Gelişimsel açıdan baktığımızda, çocukluk çağı olarak adlandırdığımız dönem, yaşama dair bir hazırlık evresi değildir. Çocukluk, yaşamın kendisidir. Bu dönem, doğası gereği esnekliğe ve yüksek bir dışsal uyaran açıklığına sahiptir. Dışsal uyaranların olumsuz olması ve yaşam koşullarının elverişsizliği, çocuğun gelişim sürecinin olağan akışından sapmasına neden olabilir. Oysa, çocuk sağlıklı bir ego ideali geliştirmelidir. Bu gelişim sürecini sağlıklı sürdürebilmesi için özdeşim kuracağı rol modellere ihtiyaç duyar. Çocuğun ihtiyaçlarının karşılanmaması, rol modelinin olmaması, aile ve sosyal çevresinde kabul görmemesi, akran zorbalığı gibi faktörler, çocuğun ego ideali gelişimini olumsuz etkileyebilir ve onu suç eylemine yönlendirebilir. Albert Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı çerçevesinde, çocuğun çevresinde sosyal uyumlu rol modelleri bulamaması durumunda, olumsuz sosyal etkileşimlerle birlikte suç davranışını bir yaşam stratejisi olarak benimseyebileceği belirtilmektedir. Diğer bir bakış açısıyla, Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramının ilk evresi olan “Temel Güvene Karşı Güvensizlik” evresinde yaşanan olası bir başarısızlık, ilerleyen yaşlarda sosyal içe dönme ve antisosyal davranışlara zemin hazırlayabilir.
Suça sürüklenen çocuk (SSÇ) kavramı, bir çocuğun içinde bulunduğu biyopsikososyal durumları göz önünde bulundurarak, aile ve çevresel risk faktörleri ile suç eylemine yönelebileceğini anlatmak için kullanılmaktadır. Yavuzer (2001), bir çocuğun gelişim ve sürekli öğrenme sürecinde olduğunu göz önünde bulundurarak, “suçlu çocuk yoktur, suça itilmiş çocuk vardır” görüşüyle suça sürüklenme kavramının benimsenmesinde öncü bir isim olmuştur.
Suça Sürüklenme Risk Faktörleri
Aile Dinamikleri: Aile yapısının işlevselliği büyük önem taşımaktadır. Çopur ve arkadaşlarının (2015) belirttiği gibi, bir çocuğun ilk suç davranışını görmezden gelmek, çocuğun benzer davranışları tekrarlamasına ve hatta suç davranışına daha fazla eğilim göstermesine neden olabilir. Sadece çocuğa yönelik yapılacak çalışmalar, suça sürüklenmenin önlenmesi noktasında yetersiz kalacağından, aile ile yapılacak çalışmalar derin ve fonksiyonel olmalıdır.
Sosyoekonomik Şartlar: Bir çocuğun suça sürüklenmesinde yoksulluk tek başına bir risk faktörü değildir. Ancak, eğitime erişememe, olumsuz yaşam koşulları, çevresel risk faktörleri ve akran etkisi gibi durumlar, suça sürüklenmeye zemin hazırlamaktadır.
Akran Etkisi: Erken ergenlik ve ergenlik döneminde kabul görme ve bir gruba ait olma ihtiyacı, ergenler üzerinde aktif bir etki göstermektedir. Bu ihtiyacın yanlış yönlendirilmesi, dikkat edilmesi gereken bir risk faktörüdür.
Koruyucu Önleyici Faktörler
Bir çocuğun suça sürüklenmesini önlemek, risk faktörlerinin net bir şekilde belirlenmesi ve azaltılması, koruyucu faktörlerin ise güçlendirilmesiyle mümkündür. Risk faktörlerinin belirlenmesi, bir ekip çalışması gerektirmektedir. Aile, öğretmenler, akranlar ve ilgili kurumların işbirliği büyük önem taşımaktadır.
Suça sürüklenen çocuklar için yapılacak en önemli çalışmalardan biri, koruyucu önleyici faktörleri artırmaktır. Çocukların eğitim haklarının desteklenmesi, meslek edindirme çalışmaları ve amaç edindirme programları büyük önem taşımaktadır. Aile ve sosyal çevreye verilecek psikoeğitimlerle bilinçlenmenin sağlanması adına uzun soluklu programların geliştirilmesi, koruyucu önleyici faktörler arasında yer alabilir. Unutmayalım ki, suça sürüklenen her çocuk aslında korunmamış, korunamamış bir çocuktur.
