“Minnet, her zaman sevgiden doğmaz.”
Minnetin İlk Adresi: Aile
Geçmişe dönüp baktığınızda, birine minnet duymayı nasıl öğrendiğinizi hatırlıyor musunuz? Çoğu kişi için bu duygunun ilk adresi ailedir. Çok küçük yaşlardan itibaren bizlere, anne babaya minnet duymanın gerekli olduğu öğretilmektedir. Peki bu sahiden gerekli midir, yoksa öğretilmiş bir beklenti midir? Erken çocukluk dönemi, bu düşüncenin şekillenmesine zemin oluşturmaktadır. “Seni büyüttük”, “senin için çok fedakarlık yaptık” gibi ifadeler bazen sevgiyi ifade etmenin bir yolu olarak görülüyor olsa da temelde çocuğun zihninde görünmez bir borç duygusunun oluşmasına sebep olmaktadır. Bu durumun temelinde, çocuğun ebeveyni ile kurduğu bağ yer alır. Çocuk için ebeveyn, güvenin ve hayatta kalmanın merkezidir. Bu nedenle çocuk, ebeveyninin davranışlarını sorgulamak yerine, ona karşı duyduğu bağlılığı korumaya yönelir. Böylelikle minnet duygusu, sevginin yanında zaman zaman bir sorumluluk ve mecburiyet olarak da hissedilebilir.
Sevgi İle Suçluluk Arasındaki İnce Çizgi
Çocuklukta kurulan ilişkiler, kişinin ebeveynleriyle kurduğu bağın niteliğini büyük ölçüde belirler. Sevginin görece yeterli olmadığı, çocuğun sevilme ihtiyacının yeterince karşılanmadığı ilişkilerde genellikle çocuk bir noktadan sonra ebeveynlerinin duygusal yükünü taşımaya başlar. Omuzlarına “minnet” adı altında bir sorumluluk duygusu yüklenir. Bu durumda kişi, ebeveynine karşı hissettiği bağlılığı anlamlandırmak yerine kendini sorgulamayı tercih eder. Yetişkinlik döneminde ise bu durum farklı şekillerde ortaya çıkar. Kişi, incinmiş olsa dahi ebeveynine sınır koyma konusunda problem yaşar. Çünkü zihninin bir köşesinde hala şu düşünce aktiftir: “Eğer hayır dersem, nankörlük etmiş olurum”. Oysa sevgiyle doğan minnet insanı hafifletir; suçlulukla şekillenen minnet ise zamanla görünmez bir yüke dönüşür. Kişi, bu yükü çoğu zaman fark etmeden taşır ve bunu bir duygu olarak değil, bir zorunluluk gibi yaşamaya başlar.
Taşınamayan Minnet
Kendi sınırlarını çizmekte güçlük çeken kişi, yaşamın pek çok alanında zorlanır. Kendi ihtiyaçlarını, isteklerini, hayallerini herhangi biri için geri plana attıkça ya da vazgeçtikçe zamanla kendisi olmaktan çıkar. Bu süreç çoğu zaman fark edilmeden, yavaş yavaş ilerler ve yerini tarif edilmesi güç bir yorgunluğa bırakır. Dışarıdan bakıldığında bu kişiler, “minnettar” görünür. Oysa iç dünyalarında taşıdıkları şey hafif bir duygu değil, sessiz ve ağır bir yüktür. Çünkü hissettikleri, kalpten gelen bir yakınlıktan ziyade, kaybetme korkusu ya da suçluluk duygusuyla beslenmektedir. Minnetin ağırlaştığı yerde, çoğu zaman dile getirilmemiş duygular vardır: söylenemeyen sözler, ertelenen ihtiyaçlar ve bir şekilde ihlal edilen sınırlar… Ve çoğu kişi, yaşam dönemi boyunca taşıyamadığı bu duygu yükünü, minnet sanmaya devam etmektedir.
Vaka Örneği
Danışan, terapiye sınır koymakta güçlük çekme ve buna bağlı olarak da yoğun bir suçluluk duygusu hissetme şikayetiyle başvurdu. Özellikle, ebeveyni ile ilgili bir konu olduğunda “hayır” demekte güçlük çektiğini ifade ediyordu. Seanslarda, aslında “hayır” diyebileceğini ama bunu yaptığında içinin rahat etmediğini, onlara karşı nankörlük yapıyormuş gibi hissettiğini paylaşmıştı. Zamanla, bu duygunun sadece bugüne ait olmadığını fark etmeye başladı. Küçük yaşlardan itibaren, kendi ihtiyaçlarını geri planda tutmayı öğrendiğini, çoğu zaman önce karşısındakini düşünmenin daha doğru olduğunu hissettiğini ifade etti. Bu durum, zaman içerisinde onun için doğal bir hal almıştı. Bugün ise, benzer bir durumla karşılaştığında hala hissettiklerini dile getirmekte güçlük çekiyordu. Seanslar ilerledikçe danışan, her zaman hissettiği bu duygunun minnet olmadığını öğrendi. Bazen bu, sadece alıştığı şekilde ilişkiyi sürdürme çabasıydı.
Son
Anne babaya minnet duymak, çoğu zaman kıymetli ve anlamlı bir duygudur. Ancak bu duygu, kişinin kendini görmezden gelmesine, sınırlarını ihlal etmesine ve kendi isteklerini sürekli olarak geri plana atmasına neden oluyorsa, hissedilen duygunun ne olduğunu yeniden düşünmek gerekir. Çünkü bir duygu, insanı kendisine yaklaştırdığı ölçüde sağlıklıdır. Kişi minnet duygusuyla hareket ediyorken, kendi ihtiyaçlarını susturuyor, kendisi olmaktan uzaklaşıyorsa, burada minnetten çok kayıp yaşanmaktadır. Bu kayıp çoğu zaman fark edilmez; çünkü kişi bunu bir sorumluluk ya da olması gereken olarak anlamlandırır. Oysa gerçek minnet, bireyin kendisini yok saymasını gerektirmez. Tam tersine, kişi hem bağ kurabildiği hem de kendi sınırlarını koruyabildiği yerde, daha sağlıklı bir ilişki deneyimler. Bu nedenle önemli olan minnetin varlığı değil; kişinin bu duygu içerisinde ne kadar var olabildiğidir.
Peki siz, hissettiğiniz duygunun gerçekten minnet mi, yoksa uzun zamandır taşıdığınız bir yük mü olduğunu hiç sorguladınız mı?
