Kabullenmek deyince aklınıza ne geliyor? Vazgeçmek mi? Özgürlük mü? Hafifleme hissi mi, yoksa boyun eğmek mi? Herkes için kabullenmenin anlamı ve hissettirdikleri farklıdır. Ama ortak bir noktaları var: Kabullenmek çoğu zaman zordur. Çünkü kabullenmek, gerçeği bütün hatlarıyla, olduğu gibi görebilmektir.
İnsan bazen içinde bulunduğu durumu bilir. Bir ilişkinin iyi gelmediğini, yaptığı işin artık eskisi kadar anlamlı olmadığını ya da hayatının mevcut haliyle onu tatmin etmediğini fark eder. Ama bu farkındalık çoğu zaman yeterli olmaz. Zihnin bir köşesinde hep aynı cümle dönmeye devam eder: “Belki düzelir.”
Kabullenme Nedir?
Psikolojide kabullenme; kişinin düşüncelerini, duygularını ve yaşantılarını yargılamadan ve kaçınmadan olduğu gibi fark etmesi olarak tanımlanır. Bu, pasif bir duruş değil; aksine oldukça aktif bir farkındalık hâlidir. Ancak çoğu zaman kabullenmek teslimiyetle karıştırılır. Bir durumu kabullenmek, onu değiştirmekten vazgeçmek gibi algılanır.
Oysa kabullenme, olanı onaylamak değil; olanı olduğu haliyle, çarpıtmadan görebilmektir. Bu da zor duygularla yüzleşmeyi, kontrolümüzün dışında olanları fark etmeyi ve vazgeçmek ile kabullenmek arasındaki farkı ayırt edebilmeyi gerektirir. İnsan doğası gereği kontrol duygusuna ihtiyaç duyar. Bir şeyleri değiştirebileceğine inanmak, olaylar üzerinde etki sahibi olduğunu hissetmek kişiye güven verir. Özellikle zorlayıcı durumlarda bu ihtiyaç daha da belirginleşir.
“Daha çok uğraşırsam düzelir”, “ben daha iyi davranırsam toparlanır” gibi düşünceler çoğu zaman bu kontrol ihtiyacının bir sonucudur. Aslında çoğu zaman bu ihtiyaç bizim gelişmemizi sağlar. Durumun değişmesi için belli bir çaba göstermek insanın hayatı için sorumluluk almasını sağlar ve onu harekete geçirir.
Ancak bazı durumlar, ne kadar çabalarsak çabalayalım, bizim kontrol alanımızın dışındadır. Kabullenme tam da bu noktada devreye girer ve insana her şeyin onun etki alanında olmadığını hatırlatır. Bu farkındalık bir yandan rahatlatıcı olabilir; çünkü kişi, kontrol edemediği bir durumun yükünü taşımak zorunda olmadığını görür. Ancak diğer yandan kaygı da yaratır. Çünkü kabullenmek, insanı kaçınılmaz olarak bir soruyla karşı karşıya bırakır: “Peki şimdi bu durumla ilgili ne yapacağım?”
İnkâr ve Kabullenme Arasındaki Eşik
Kabullenmeden önce çoğu zaman bir inkâr süreci vardır. İnkâr, kısa vadede koruyucu bir mekanizmadır. İnsan gerçekliği reddederek kendini duygusal olarak korur. Kişi, durumun o kadar da kötü olmadığını düşünerek içsel gerilimi geçici olarak azaltır ve zor duygularla yüzleşmeyi erteler. Ancak bu durum uzun vadede kişinin ilerlemesini engeller. Çünkü görmezden gelinen bir problem çözülemez. İnsan kabullenmedikçe bir sıkışmışlık hissinde kalmaya devam eder.
Bu durumun yarattığı stres, kişinin sağlıksız kararlar ve tepkiler vermesine ya da tamamen pasifleşmesine neden olabilir. Sonuç olarak kişi ne tam olarak bulunduğu yeri olduğu gibi görebilir ne de onu nasıl sağlıklı bir yönde değiştirebileceğine karar verebilir.
Kabullenme ise bu koruyucu mekanizmanın kalktığı yerdir. Kişi durumu olduğu gibi görmeye başlar. Bu her zaman rahatlatıcı değildir; çünkü gerçek bazen rahatsız edicidir. Farkındalık arttıkça hareketsiz kalmak zorlaşır. İnkâr döngüyü sürdürür, süreklilik sağlar; kabullenme ise değişim başlangıcıdır.
Kabullenmeden Sonra Ne Olur?
Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Kabullenmek, durumu onaylamak ya da pes etmek değildir. Sadece, olanı duyguların çarpıtmasına izin vermeden görebilmektir. Bu netlik ise çoğu zaman değişimin ilk adımıdır.
İnsan bir durumu kabullenebilir ve aynı zamanda onu değiştirmek için adım atabilir. Örneğin bir kişi borç içinde olduğunu kabul edebilir. Bu kabullenme, “yapacak bir şey yok” demek değildir. Tam tersine kişinin durumu kabullenip alternatif bir çözüm aramasını sağlar. Kabullenme burada iki yönlü bir hareket yaratır:
-
Eğer durum değiştirilebiliyorsa kişi aksiyon alır.
-
Eğer değiştirilemiyorsa, kişi bu durumla kurduğu ilişkiyi dönüştürmeye başlar.
Kabullenme aynı zamanda stresi azaltır. Çünkü kişi artık kontrol edemediği şeylerle sürekli bir mücadele içinde olmaz. Bu da zihinsel olarak daha berrak düşünmeyi mümkün kılar. Çoğu zaman çözüm, yoğun stres anlarında değil; kabullenmenin getirdiği sakinlik içinde daha görünür hale gelir.
Sonuç
Belki de inkârı, açılmayan bir kapıyı ısrarla zorlamak gibi düşünebiliriz. İnsan, biraz daha güç uyguladığında kapının açılacağına inanır. Oysa bazı kapılar, ne kadar çabalarsanız çabalayın açılmaz. Kabullenme ise o kapının açılmayacağını görmek ve gücünü artık sonuç vermeyen bir mücadelede harcamak yerine, başka bir yol aramaya başlamaktır.
