Sigara aynı alkol gibi, gençleri zararlı bir alışkanlığa sürükleyen bir maddedir. Sürekli sigara içen kişilerde, tıpkı alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığında olduğu gibi fizyolojik bir bağımlılık yerleşmektedir. (Kasatura, 1998). İçerisinde nikotin bulunmasından dolayı sigara, bağımlılığa neden olan bir maddedir. Dünya sağlık örgütü (WHO) sigara bağımlılığını “düzenli olarak her gün bir sigara içmek” şeklinde tanımlamıştır. Sigara içimi tüm dünyada önlenebilir, bulaşıcı olmayan hastalıkların ve ölümlerin başlıca sebebi olup, önemli mortalite ve morbidite nedenleri arasında yer almaktadır (Mathers ve Loncar 2006, WHO 2017). Genellikle genç yaşlarda başlayan sigara içimi alışkanlık olarak devam eder. Sigara içen insanların yaklaşık %80’i sigaraya 18 yaşın altında başlamaktadır. Sigarayı ilk kez çocukluğunda içenler sigara tiryakiliği açısından yüksek risk taşımaktadır (Doğan ve Ulukol 2010).
Sigara Bağımlıları
Her gün bir iki paket ya da daha fazla sigara içen kişilerde, sigara içemedikleri zaman, şiddetli olarak nikotin arayışı içindeler ve bu durum bireyde kaygı, sinirlilik hali ve öfke duyguları içinde olurlar. Bütün bağımlılıklarda olduğu gibi sigara bağımlılığında da sigarayı bırakmak çok kolay bir durum değildir, (Kasatura,1998; Sezer,1992:3-6).
Sigaranın Sağlığa Verdiği Zararlar
Sigara içmek sağlığa zarar vererek bir çok hastalıklara da neden olmaktadır. Bu hastalıkların başında akciğer kanseri, Koah ve astım gibi solunum sistemi hastalıkları gelmektedir (Okutan ve Çalışkan 2011).
Sigara içen ve bağımlılığı olan kadın ve erkeklerde cinsel işlevlerde bozulmalara neden olabileceği belirtilmiştir. Overler ve testis üzerinde toksik etki bıraktığı için infertilite sebebidir. Sigara bağımlılığı olan kişilerde ,içmeyenlere göre çok daha fazla infertilite gelişme riski, olduğu belirtilmektedir (Öztoprak ve Günay 2013).
Sigara içme ile depresyon arasında anlamlı bir bağlantı söz konusudur. Depresif belirtiler Sigara içen kişilerde daha çok görülmektedir (Gümüş 2015). Yapılan araştırmalara göre sigara bağımlısı olan kişilerde olmayanlara göre depresyon geçirme ihtimali ve yaşamdan doyum sağlayamama daha yüksek bulunmuştur (Kamışlı ve ark 2008,Atak 2011).
Sigara içmenin ağız içi mukozası ve dişler üzerine de zararlı etkileri bulunmaktadır. Bu zararlı etkiler, dişlerde lekelenme, damakta enfeksiyon, diş eti hastalıkları ve çekilmesi, ağız kokusu, oral lezyonlar, ağız kanseri gibi hastalıklara neden olur(Tuncer 2008).
Sigara; hem diyabet, hipertansiyon gibi kronik hastalığı olan kişilerde hem de sağlıklı kişilerde böbrek fonksiyonlarında olumsuz durumlara yol açabilir. Böbrek hastalığı ve hipertansiyonu olan kişilerde sigara içme ile sempatik sinir sistemi aktive olarak kan basıncını arttırır ve bu şekilde böbreklere ciddi zararlar vererek ve böbrek yetmezliği üzerinde tesirli olduğu bilinmektedir(Dönder ve ark 2014).
Sigara içen kişilerde kronik öksürük ve balgam ile nefes darlığı sıkça görülen durumlardır. Aynı zamanda sigara içen kişilerde ağız kokusu, diş ve diş eti hastalıkları, diş kaybı, tat alma duyusunda bozulmalar görülmekle beraber beyin hücrelerinin ölümüne ve hatta hafıza zayıflamasına neden olduğu bilinmektedir. Sigara içen kadınlarda ise; rahim ve yumurtalık kısırlığı, erken menopoz ve rahim kanseri gibi tehlikelere neden olmakta, zaman içerisinde cilt yapısında bozulma ve kırışıklara da yol açtığı bilinmektedir (Aksoy, 2012: 26).
