Artık aynaya değil, ekrana bakıyoruz. Sosyal medya, sadece fotoğraf paylaşma aracı olmaktan çıkıp kim olduğumuzu, nasıl görünmemiz gerektiğini, nasıl davranmamız gerektiğini belirleyen bir alan haline geldi. Her “like”, her filtre ve her paylaşım, benlik algımızın görünmez bir parçasını oluşturuyor.
Farkında olmadan karakterimizin ve hayata karşı bakış açımızın temelini oluşturur oldu. Özellikle genç kadınlar, dijital dünyanın yarattığı “mükemmel beden” idealiyle sık sık karşı karşıya kalıyor. Bu etkiyle insanlar bilinçsiz bir şekilde hareket edip “o” mükemmel görüntüye sahip olmak için yaratılan beden algısına kendi kalıplarını taşımaya çalışıyorlar.
Sosyal medya bir yandan özgüveni besliyor gibi görünürken, diğer yandan içten içe “yeterince iyi değilim” duygusunu büyütüyor.
Peki, bu mükemmeliyet kimin eseri? Biz mi böyle olmak istiyoruz, yoksa bize çizilen sanal bir role mi uyum sağlıyoruz?
Araştırmalar, sosyal medyada geçirilen sürenin artmasıyla beden memnuniyetsizliğinin de arttığını ortaya koyuyor (Fardouly & Vartanian, 2016). Instagram ve TikTok gibi platformlarda sürekli karşımıza çıkan “kusursuz” bedenler, gerçeğin yerini almaya başladı.
Filtrelerle pürüzsüzleştirilen ciltler, inceltilmiş bel hatları, mükemmel ışık ve açılar… Tüm bunlar, gerçek olmayan ama gerçekmiş gibi sunulan bir güzellik standardı yaratıyor. Bu görüntüler arasında gezinirken çoğumuz, farkında olmadan kendimizi eleştirmeye başlıyoruz. Artık bedenimiz, bize ait bir varoluş biçimi olmaktan çıkıyor; başkalarının beğenisine sunulan bir vitrine dönüşüyor.
Psikolojide bu durum “sosyal karşılaştırma teorisi” ile açıklanıyor. İnsan, doğası gereği kendini başkalarıyla kıyaslar. Ancak sosyal medya bu kıyaslamayı hiç olmadığı kadar görünür ve sürekli hale getirdi.
Her gün sayısız “mükemmel” fotoğrafla karşılaşırken, kendi sıradan anlarımızı bu pürüzsüz karelerle kıyaslıyoruz. Başkalarının özenle seçilmiş, düzenlenmiş anlarını kendi gerçeğimizle karşılaştırdığımızda kaçınılmaz olarak bir yetersizlik hissi doğuyor (Festinger, 1954).
Böylece “Ben kimim?” sorusu yerini “Nasıl görünmeliyim?” sorusuna bırakıyor. Oysa kimliğimizi belirleyen şey, özümüzde saklı o benzersiz yanlarımızdır. Ancak günümüzde insanlar, bu aynılaşma çabası içinde kendi ideallerinden uzaklaşıyor; sosyal medyanın şekillendirdiği kimliklere sahip olma isteğiyle birbirine benzeyen yaşamlar sürmeye başlıyor.
Sosyal medya artık bir paylaşım alanından çok bir sahneye dönüşmüş durumda. Kullanıcılar farkında olmadan bu sahnede birer oyuncu gibi davranıyor. Her paylaşım bir performans, her beğeni bir alkış etkisi yaratıyor.
Paylaşım yapan kişiler, sahiplendikleri bu rollere kendilerini o kadar kaptırıyorlar ki hayatın gerçekleriyle yüzleşmekten kaçınmak için kurdukları güvenli alanın dışına çıkmak istemiyorlar.
Dijital maskelerle şekillenen bu dünyada, “mükemmel” beden imgeleri gerçek benliği gölgede bırakıyor. Gerçekle sanal arasındaki çizgi silindikçe, birey kendi bedenini tanımakta zorlanıyor. Özellikle genç yaşlarda bu durum, benlik gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.
Araştırmalar, sosyal medya kullanımının artmasıyla yeme bozuklukları, özgüven sorunları ve kaygı düzeylerinde yükselme olduğunu ortaya koyuyor (Perloff, 2014).
Son dönemde sosyal medyada hızla yayılan “kısa video” trendi, insanları kendilerini saniyeler içinde başkalarıyla karşılaştırmaya itiyor. Bu videolar genellikle gerçeği tam olarak yansıtmasa da, izleyen kişi üzerinde güçlü psikolojik etkiler bırakabiliyor.
Paylaşılan her sahne yalnızca birkaç saniyelik bir kesit olsa bile, izleyicide “Benim hayatım neden böyle değil?” sorusunu tetikleyebiliyor.
Günümüz insanı, dakikalarını hatta saatlerini başkalarının hayatlarını izleyerek geçiriyor. Farkında olmadan, düşünce kalıplarımızdan giyim tarzımıza, beklentilerimizden ilişkilerimize kadar pek çok şeyi sosyal medyanın şekillendirmesine izin veriyoruz.
Bunun sonucunda, yaratıcılık azalıyor; farklı bakış açıları, özgün kişilikler ve yenilikçi fikirler yavaş yavaş kayboluyor. Dijital dünyanın sunduğu bu sürekli karşılaştırma hali, benliğimizi ve özgünlüğümüzü sessizce törpülüyor.
Sonuç
Sosyal medya, çağımızın en güçlü etkileşim alanı olsa da, beraberinde en büyük yanılsamalardan birini de getiriyor. Her filtre, her düzenlenmiş kare; bize sessizce “yetmiyorsun” mesajı veriyor.
Oysa mükemmeliyet bir hedef değil, bir yanılsamadır.
Mükemmel olmaya çalışmak, aslında kendinde var olan tüm güzellikleri örtmeye ve hep daha fazlasını isteyerek kişiyi bir yandan da daha doyumsuz olmaya itiyor.
Gerçek güzellik, filtrelerde değil; doğallıkta, samimiyette ve kusurlarda gizlidir.
Kendimizi ekrandaki imgelerle değil, aynadaki yansımamızla tanımayı öğrenmek, dijital çağın en büyük özgürleşme adımı olabilir.
Belki de mükemmeliyetin maskesini kaldırdığımızda, ilk kez kendimize gerçekten bakabiliriz.
Ve belki o zaman, olduğumuz hâlimizle güzel olduğumuzu fark ederiz.
Güzellik, yaratılan beden algısında ve dayatılan kalıplarda değil, insanın sahip olduğu benzersiz farklılıklarda gizlidir.
Kaynakça
-
Fardouly, J., & Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5.
-
Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.
-
Perloff, R. M. (2014). Social media effects on young women’s body image concerns: Theoretical perspectives and an agenda for research. Sex Roles, 71, 363–377.
