Serial Experiments Lain, 1998 yılında yayınlanmış 13 bölümden oluşan bir anime serisidir. Bu seride, ortaokul öğrencisi Lain Iwakura, garip, içe dönük ve yaşıtlarının çoğundan sosyal olarak izole yaşayan bir kızdır. Okulundaki kızların, yakın zamanda intihar etmiş Chisa Yomoda’dan bir e-posta aldığını öğrendikten sonra Lain bilgisayarına girer ve Chisa’yı e-posta yoluyla ona ölmediğini, sadece “fiziksel benliğini terk ettiğini” ve Wired adlı sanal dünyada yaşadığını söylerken bulur. Bu noktadan sonra Lain, kendisinin de anlamlandıramadığı ve gerçeküstü olaylar içine düşer.
Bu animede kasvetli ve karanlık tema hakimdir. Psikoloji biliminin öncü isimlerinden Carl Jung’un kuramının yansımaları animede sıklıkla izleyicinin karşısına çıkar. Serial Experiments Lain ve Carl Jung’un kuramı nasıl aynı yapımda birleşmiştir? Bu inceleme animeye dair spoiler içerir, animeyi izledikten sonra okumanız önerilir.
1. Ego: Lain’in Benlikleri
Jung’a göre ego, kişiliğin geri kalanından koparak “Ben buyum” diyen bir parçadır, aynı zamanda bilincin merkezidir ve bedensel duyulardan beslenir. Eğer ego yeterince güçlü değilse, bilinçdışı tarafından ele geçirilir. Lain’in egosu ise; sosyal olarak geri çekilmiş, kimliğini başkalarının algısına göre kuran, tam oluşmamış, savunmasız ve kırılgan haldedir.
Lain, Wired ağına girdikçe kendisine ait bir alan oluşturur. Bilgisayarının donanımını sürekli yükseltmesi, egonun dış dünyayı kontrol etme ve kendi kapasitesini artırma çabasını simgeler. Sanal ortamın ona verdiği güçle Lain kendini her şeye hakim, her şeyi bilen biri sanmaya başlar. Ego kendi sınırlarını aşarak kolektif bilinçle karışır. Normal bir insanda tek bir ego merkezi varken, Lain’de Wired yüzünden bu merkez dağılır.
Masami Eiri, Lain’e “gerçek dünyada sana gerek yok.” diyerek onun egosunu yok etmek ve onu Wired’ın içinde eritmek ister. Çünkü bedensiz bir ego, savunmasızdır ve kolektif bilinçte kaybolmaya mahkumdur. Arkadaşı Arisu ise, Lain’in egosunu gerçekliğe bağlayabilen tek kişidir. Arisu, ona dokunduğunda veya kalbinin atışını hissettirdiğinde, Lain’in dağılan egosu tekrar bedenine döner. Eiri, animede egonun en tehlikeli halini temsil eder. Kendisini Tanrı sanan bir ego, bir bireyden öte, bir zorbadır. Lain onu yok ederken aslında şunu söyler: “Senin bir egon bile yok, sen sadece insanlığın yarattığı bir imajsın.” Böylece, Eiri’nin sahte egosu çöker.
Animenin finalinde, egonun en büyük fedakarlığı görülür. Lain, her şeyi sıfırlayıp kendini herkesin hafızasından siler ve kişisel egosundan vazgeçip evrensel bir bilince (Self) dönüşür.
2. Persona: Aile – Sahte Güvenlik Alanı
Jung’a göre Persona, toplumda kabul edilmek için taktığımız maskedir. Uyum sağlamak için gereklidir ama tamamen özdeşleşilirse birey için yıkıcıdır.
Lain’in ailesinde, gerçek duygular ve güvenli ortam yoktur, ortam yapaydır. Aile üyeleri birbirine bakmaz, herkes ekrana, boşluğa odaklanır. Üstelik baba, Lain’i Wired’a iten kişidir. Onu korumak yerine, teknolojiyle donatarak siber dünyaya salar. Mika (Abla) ise ailenin gerçeklikten kopan ilk üyesidir. Onun disosiasyonu ailenin koruyuculuğunun ne kadar zayıf olduğunu gösterir.
