Hürol Fışıloğlu’nun İlişki Pusulası Modeli Üzerinden Bir Değerlendirme
Çiftler çoğunlukla ilişkilerinde zorlandıklarında şu soruyu sorarlar: “Biz nerede yanlış yapıyoruz?” Oysa ilişkilerde genellikle sorun, yanlış yapmaktan çok aynı yerde takılıp kalmakla ilgilidir. Çift arasındaki konular tekrarlı bir şekilde ele alınmaya çalışılır, tartışmalar benzer biçimde tekrar eder, dolayısı ile duygular hızla yükselir ve konuşmalar bir noktadan sonra sonuçsuz kalır. Bu noktada da çiftler ilişkilerinin olumsuz bir noktaya gittiğini, aralarındaki problemler için makul bir çözüm yolu bulamadıklarını ifade ederler.
Aile ve çift terapisti Prof. Dr. Hürol Fışıloğlu tarafından geliştirilen İlişki Pusulası Modeli, ilişkilerde yaşanan bu tıkanıklıkları anlamak, çift için de anlaşılır hale getirmek için yön gösterici bir çerçeve sunar. Bu model, ilişki sorunlarını kişilerin hataları üzerinden değil, ilişkinin işleyişi ve döngüleri üzerinden ele alır.
İlişki Pusulası Nedir?
İlişki pusulası, çiftlerin ilişkilerinde nerede takıldıklarını ve hangi nedenlerden dolayı istedikleri şekilde ilerleyemediklerini anlamaya yardımcı olan klinik bir araçtır. Geliştirilen model sayesinde çiftlerin kendi ilişki problemleri bilimsel çerçeve üzerine oturtulur, çiftlerin sorun çözmek için kullandıkları enerjiyi doğru noktaya yönlendirmeleri hedeflenir. Pusula, kimin haklı kimin haksız olduğuna bakmaz; suçlu aramaz. Bunun yerine ilişkiyi kilitleyen ve kısır döngü halinde tekrar eden alanları görünür kılar.
Bu yaklaşımda amaç, “nasıl düzeltebiliriz?” sorusundan önce “şu an bu ilişkide neler oluyor?” sorusunu birlikte düşünebilmektir. Pusulanın hedefi, yönünü kaybetmiş çiftlerin tekrar yönlerini bulmalarını sağlamaktır. Burada çiftlerin iletişim ile ilgili konularını çalışmadan önce, iletişimin sağlıklı bir zeminde gerçekleşmesini sağlamak için ön hazırlık yapılması gereklidir. Çiftlerin çoğunlukla enerjilerini yanlış yönlendirdikleri, iletişim kurduklarını zannederken birbirlerini dinleyememelerine sebep olan pusuladaki yön kayıplarıdır. Dolayısı ile, öncelikle pusulanın çalışır hale gelmesi gereklidir. Bakılacak temel başlıklar ise şöyledir:
Acil Listesi: İlişkinin Kopmasına Sebep Olanlar
Sağlıklı iletişimin sağlanabilmesi için olmazsa olmaz kurallar vardır. Kurulan iletişim içerisinde kötü söz, hakaret olduğunu düşünün. Bu konuşmanın sonunda sağlıklı, her iki tarafın da kabul edebileceği bir çözüm ortaya çıkması mümkün olabilir mi?
Aciller, çiftlerin aralarındaki ilişkide ortaya çıktığında ilişkinin kesilmesi ile sonuçlanan durumlardır. Bir örnek ile açıklayacak olursak, bir kalp ameliyatına gireceğinizi düşünün. Doktorlar kalp ameliyatı öncesinde tansiyon, şeker gibi değerlerin düzenlenmesini talep ederler. Bu değerler uygun olmadan ameliyata başlanamaz. Aciller de ilişkinin tansiyon, şeker değerleridir. Tüm çalışmanın başında düzenlenmelidir, ki devam eden süreçte çiftler ilişkilerine dair sorunları doğru bir iletişim temelinde ele alabilsinler. Böylece sistemden negatif enerji çıkarılmış olur. Terapide bu başlık şu soruyla çalışılır: “Bu ilişkide aciller nelerdir?”
Sigorta Attıranlar: Neden Küçük Şeyler Büyük Patlar?
Bazı anlarda tartışmalar, konuşulan konunun çok ötesine geçer. Küçük bir söz, basit bir davranış, jest ya da mimik karşılığında kontrolü güç bir öfke patlaması getirebilir. İşte bu noktada devrede olanlar sigorta attıranlardır. Duyduğunuz, gördüğünüz anda tüylerinizi diken diken eden, iletişimi kesen faktörler.
Sigorta attıranlar; geçmiş deneyimlere, eski kırgınlıklara, hassasiyetlere bağlı olabilirler ve tetikleyicilerdir. Çoğu zaman bugünkü tartışma, geçmişte yaşanan bir duyguyu harekete geçirir. Böylece çiftler konuşmaya başladıkları konudan tamamen uzaklaşıp birbirlerine öfkelendikleri, iletişimi kestikleri bir noktaya gidebilirler. Sigorta attıranların belirlenmesi ve sistemden çıkarılması ile negatif enerji yönetilmiş olur. Bu alanda amaç, kimin abarttığını, davranışın sigorta attırıp attırmayacağını, niyetin ne olduğunu tartışmak değil; “Burada sigorta attıranlar neler?” sorusunu cevaplamaktır.
