Bu makalenin amacı, disleksi hakkında bilgi edinmek ve disleksi tanısı almış çocukların eğitim ortamlarında nasıl desteklenebileceğini ortaya koymaktır. Disleksi; bireyin okuma, yazma ve heceleme becerilerini sınırlayan, nadiren de konuşma becerilerini etkileyebilen bir öğrenme güçlüğü olarak tanımlanmaktadır. Rose’a (2009) göre disleksi tanısı almış bireyler; dilin fonolojik bileşenindeki yetersizlikler nedeniyle doğru ve akıcı kelime tanıma, heceleme ve çözümleme becerilerinde zorluk yaşamaktadır. Ayrıca kısa süreli bellek, sıralama ve organizasyon alanlarında güçlükler görülebilir. Bununla birlikte, güçlü yönleri desteklendiğinde bu bireyler genellikle sözlü iletişim, problem çözme ve yaratıcı düşünme alanlarında yüksek performans sergileyebilmektedir.
Erken Değerlendirmenin Önemi ve Eğitim Ortamlarında Gölge Öğretmenlerin Rolü
Etkili destek sağlanabilmesi için erken değerlendirme oldukça önemlidir. Bu nedenle, disleksinin erken belirtilerinin fark edilmesi ve öğretmenler tarafından yapılan sınıf içi gözlemler büyük değer taşımaktadır. Öğretmenlerin gözlemleyebileceği erken belirtiler arasında harf sırasını karıştırma, sürekli yazım hataları ve kafiyeleri ayırt etmede güçlük yer almaktadır.
Disleksili çocukların kapsayıcı eğitim ortamlarında desteklenmesi söz konusu olduğunda, gölge öğretmenlerin rolü oldukça kritiktir. Gölge öğretmenler, yukarıda belirtilen erken belirtileri gözlemler ve bu gözlemlerini sınıf öğretmeni veya Özel Eğitim Koordinatörü ile paylaşır. Bu iş birliği, çocuğa sağlanacak desteğin daha etkili ve planlı olmasını sağlar.
Disleksili Öğrencileri Desteklemede Kullanılan Etkili Stratejiler
1. Uygulamalı (Hands-On) Etkinlikler Kum tepsileri, çocukların harfleri öğrenmelerini destekleyen oldukça etkili bir yöntemdir. Çocuklar parmaklarıyla harfleri yazarak kas hafızalarını geliştirirler. Oyun hamuru (Play-Doh), harf ve sayı öğretiminde oldukça etkilidir. Şekillendirme süreci çocukları motive eder ve tanımayı pekiştirir. Manyetik harfler ve harf kartları, kelime oluşturma ve yazım kalıplarını öğretmek için kullanılabilir.
2. Çok Duyulu Öğrenme İşitsel, görsel ve kinestetik tekniklerin birlikte kullanılması önerilir. Örneğin, bir renk şarkısı söylenirken her renge işaret etmek gibi ses ve beden hareketleri bir arada kullanılabilir.
3. Okuma-Yazma Ve Fonik Öğretimi Jolly Phonics gibi fonik programların kullanılması etkili olmaktadır. Başlangıç aşamasında küçük gruplarla ya da birebir öğretim yapılması önemlidir. Ayrıca harf sesleri nefes egzersizleriyle öğretilebilir. Örneğin “F” sesi için: “Şimdi bütün havayı dışarı itiyoruz ve Ffffffish sesini çıkarıyoruz.” denildikten sonra harf gösterilir.
4. Rutinleri Takip Etmelerine Yardımcı Olmak Görevler küçük ve yönetilebilir parçalara bölünmelidir. Programı netleştirmek için görsel takvimler ve günlük planlar kullanılabilir.
5. Duygusal Güveni Artırma Ve İş Birliği Gözlemler ve ilerleme hakkında öğretmenlere düzenli bilgi verilmelidir. Detaylı kayıt tutmak için günlük (diary) kullanımı faydalıdır. Çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını aileleriyle geçirdiği için ebeveynlerle iletişim kurmak oldukça önemlidir. Bu sayede aileler de sürece aktif şekilde dahil edilebilir.
Koruma ve Çocuk Güvenliği (Safeguarding)
Çocuklarla çalışırken koruma ve çocuk güvenliği konusunda bilgi sahibi olmak son derece önemlidir. Bu, istismar belirtilerini tanımayı içerir. Fiziksel ya da duygusal ihmal söz konusu olabilir. Açıklanamayan morluklar fiziksel istismara işaret edebilirken, aşırı içine kapanıklık gibi davranışlar duygusal ihmali gösterebilir.
Ayrıca kötü hijyen, öz bakım eksikliği veya yaşa uygun olmayan cinsel içerikli bilgi ve davranışlar da istismar göstergesi olabilir. Bununla birlikte, zorbalık da dikkate alınmalıdır. Zorbalık durumunda çocukların kendilerini rahatça ifade edebilmeleri sağlanmalıdır. Bu tür belirtileri fark ettiğinizde sakin kalmanız önemlidir. Bir çocuk size bir durumu açıkladığında dikkatle dinleyin ve gizlilik sözü vermeyin. Şu şekilde ifade edebilirsiniz:
“Bunu benimle paylaştığın için teşekkür ederim. Bana söyleyerek doğru olanı yaptın. Sana daha iyi yardımcı olabilmem için bu bilgiyi okuldaki Çocuk Koruma Sorumlusu ile paylaşmam gerekiyor.”
Endişelerinizi derhal bildirmek hem çocuğu hem de sizi korur.
Sonuç
Sonuç olarak, içinde bulunduğumuz mesleğin önemi özellikle vurgulanmalıdır. Bugün eğitim verdiğimiz çocuklar, yarının yetişkinleri olacaktır. Bu nedenle çocuklarla çalışan her profesyonel yalnızca çocuğa ve ailesine değil, topluma karşı da büyük bir sorumluluk taşımaktadır. Sınıflarımızdaki çocuklar ileride hayatlarımızı etkileyebilecek konumlara gelebilirler.
Bu durum bize, onların gelişimini en doğru ve destekleyici şekilde yönlendirme fırsatı ve sorumluluğunu sunar. Elbette çocuklarla çalışmak her zaman kolay değildir. Zorlayıcı davranışlar ve karmaşık aile durumları yüksek düzeyde dayanıklılık gerektirir. Ancak akademik bilgi ve mesleki becerilerin ötesinde, bu mesleği anlamlı kılan iki temel özellik vardır: sabır ve şefkat.
Bu özellikleri çocuklara sunabildiğinizde, yaptığınız iş sadece bir meslek olmaktan çıkar; yaşam amacınıza ve içsel motivasyon kaynağınıza dönüşür.
Kaynakça
British Dyslexia Association. (n.d.). Home. https://www.bdadyslexia.org.uk
Dyslexia Action. (n.d.). Home. https://dyslexiaaction.org.uk
Snowling, M. J., & Hulme, C. (2012). Interventions for children’s language and literacy difficulties. John Wiley & Sons.
Rose, J. (2009). Identifying and teaching children and young people with dyslexia and literacy difficulties: An independent report from Sir Jim Rose to the Secretary of State for Children, Schools and Families. Department for Children, Schools and Families.