Lain’in ayı pijaması, dış dünyadan gelen uyaranlara karşı bir zırh gibidir; “Ben küçük ve zararsız bir çocuğum” mesajı verir. Bir savunma mekanizmasıdır. Sessizliği, iç dünyasını ve siber güçlerini gizleyen bir maskedir. İnsanlar onu garip ama zararsız biri olarak görür. Arkadaşları Wired’daki “saldırgan ve vahşi” Lain’den bahsetmeye başladığında, Lain’in bu personası çatlamaya başlar. Çünkü toplumun gördüğü kimliği ile gerçek kimliği arasındaki fark artık saklanamaz.
3. Gölge: Wired’daki Lain
Jung, Gölgeyi, bastırılan dürtüler, güç isteği, kontrol arzusu, karanlık yönler olarak tanımlar. Ruhsal iyileşmenin tek yolunun Gölge ile yüzleşmek ve onu kabullenmek olduğunu söyler.
Wired’da Lain, gerçek dünyaya göre daha baskın, agresif, tanrısal ve manipülatiftir. İnsanları aşağılayan ve korkutan Lain, aslında sessiz Lain’in bastırdıklarının açığa çıkmış halidir. Arisu hakkında dedikodu yayan Lain, animedeki en derin gölgedir. Lain, arkadaşına duyduğu bağlılığın yarattığı gizli kıskançlığı ve öfkesini bastırdığı için, gölgesi bu duyguları Wired üzerinden dışa vurur.
Sık sık görülen kafa karışıklığı sahneleri (Lain’in “Bunu ben yapmadım!” diye bağırması), Persona ile Gölge’nin birbirinden kopmasının sonucudur. Lain, uysal, masum kimliği ile acımasız, zorba kimliği arasında parçalanır. Ablası, bu çatışmaya dayanamayıp yenilen bir “normal insan” örneğidir. Lain ise tanrısal kimlikte olduğundan bu zıt kutupları finalde birleştirmeyi başarır. Ancak bu birleşme o kadar güçlüdür ki, artık sıradan bir insan olarak yaşaması imkansızlaşır. Lain, Wired’daki kötü yansımalarıyla yüzleştiğinde, içindeki karanlığı kabul eder.
4. Kolektif Bilinçdışı
Jung için, Kolektif Bilinçdışı, kişisel deneyimlerden bağımsız, tüm insanlığa ait evrensel bir alandır. Jung’a göre kolektif bilinçdışıyla erken ve savunmasız temas, ego için yıkıcı olur. Lain tam olarak bunu yaşar.
Anime’de Wired, bireysel kimlikten bağımsızdır, anılar kalıcıdır, Lain Wired’da tekil bir birey olarak kalamaz. İnsanların Wired üzerinden birbirlerinin düşüncelerine sızması, Jungyen anlamda bireylerin arasındaki sınırların kalkması ve kolektif bilincin içinde boğulmasıdır. Masami Eiri, insan beynini cihazsız bir şekilde birbirine bağlayarak kolektif bilinçdışını dijital bir gerçekliğe dönüştürmek ister. Finalde Lain dünyayı sıfırladığında, herkes dağılır. Mika, anne ve baba, Arisu artık birbirini veya Lain’i tanımaz.
5. Bireyleşme: İdeal İnsan
Jung’a göre Bireyleşme, kişinin tüm alt kişiliklerini birleştirip Self’e, yani bütünlüğe ulaşma sürecidir. Ego ve bilinçdışı dengededir.
Finalde Lain’in kendi farklı versiyonlarıyla konuşması ve Arisu (insani bağ) ile Eiri (yazılım) arasında seçim yapması bireyleşme anıdır. Babasıyla gökyüzünde çay içerken babası ona “Sen bir yazılım değilsin, bir insansın” diyerek Lain’in kendi benliğini bulmasına son bir yardımda bulunur. Bu sahnede babası koruyucu bir arketip gibi görünür. Lain, Eiri ile konuştukça bir insan olamayacağını çünkü kendisinin kolektif bilincin bir yansıması olduğunu anlar. Kendini dünyadan silmesi, egonun (Lain’in) ölümü ve saf bilincin doğuşudur. Bu Jung’un ideal birey tanımıdır.
Serial Experiments Lain, şunu sorar: “İnsan bilinci Tanrılaşırsa, insan kalır mı?” Jung’un buna cevabı nettir: Bilinçdışıyla temas önemlidir ancak sınır şarttır. Ego yok olursa, insan da yok olur. Lain maskelerini atıp gerçek Tanrısal benliği ile buluştuğunda, artık insanların dünyasına sığamaz hale gelir. Jung’un bahsettiği ruhsal bütünlüğe ulaşır ama bunun bedeli çok ağır olur: Yalnızlık.
