenmiş anlarıyla kıyaslamaya başlar. Bu da içsel bir yetersizlik hissini tetikler. Vitrine görüp çok beğendiği hayatın içerisinde yaşanan tüm problemler görünmez olur. Böylelikle kişi kendini geride kalmış gibi hisseder.
Aynı zamanda sosyal medyada görülen hayatlar kişinin değer biçimi haline gelmiş olabilir. Beğenilen, onaylanan ve takip edilen hayatlar; daha anlamlı, daha başarılı ve daha doğru gibi algılanır. Bu durum, kişinin kendi değerini de görünürlük üzerinden sorgulamasına yol açabilir. Ancak gündelik hayatta her duygu görünür olmayabilir. Sosyal medyada görülen hayatların arka planındaki emek ve çaba görünür olmadığında kişi her şeyin bir anda oluyormuş gibi gözükmesi hissinden dolayı kendini yetersiz hissedebilir. Sosyal medyada bir hayatı değil birden fazla hayatı görebilir durumdayız. Birilerinin ilişkisi, birilerinin kariyeri, başarısı gibi birçok kişiyi takip edebiliyoruz. Bu durum kişide hayatı bütün olarak değerlendirebilmeyi zorlaştırabilir. Çünkü kimse aynı anda her alanda iyi değildir. Ancak sosyal medyada bu parçalar yan yana dizildiğinde, sanki herkes her şeyi başarmış gibi bir algı oluşur. Bu durum, kişinin kendi hayatını değersizleştirme eğilimini artırır. Özellikle kişinin kendini yetersiz, durgun ve mutsuz hissettiği dönemlerde sosyal medya daha etkili olur. Çünkü zihin bu histen bir kaçış ararken başkasının mutlu görünen hayatı, geçici bir umut ya da kaçış alanı sunar. Ancak bu his besleyici değildir. Zamanla kişi iyi hissetmek için baktığı yerde, daha çok eksik hissetmeye başlayabilir. Kendi hayatına temas edebilen, kendi ihtiyaçlarını tanıyabilen bir birey için sosyal medya bir karşılaştırma alanı olmaktan çıkar. En önemli farkındalık şudur: Başkalarının hayatı uzaktan çok düzenli görünebilir; ama herkes kendi hayatını içeriden taşır.
Dizilerdeki Çiftler ve “Olması Gereken” İlişki Hissi
Benzer bir süreç diziler üzerinden de işler. Dizilerdeki ilişkiler duygusal olarak nettir. Dizi anlatısında ilişkiler genellikle duygusal yoğunluk üzerinden ilerler. Büyük kavuşmalar, dramatik ayrılıklar, fedakârlık sahneleri ve anlam yüklü bakışlar ön plandadır. Gündelik hayatın sıradanlığı, tekrarları ve sessizliği ise çoğu zaman gösterilmez. Bu durum izleyicide, ilişkinin değerinin ancak yoğun duygularla ölçülebileceği algısını güçlendirir. Gündelik hayat içine var olan sorumluluklar, yorgunluklar, iletişim kazaları ve belirsizlikler ilişkinin doğal parçalarıdır. Ancak dizilerde bu alanlar görünür olmadığı için, izleyici kendi ilişkisini bu “kusursuz akış” ile karşılaştırmaya başlar. Kişi gerçek bir ilişkinin böyle hissettirmesi gerektiğine inanır. Dizide izlenen bir çift, yalnızca romantik bir hikâye sunmaz; aynı zamanda izleyiciye bir kimlik önerisi de getirir. “Sevilen kadın”, “vazgeçilmeyen erkek”, “her şeye rağmen birlikte kalan çift” gibi temsiller, izleyicinin kendi ilişkisel değerini sorgulamasına neden olabilir. Aslında kişi dizideki çiftten ziyade çiftin ilişki dinamiğinde hissettirdiği duyguya sahip olmayı ister. İdealize etmenin panzehiri, kendini başkalarıyla kıyaslamayı bırakmak değil; kendi ihtiyacını fark etmektir. Dizideki çiftlere bakarken hissedilen özlem, aslında bir ipucu taşır. Bu ipucu, kişinin kendi hayatında daha fazla neye ihtiyaç duyduğunu gösterir. Belki daha fazla yakınlık, belki daha açık iletişim, belki de yalnızca görülme hissi… Bu farkındalık oluştuğunda, diziler izlenmeye devam edilebilir; ancak artık ölçüt olmaktan çıkar. Kişi başkasının hikâyesini izlerken, kendi hikâyesini değersizleştirmez. Sağlıklı bir ilişki, her zaman yoğun ve kusursuz hissettiren bir yapı değildir.
Sonuç olarak, dizilerdeki ilişkiler ve sosyal medyada görülen hayatlar, bize çoğu zaman “nasıl yaşamalıyım?” sorusunun hazır cevaplarını sunar. Ancak bu cevaplar, gerçeğin kendisinden çok, seçilmiş ve düzenlenmiş bir anlatının ürünüdür. İnsan, başkasının hikâyesine bakarken kendi hikâyesini eksik sanmaya meyillidir; oysa her hayat, içeriden bakıldığında belirsizlikler, duraksamalar ve görünmeyen emeklerle doludur. Aslında mesele, dizilerdeki çiftlerin ne kadar gerçekçi olduğu ya da sosyal medyadaki hayatların ne kadar mutlu göründüğü değildir. Asıl mesele, bu görüntüleri kendi hayatımızın ölçütü haline getirip getirmediğimizdir. Çünkü idealize edilen her hikâye, fark edilmeden kişinin kendi ihtiyaçlarıyla arasına mesafe koyabilir. Bir hayat, dışarıdan ne kadar sade görünürse görünsün, içeriden her zaman kendine özgü ve değerlidir.
