Ne Zamandan Beri Her Şey Dört Dörtlük?
Hayatımızın en güzel anlarında bile içimizden bir ses pürüz arar. Sosyal medyada akıp giden kusursuz kareler, başarı hikâyeleri, “her şey yolunda” mesajları… Peki, gerçekten her şey dört dörtlük mü? Yoksa bu kusursuzluk miti, modern dünyanın üzerimize yıktığı en ağır yüklerden biri mi?
Dün mutfakta tam buğdaylı, bol kalorili bir kek yaptım. Babamın şeker makinesini ortaya çıkaracak kadar güzel, çocukluk anılarını canlandıran tatlı bir telaşla hazırlandı. Kokusu tüm evi sardı, kabardı; ancak fırından çıkma saati geldiğinde kalıptan tam çıkmadı, kenarları biraz parçalandı ve şekli şemali kaydı. Önce canım sıkıldı, “İşte,” dedim, “hiçbir şey istediğim gibi gitmiyor.” Sonra fotoğrafa baktım ve gülümsedim. Tadı harikaydı, kokusu yerindeydi, sadece görünümü kusursuz değildi. Tıpkı hayatımız gibi.
Kusursuzluk Yanılsaması ve Psikolojik Maliyeti
Bugün bireyler olarak üzerimizde görünmez ama son derece baskı yaratan bir “kusursuzluk diktası” var. Modern psikoloji, bu durumu kişinin kendi potansiyelini veya ürettiklerini imkansız standartlarla ölçme eğilimi olan maladaptif mükemmeliyetçilik kavramıyla açıklar. Hewitt ve Flett’in (1991) öncülük ettiği çalışmalarda, mükemmeliyetçiliğin özellikle sosyal olarak dayatılan boyutunun bireylerde tükenmişlik, anksiyete ve kronik bir yetersizlik hissi yarattığı kanıtlanmıştır.
Sosyal medya algoritmaları, hayatlarımızın ham hallerini değil, yalnızca filtrelenmiş ve pürüzsüz anlarını vitrine koymamızı teşvik eder. Bu durum, Festinger’in (1954) Sosyal Karşılaştırma Teorisi ile doğrudan ilişkilidir. İnsanlar, kendi iç dünyalarının tüm karmaşasını, başkalarının dışarıdan görünen kusursuz vitrinleriyle kıyaslar. Sonuç mu? Kaçınılmaz bir hayal kırıklığı ve “Neden her şey dört dörtlük değil?” sorusuyla gelen öz şefkat kaybı.
“Yeterince İyi” Olmanın Gücü
Psikanalist Donald Winnicott, çocuk gelişiminde “yeterince iyi” kavramını ortaya atarken aslında hayatın geneline ışık tutuyordu. Winnicott’a göre, asla hata yapmayan, her istediğini anında kusursuzca yerine getiren bir yapı değil; bazen aksayan, yanılan ama sevgiyle onaran bir yaklaşım gereklidir. Çünkü hayatın gerçekliği pürüzlüdür. Her şeyin dört dörtlük olması, büyümenin, öğrenmenin ve direnç geliştirmenin önündeki en büyük engeldir.
Kekim kalıptan tam çıkmadığında hissettiğim o anlık hayal kırıklığı, aslında hayatın kontrol edilemeyen doğasına karşı verdiğimiz refleksin bir minyatürüydü. Hayat bir kalıp değildir. Onu fırından çıkardığımızda her zaman istediğimiz kusursuz geometride gelmez. Kimi zaman kenarları kırılır, kimi zaman planlarımız altüst olur. Ancak psikolojik sağlamlık, tam da bu kırılmaları kabul edip “Yine de lezzetli ve güzel” diyebilme becerisidir.
O ‘Mutluluk Bombası’ Kekin Tarifi
Hani şu “her şey dört dörtlük olmak zorunda değil” dedirten, dünkü o mis kokulu kek var ya? Hayat bazen kalori hesaplamaktan, her şeyi kusursuz dengede tutmaktan ibaret değildir; bazen sadece o yoğun çikolatanın ve şekerin getirdiği anlık konfora ihtiyaç duyarız. İşte o günkü kekin tarifi:
Malzemeler:
3 adet olgun muz
1 su bardağı toz şeker
2 su bardağı un
2 paket kabartma tozu
1 paket vanilin
1 çay kaşığı tarçın
1 paket kakao
1 bardak damla çikolata
50 gram tereyağında eritilmiş 1 paket çikolata
Böğürtlen ve çilek
Hazırlanışı:
Öncelikle muzları ezip şekerle buluşturuyoruz. Ardından erittiğimiz tereyağı ve çikolata karışımını ekleyip karıştırıyoruz. Un, kabartma tozu, vanilin, tarçın ve kakaoyu ekleyerek o güzel hamuru elde ediyoruz. Son olarak damla çikolataları ve meyveleri ekleyip fırına veriyoruz. Kalıptan tam çıkmasa da, kenarları biraz dağılsa da kokusu ve tadı her şeye değiyor. Şimdiden afiyet olsun!
Kusurlarımızla Barışmak
Araştırmalar, öz şefkatin mükemmeliyetçiliğin yarattığı toksik stresle baş etmede en etkili kalkan olduğunu göstermektedir. Dr. Kristin Neff’in çalışmaları, kişinin kendi hata ve kusurlarını evrensel insan deneyiminin bir parçası olarak kabul etmesinin, depresyon oranlarını düşürdüğünü ve yaşam doyumunu artırdığını kanıtlamaktadır.
Yani, ne zamandan beri her şey dört dörtlük olmalıydı ki? Hayatın doğasında simetri değil, akış vardır. Ağaçlar cetvelle çizilmemiş, nehirler dümdüz akmamıştır. İnsan ruhu da pürüzleriyle, kırıklarıyla ve onarılmış yerleriyle güzeldir.
Bir dahaki sefere kekiniz kalıptan parçalanarak çıktığında, ya da hayat planlarınız bocaladığında üzülmeyin. Kamerayı o kırık kenara çevirin, fotoğrafını çekin ve gülümseyin. Çünkü gerçek hayat, kusursuz vitrinlerin arkasındaki o dağınık, samimi ve lezzetli anlarda saklıdır.
Kaynakça
- Festinger, L. (1954). Sosyal Karşılaştırma Teorisi [Social Comparison Theory]. (Sosyal psikoloji literatüründe bireylerin yeteneklerini ve görüşlerini başkalarıyla kıyaslama eğilimini açıklayan temel kuram).
- Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Mükemmeliyetçilik Ölççeği ve Boyutları [Multidimensional Perfectionism Scale]. (Uyumsuz/maladaptif mükemmeliyetçilik ve sosyal olarak dayatılan mükemmeliyetçilik üzerine öncü çalışmalar).
- Neff, K. D. (2003). Öz Şefkat [Self-Compassion]. (Bireyin kendine karşı anlayışlı olması, kusurlarını insani deneyimin parçası olarak kabul etmesi üzerine çalışmalar).
- Winnicott, D. W. (1971). Oyun ve Gerçeklik: "Yeterince İyi" Kavramı [Playing and Reality]. İstanbul: Metis Yayınları. (Çocuk gelişimi ve psikolojide "yeterince iyi Anne / yeterince iyi ebeveynlik" kavramı).