Tütün kullanımına bağlı olarak dünyada her 6 saniyede bir kişi yaşamını yitirmektedir. 2030 yılında sigaraya bağlı ölümlerin artarak 8,4 milyona ulaşacağı öngörülmektedir (Mathers ve Loncar 2006).
Ergenlik Dönemi Sigara Kullanımı
Çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemi olarak ifade edilen ergenlik denilen dönem fiziksel, bilişsel, psikolojik ve sosyal açıdan bir çok değişimin iç içe yaşandığı, kişi ve çevresi için çalkantılı ve sıkıntılı bir dönemdir (Pekcan 2012).
Ergenlik döneminde; sigara, alkol ve diğer bağımlılık yapan maddelere başlanması çok sık görülen bir durumdur. Ergenlerin bu maddelere başlamasında aile, arkadaş ve sosyokültürel çevrenin önemli rolü vardır. Bu dönemde sigara kullanma nedenlerinin bulunması ve bu durumun önüne geçilmesi bağımlılık riskinin azaltılmasında önemlidir.
Böyle bir durumda toplumun eğitimi, aile içi ilişkilerin desteklenerek sigara kullanımına sebep olan faktörler tespit edilerek engellenmesi çok önemlidir (Simkin 2002). Ergenlik döneminde sigaraya başlama nedenleri arasında ilk olarak merak, arkadaş etkisi ve bunları sırasıyla yalnızlık, özenti, aile sorunları, okul sorunları ve büyüdüğünü ispatlama gibi etmenler takip etmektedir (Kurupınar 2014).
Yapılan çeşitli çalışmaların ortak noktasına göre tütün ürünü kullanımına başlama davranışlarının bireysel ve sosyal faktörler tarafından şekillendiğini göstermiştir. Örnek olarak Niknami ve arkadaşları (2008), sigara içmeye başlayan İranlı ergenlerde bireysel etkenler (merak, deneme, özgüven eksikliği), sosyal etkenler (akran baskısı, aile desteği) ve sigara hakkındaki inanışlar (sigaranın zararları, faydaları ve sosyal etkileri) arasında bir ilişki olduğunu bulmuşlardır.
Madde kullanımında çevresel ve dışsal etkenler kadar aile içi ilişkiler ve anne baba tutumlarının da etkili olduğu bilinmektedir. Aile çocuklarının madde kullanmaya başlamasına sebep olabildiği gibi bıraktırma konusunda da etkili olabilmektedir. Literatüre bakıldığı zaman, ergenlerin sigara, alkol ve uyuşturucu madde kullanımına zemin hazırlayan ailesel risk faktörleri ve genetik faktörlerin yanı sıra ailenin davranış biçimleri ve aile içi ilişkiler çerçevesinde ele alınmaktadır. Anne babanın madde kullanması ve madde kullanımına göz yummasının yanısıra Anne-babanın davranış tutumlarında tutarsızlıklar, aşırı otoriteri, sert veya fazla serbest bırakan davranışlar önemli risk faktörleri arasındadır.(Akfert, Çakıcı ve Çakıcı, 2009).
Ayrıca aile içinde yaşanan problemler, çatışmalar, uyuşmazlıklar, anne babanın ilgisizliği ve sorumsuzluğu, aile içi iletişimsizlik dağılmış aileye sahip olma da (Ersoy 2015: 17) ergenlerin sigara kullanma deneyiminde risk faktörlerindendir.
Kaynakça
Akdeniz, E. (2019). Sigara bağımlılığı sağlığa etkileri ve sigara bıraktırmada kullanılan transteoretik model. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 11-25. Demir, İ., Atasoy, E., Süsen, Y., & Köse, E. G. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Tütün ve Tütün Ürünlerine Başlamaya Yönelik Deneyim ve Görüşlerinin İncelenmesi. Külliye, 5(1), 59-83. KÜÇÜKŞEN, K., BÖLÜKBAŞ, B., GÖKKAYA, F., YILMAZ, İ., & TOROS, N. ERGENLERİN SİGARA KULLANIMINA YÖNELMESİNDE ALGILANAN ANNE-BABA TUTUMLARI VE AİLE İLETİŞİMİNİN ROLÜ3, 4 Özet. Özcan, S., Yunus Taş, H., & Çetin, Y. (2013). Sigara ile mücadelede toplumsal bilinç. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 2(4), 152-175. Özer, A. G. M. (2003). Sigara alışkanlığı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 6(6).