Biz Listesi: Bu İlişkiyi Ayakta Tutan ne Var?
Çiftler çoğu zaman terapiye geldiklerinde sorunlara odaklanır. Ancak ilişki pusulasının önemli bir ayağı da sistemdeki pozitif enerjilerdir. Tüm modelin odak noktasında çiftin “BİZ” oluşu vardır. Bu sebeple birlikte yapılmaktan keyif alınan aktiviteler, sisteme düzenli ve planlı bir şekilde eklenmelidir.
Birlikte geçirilen zamanlar, karşılıklı olarak belirlenmiş aktiviteler çalışmanın enerji kaynağıdır. Pozitif enerjiler genelde göz ardı edilmeye yatkın olduğundan, çalışma tekrarlı bir şekilde pozitif enerjinin sisteme dahil olmasını, böylece pusulanın + tarafa yön almasını sağlamayı hedefler. Biz listesi zayıfladığında veya unutulduğunda, ilişkide “BİZ” kavramı zayıflayabilir. Bu başlık şu soruyla çalışılır: “BİZ birlikte ne yapmaktan keyif alırız?”
Küsme – Barışma Döngüsü: Tartışma Sonrası Ne Oluyor?
Her ilişkide tartışmalar yaşanır. Tartışmaların olmamasını hedeflemek yerine, küsme barışma döngüsünü doğru şekilde oluşturmak önemlidir. Çoğunlukla çiftler iyidir, sonra bir sorun olur ve kötü olurlar. Kötü olunan durum sonrasında küslük gelir, devamında çiftler bir şekilde barışır ve tekrar iyilik hali yakalanır. Burada bir kısır döngü vardır, çünkü barışmanın sorunu çözdüğüne inanılır. Oysaki barışmak sorunu çözme yolu değil, iletişimin sürmesini sağlama yoludur.
İlişki pusulası, çiftlerin küsme ve barışma biçimlerini fark etmelerine yardımcı olur. Barışmanın her durumda devrede olması gerekliliği ele alınır, çözüm için konuşabilmek için öncelikle iletişimin devam etmesi gereklidir. İletişimin kopmamasını sağlamak bu noktada pozitif bir kaynak yaratır. Bu başlık şu soruyla çalışılır: “BİZ ne yaparak barışırız?”
Çift Terapisinde İlişki Pusulasının Rolü
İlişki pusulası, terapide bir harita gibi kesin yönler çizmez; bir pusula gibi yönü fark ettirir. Çiftin hangi alanlarda yön kaybı yaşadığını, çiftin kendi ilişki içerikleri ile ele alır. Bahsedilen acil listesi, sigorta attıranlar, “biz” listesi ve barışma yolları başlıkları ortak olsa da, her çift için başlıkların altı kendi ihtiyaçları doğrultusunda tespit edilir ve uygulamaya alınır.
Böylece, çiftlerin pusula sayesinde öncelikle ilişkilerini farklı bir yerden görmeleri sağlanır ve değişim için makul zemin oluşturulur. Pusula, çift için her zaman bir yön gösterici görevi görebilir. Çiftler zamanla kendi pusulalarını düzenlemeyi, bir sorun olduğunda pusulaya dönüp bakabilmeyi ve nerede düzenleme ihtiyacı olduğunu görebilmeyi öğrenir. Pusula tek başına bir çözüm değil, başlangıç için bir yön göstericidir.
Fark edilebileceği üzere, pusula aşamasında çiftlerin ilişkilerine dair temel sorunları ele alınmaz. Sorunların ele alınabilmesi için sağlam bir iletişim zemini hazırlanmasına ve sistemdeki pozitif enerjinin yükselmesine çalışılır. Modelin devam eden aşamalarında çiftler yönlerini bulmuş bir durumda, nasıl sağlıklı iletişim kurabileceklerini, farklılıklarını nasıl çözüme kavuşturabileceklerini ve ortak karar alma süreçlerini ele alırlar. Böylece, ilişki sorunlarını ele almak için donanımlı hale gelirler. Son olarak ilişki sorunları çalışılır ve terapi süreci sonlandırılır.
Özetle, pusula modelin önemli bir parçasıdır ve düzenleyici rolü vardır. Yön bulma aşaması tamamlandığında, iletişim ve ilişki sorunlarına dair konuları ele almak mümkündür. İlişkiler çoğu zaman bir anda bozulmaz; yavaş yavaş aynı döngülerin içinde sıkışır. İlişki Pusulası Modeli, bu döngüleri görünür kılarak çiftlere durup yönlerine bakma imkânı sunar, ve sonrasında ilişki sorunlarını çözmek için gerekli çalışmaları sürdürür.
Yönünü bulmakta zorlanan, sıkışmış hisseden, çözüm konusunda umutsuz tüm çiftlere pusula olabilmesi dileği ile…
Kaynak Bu yazı, Hürol Fışıloğlu’nun aile ve çift terapisi alanında geliştirdiği İlişki Pusulası Modeli temel alınarak hazırlanmıştır.
