Spor Psikolojisi ve Milli Ruh
Bir spor müsabakasında kazanılan bir sayı, sadece bir sayıdan ibaret değildir. Bunun çok daha fazlası olduğunu fark ettiğimde onlarca insan kalbinin aynı anda tek bir amaç için attığını ve o adrenalinin tüm hücrelere işlediğini gördüm.
Bu coşku basite indirgenemezdi; bireysel çabaların bir takım oyunu haline gelmesi, ardından kolektif bir gurur tablosuna dönüşmesi… Ülkemizin son dönemde yaşadığı onca korkunç ve üzücü olay içerisinde hassas ruhunu heyecanlandıran bir güç vardı; voleybol, basketbol ve daha birçok branşta elde edilen zaferler milli ruhumuzu kabartıyor, tüylerimizin diken diken olmasına yetebiliyordu.
Bir sayı, bir gol, bir üçlük… Nasıl olabiliyor da insan psikolojisini, hatta bir milletin ruh halini etkiliyor? Anladım ki bu bir tür büyüydü! Bugün ise size bu toplumsal büyünün psikolojimize etkisinden söz edeceğim.
Sporun Ötesinde
Spor performansının sadece yetenekle değil zihin süreçleriyle de şekillendiğini söylesem? Spor psikolojisinin öğretilerinden biri de budur. Fiziksel antrenmanlardan öte, zihin antrenmanları da devreye giriyor; zihinsel antrenman tekrarlandıkça fiziksel başarı da artıyor.
Sahaya sporcularla beraber psikolojik üstünlük savaşının da geldiğini söyleyebiliriz çünkü sporcular, stres ve baskı altında kaygılarını ve korkularını da yönetmek zorunda kalıyor. Dolayısıyla gösterilen bireysel mücadeleler, milli takım düzleminde bir nevi kolektif motivasyonla sonuçlanıyor.
Örneğin kadın voleybol milli takımımızın son yıllarda elde ettiği zaferleri düşündüğümde, hem kadınların başarısı ve görünürlüğü hem de milletimizin özgüveni açısından bir yükseliş yaşadığımızı fark ettim.
Anladım ki izlediğimiz istiklal marşımızın okunmasıyla başlayan serüven, sporcularımızın sevinç çığlıkları ve coşkusu, milli ruhumuzun arşa çıkmasında büyük bir etken. En nihayetinde başarılar, bir milletin ruhunun zaferi değil midir?
Milli ruhu, spor psikolojisi çerçevesinde incelediğimizde bir akış deneyimini görürüz. İşte tam o an, zaman durmuş gibidir; zihin ve beden müthiş bir ahenk içinde dans etmektedir.
Bizler de seyirci olarak bu dansa eşlik ederken izlediğimiz sporcularla duygusal bir yakınlık kurarız. Bu eşduyum ise onların nefesini nefesimizde, kalp atışını kalbimizde hissetmemize neden olur.
Sosyal psikoloji araştırmalarına göre büyük spor organizasyonları, milli kimlik duygularını pekiştirmektedir (Cialdini & Richardson, 1980). Türkiye’de milli spor müsabakalarında alınan galibiyetlerin sahaları aşıp ülkenin dört bir yanındaki evlere, sokaklara, kafelere ulaştığını sıkça görüyoruz değil mi? Bu da ortak duygularımızın bizi bir arada tutabilen, birlik olmamızı sağlayan itici güç olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Kolektif Zafer Hissi
Spor psikolojisinde vurgulanan bir diğer kavram ‘kolektif özdeşleme’dir. Bir takımın başarısı, onu destekleyen topluluk için de bir başarı hissi yaratır (Branscombe & Wann, 1991).
Başarı anlarında sporcuların sahada yaşadığı coşku, tribünlerdeki milyonlarla eşzamanlı paylaşılır. Geçmiş yıllarda bile çeşitli branşlarda yarışan sporcularımızın kupa yolculuğu, hala aklımızın bir köşesindedir. Görüyoruz ki bu tür başarılar toplumsal birlik duygusunu kalıcı bir şekilde güçlendirmektedir.
Yenilginin Psikolojisi: Acı mı, Öğreti mi?
Sporda başarılar kadar başarısızlıklar da vardır. Toplumun spordaki mağlubiyetlerle yüzleşmesi, hayal kırıklıklarıyla kolektif bir yas duygusunu da ortaya çıkarabilmektedir.
