Aşk, insanlık tarihi kadar eski ama hâlâ çözümlenmemiş bir duygudur. Kaç kez aşık olunabilir? Aşkın süresi nedir? Aynı anda birden fazla kişiye aşk duyulabilir mi? Bu sorular, hem bilimin hem felsefenin sınırında durur.
“Aşk, bilinçdışının dile gelmiş halidir.” — Sigmund Freud
Aşkın Psikolojik Temelleri
Aşkın Biyolojisi
Nörobiyolojik olarak aşk, beynin ödül sisteminde gerçekleşir. Dopamin ve oksitosin seviyesi arttığında “bağ kurma” hissi yoğunlaşır (Harvard Medical School, 2020). Bu kimyasallar, hem çekimi hem de uzun süreli bağlılığı güçlendirir. Ancak dopamin sistemi aynı zamanda yenilik arayışıyla da ilişkilidir; bu nedenle bazı bireylerde bir ilişkideyken başka birine karşı ilgi duyma olasılığı biyolojik olarak mümkündür.
Aşkın Türleri: Fromm’un Perspektifi
Fromm (1956), aşkı bir duygudan çok öğrenilen bir beceri olarak tanımlar. Olgun aşk “Sana ihtiyacım var çünkü seni seviyorum” anlayışıyla karakterize edilir. Çocuksu aşk ise “Seni seviyorum çünkü sana ihtiyacım var” biçiminde, daha çok bağımlılığa dayanır. Fromm’a göre birey yaşamı boyunca bu üç aşk biçimini farklı zamanlarda deneyimleyebilir; bu nedenle “bir insan ömründe üç kez aşık olur” ifadesi, sembolik bir anlam taşır.
Aynı Anda Birden Fazla Kişiyi Sevebilir Miyiz?
Psikolojik açıdan, bir kişinin aynı anda birden fazla kişiye romantik ilgi duyması olanaklıdır, fakat bu durumun sürdürülebilirliği karmaşıktır. Beyindeki ödül ve bağlanma sistemleri birden fazla kişiye yönelmeye izin verebilir (Foothills Neurology, 2021). Ancak kültürel normlar, ahlaki değerler ve bireysel sınırlar bu eğilimi sınırlar.
Türkiye’deki psikologlar genellikle aşkı “tekil” bir duygu olarak ele alır. Psikologca (2024), aynı anda iki kişiye aşk duymanın aslında “yoğun sevgi ile aşkın karıştırılması” olabileceğini savunur. Bununla birlikte, uluslararası araştırmalar poliamori kavramını (rızaya dayalı çoklu aşk) bir gerçeklik olarak kabul eder. Kanada’da yapılan bir çalışmada yetişkinlerin yaklaşık %10’u hayatlarında en az bir kez böyle bir ilişki yaşadığını bildirmiştir (Canadian Living, 2023). Bu noktada belirleyici olan, bağlanma stili ve şematik örüntülerdir. Eken ve Cihangir-Çankaya (2022), erken dönem uyum bozucu şemaların romantik ilişki eğilimlerini anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Kaygılı bağlanma stiline sahip bireyler, duygusal boşluklarını birden fazla ilişkide doldurma eğiliminde olabilir.
Şema Terapisi Perspektifi
Şema terapisi, çocuklukta gelişen temel inançların yetişkin ilişkilerini şekillendirdiğini öne sürer. “Terk edilme” veya “değersizlik” şemaları, partnerin ilgisini sürekli test etme davranışına neden olur (Hiwell App, 2022). Bu durum, bireyin aynı anda birden fazla kişiye duygusal yönelim göstermesine de zemin hazırlayabilir.
Kültürel ve Etik Boyut
Aşkın yaşanış biçimi kültüre göre değişir. Kolektivist toplumlarda bağlılık ve sadakat ön plandayken, bireyci kültürlerde kişisel tatmin daha önemlidir. Şahin ve Sakallı (2022), Türkiye’de romantik ilişkilerde toplumsal cinsiyet rolleri ve dizilerin etkisiyle “tek ve sadık aşk” anlayışının güçlü biçimde sürdüğünü bulmuştur. Bu da aynı anda birden fazla kişiye aşk duymanın toplumsal olarak kolay kabul görmemesini açıklar. Dijital çağ ise bu dengeyi zorlamaktadır. Sosyal medya ve çevrimiçi flört uygulamaları, hızlı bağ kurma ve aynı anda birden fazla kişiden onay alma ihtiyacını tetikler (Smith & Johnson, 2022). Ancak bu ilişkilerde duygusal derinlik ve gerçek bağlanma genellikle sınırlı kalır.
“Aşk, beynin bir oyunudur; kalp ne isterse, kimya ona eşlik eder.” — Helen Fisher
Aşk, biyolojik süreçlerin, psikolojik şemaların ve kültürel değerlerin iç içe geçtiği bir olgudur. İnsan ömrü boyunca birden fazla kez, hatta kimi zaman aynı anda birden fazla kişiye karşı romantik hisler gelişebilir. Ancak bu durumun olgun bir aşka dönüşebilmesi, bireyin farkındalığı, etik sınırları ve bağlanma biçimiyle ilgilidir. Fromm’un dediği gibi, aşk “sadece hissetmek değil, birini sevme sanatını öğrenmektir.”
Kaynakça
-
Baltaş, A., & Baltaş, Z. (2004). İlişkiler ve aşk psikolojisi. Remzi Kitabevi.
-
Canadian Living. (2023). Polyamory and the brain. Canadian Living Magazine.
-
Eken, E., & Cihangir-Çankaya, Z. (2022). Üniversite öğrencilerinde erken dönem uyum bozucu şemalar ile romantik ilişki eğilimleri arasındaki ilişki. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 51(1), 45-60.
-
Foothills Neurology. (2021). Neurochemistry of love. Foothills Neurology Journal.
-
Fromm, E. (1956). The art of loving. Harper & Row.
-
Harvard Medical School. (2020). The neuroscience of love. Harvard Health Publishing.
-
Hiwell App. (2022). Schemas in romantic relationships. Hiwell Therapy Blog.
-
Öztürk, M. (2018). Romantik ilişkilerde bağlanma stilleri ve duygusal süreçler. Türk Psikoloji Dergisi, 33(1), 45-60.
-
Psikologca. (2024). Aynı anda birden fazla kişiye aşık olmak mümkün mü? psikologca.com
-
Şahin, S. M., & Sakallı, N. (2022). Romantik ilişkilerde kalıp yargılar, Türk dizilerini izleme ve cinsiyetçilik arasındaki ilişki. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.
-
Smith, J., & Johnson, A. (2022). Digital love: The impact of online relationships. Journal of Digital Psychology.
-
Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135.