Buna karşın yapılan araştırmalarda, sporda yaşanan yenilgiler uzun vadede kişisel ve toplumsal dayanıklılığı artırabilmektedir (Gould & Udry, 1994). Milli takımlarımızın yaşadığı yenilgiler toplumsal olarak büyük üzüntüler yaratabiliyor ancak hemen ardından gelen “henüz bitmedi, bu daha başlangıç” gibi açıklamalar içimize direnişin tohumlarını ekmekte, geleceğe güvenle ve emin adımlarla ilerleyebileceğimiz yönünde inancımızı tazelemektedir.
EuroBasket’te 24 Yıl Sonra İkincilik ve Psikolojik Yankıları
Basketbolda yaşadığımız kolektif özlem, 24 yıl sonra tekrar yankı buldu; A milli erkek basketbol takımımızın final maçında Almanya’ya karşı kıl payı yenilmesi “madem olmayacaktı neden olacak gibi oldu” gibi düşünceleri akla getirdi.
‘Heveslerin kursakta kaldığı bir ülke’ şeklinde çokça yorumlar okudum ancak gümüş madalya müthiş bir başarı hikayesi olsa gerek! En nihayetinde içimizde yıllardır biriktirdiğimiz umut, bekleyiş ve kazanma açlığı vardı.
Takımımızın parkede gösterdiği azimle mücadele duygusu ve milli ruh doruğa çıkmış oldu.
Kazanmanın Psikolojisi ve Yenilginin Kırılganlığı
Basketbol milli takımımızın finale kadar birçok maçı namağlup tamamlaması takımın özgüvenini artırdığı kadar toplumun da özgüvenini yükseltti. “Başardık ve başaracağız” hissi bir ruh haline döndü neredeyse…
Yaşadığımız milletçe gurur tablosuydu çünkü bu, kolektif motivasyonumuzun ve aidiyetimizin arttığı anlamına geliyordu: Sporun iyileştirici gücü…
Beklentilerimiz yüksekti fakat Almanya karşısında kıl payı kaçırdığımız birincilik, sporcularda yetersizlik duygusuna yol açmış olabilir çünkü madalya seremonisinde bazı oyuncularımız gözyaşlarını tutamadı, ikinciliğe dahi pek sevinemedi.
Hatta maçın en değerli oyuncularından seçilen Alperen Şengün’ün surat ifadesinden kızgınlığı, üzüntüyü ve hayal kırıklığını görebiliyordum.
Evet belki de daha fazlasını elde edebilirdik, bu gücümüz vardı. En nihayetinde bu sorgulamalar her birimizde kaçırdığımız bir fırsat hissini yarattı ve hatta bir süre bu histen çıkmakta zorlandık.
Psikolojik Dayanıklılık ve Gelecek Umudu
Her ne kadar birinci olamasak da sporcularımızın “daha güçlü geri döneceğiz” mesajları bana göre umudun en güzel sembolüdür.
Biliyoruz ki Türk toplumu, görülen kadar görülmeyeni de yüceltir; sporcularımızın gösterdiği çabayı, sahip olduğu azimi, Türk bayrağını dalgalandırma arzusunu ve mücadele eden yürekleri…
Özetle; spor, bir milleti dirlik ve birlik içinde tutan, milli ruhu ortaya çıkaran bir aynadır. Spor, sadece kazanan ya da kaybedenden ibaret değildir; aidiyet, cesaret, özgüven ve umut gibi kavramları da temsil eden bütünleştirici bir güçtür.
Çünkü bizler sporun içinde birlikte ağlamayı, gülmeyi, coşkulanıp umut etmeyi ve psikolojimizi sağlam tutmayı da öğreniyoruz. Mağlubiyetler ise millet olarak yeniliklerin ve güçlü dönüşümlerin ayak sesi olabilir. Hepsi çok kıymetli…
Kaynakça
Branscombe, N. R., & Wann, D. L. (1991). The positive social and self-concept consequences of sports team identification. Journal of Sport & Social Issues, 15(2), 115–127. https://doi.org/10.1177/019372359101500202
Cialdini, R. B., & Richardson, K. D. (1980). Two indirect tactics of image management: Basking and blasting. Journal of Personality and Social Psychology, 39(3), 406–415. https://doi.org/10.1037/0022-3514.39.3.406
Gould, D., & Udry, E. (1994). Psychological skills for enhancing performance: Arousal regulation strategies. Medicine & Science in Sports & Exercise, 26(4), 478–485. https://doi.org/10.1249/00005768-199404000-00015
