Toplumdan Terapideki Koltuğa: Cinsel Mitlerin Klinik Yansımaları
Cinsel sorunlarla başvuran danışanların önemli bir kısmı, ilk bakışta bireysel işlev bozukluğu tablosu gibi görünen şikâyetlerle terapiye gelmektedir. Ancak klinik değerlendirme süreci derinleştirildiğinde, bu sorunların yalnızca bireysel psikopatoloji ile açıklanamayacağı; çoğu zaman kültürel olarak içselleştirilmiş cinsel senaryoların ve cinsel mitlerin belirleyici olduğu görülmektedir.
Bu bağlamda temel soru şudur: Terapide gördüğümüz sorunlar gerçekten bireysel midir, yoksa kültürel mirasın bir yansıması mıdır?
Cinselliğin Çok Boyutlu Yapısı
Cinsellik, yalnızca fizyolojik bir süreç değildir. Biyolojik, psikolojik ve sosyal bileşenlerin etkileşimiyle şekillenen karmaşık bir yapıdır. Cinsel istek, uyarılma ve doyum süreçleri; bireyin bedensel sağlığı kadar, duygusal güvenliği, ilişki dinamikleri, öğrenilmiş inançları ve kültürel kodlarıyla da ilişkilidir.
Cinsellik bireysel olarak yaşanır; ancak toplumsal bağlamdan bağımsız değildir. Kültür, din, aile yapısı, eğitim düzeyi, ekonomik koşullar ve toplumsal değerler; bireyin cinselliğe dair tutum ve beklentilerini biçimlendirir. Bu nedenle cinsel sorunları değerlendirirken yalnızca semptoma değil, semptomun içinde geliştiği kültürel zemine de bakmak gerekir.
Cinsel Mit Kavramı
Cinsel mitler; cinsellikle ilgili bilimsel dayanağı olmayan, ancak kültürel aktarım yoluyla doğru kabul edilen yerleşik inançlardır. Bu mitler genellikle kulaktan dolma bilgiler, aile içi mesajlar, akran aktarımları, medya içerikleri ve pornografik yayınlar aracılığıyla yaygınlaşır.
Bilgi eksikliğinin olduğu ortamlarda güçlenen bu inançlar, zamanla bireyin cinsel kimliğinin ve beklentilerinin parçası haline gelir.
Cinsel mitler:
-
Cinsel kimliğin oluşumunda rol oynar,
-
Cinsel işlev bozukluklarının ortaya çıkmasına zemin hazırlar,
-
Mevcut sorunların sürdürülmesine katkı sağlar.
Önemli olan nokta, bu mitlerin yalnızca düşük eğitim düzeyine sahip gruplarda değil; yüksek eğitimli bireylerde ve hatta sağlık profesyonelleri arasında dahi görülebilmesidir.
Performans Kültürü ve Zilbergeld’in Yaklaşımı
Cinsel mitlerin performans odaklı yapısını inceleyen önemli isimlerden biri Bernie Zilbergeld’dir. Zilbergeld, modern toplumda cinselliğin bir yakınlık ve bağ kurma alanı olmaktan çıkarılarak performans kriterleri üzerinden değerlendirildiğini vurgular.
Ereksiyonun sertliği, süresi, orgazm sayısı gibi mekanik ölçütler; haz, yakınlık ve duygusal bağın önüne geçmektedir. Bu performans odaklı yaklaşım, özellikle erkeklerde yoğun performans kaygısına yol açmakta; kaygı ise paradoksal biçimde işlev bozukluğunu tetiklemektedir. Bu durum, kaygı–başarısızlık–kaygı döngüsünü besleyen bir mekanizma oluşturur.
Yasak–Günah–Ayıp Üçgeni
Toplumsal bağlamda cinsellik çoğu zaman “yasak”, “günah” ve “ayıp” kavramlarıyla çevrelenmiştir. Bu üçlü yapı, cinselliğin açık ve sağlıklı biçimde konuşulmasını engeller.
Bu bağlamın klinik yansımaları şunlar olabilir:
-
Utanç diliyle ifade edilen cinsel deneyimler
-
Bedensel duyumdan kopukluk
-
Haz ve suçluluk duygusunun iç içe geçmesi
-
Partnerle açık iletişim kuramama
-
Performans kaygısı
-
Vajinismus
-
Erken boşalma
-
Anorgazmi
Konuşulamayan duygular, çoğu zaman bedensel semptom olarak ortaya çıkar.
Toplumda Yaygın Cinsel Mitler ve Klinik Yansımaları
Toplumda sık karşılaşılan bazı cinsel mitler şunlardır:
“Mastürbasyon zararlıdır.” Bilimsel veriler mastürbasyonun tek başına fiziksel ya da ruhsal hastalıklara yol açmadığını göstermektedir. Ancak suçluluk ve utanç duygusu, kaygı temelli işlev sorunlarına neden olabilir.
“İlk ilişkide mutlaka kanama olmalıdır.” Himen yapısı kişiden kişiye değişir; kanama olmayabilir ve bu tamamen normaldir. Bu mit, özellikle kadınlarda yoğun performans ve yeterlilik kaygısına yol açabilmektedir.
“Geri çekme yöntemi güvenlidir.” Boşalma öncesi sıvıda sperm bulunabileceğinden, bu yöntem güvenilir bir doğum kontrol yöntemi değildir.
“Evlilik tutkuyu öldürür.” Tutkunun azalmasının temel nedeni çoğu zaman iletişimsizliktir; evlilik kurumu tek başına arzuyu ortadan kaldırmaz.
“Normal bir cinsel ilişki sıklığı vardır.” Cinsel istek; bireysel, dönemsel ve ilişkisel değişkenlere bağlıdır. Evrensel bir “normal” sıklık yoktur.
Cinsel Mitlerin Terapötik Olarak ele Alınması
Cinsel terapide ilk adım çoğu zaman psikoeğitimdir. Yanlış inançların fark edilmesi, bilimsel bilgiyle yeniden yapılandırılması ve bilişsel çarpıtmaların ele alınması temel müdahale alanıdır.
Cinsel terapi:
-
Doğru bilgiyi kazandırmayı,
-
İletişimi güçlendirmeyi,
-
Kaygıyı azaltmayı,
-
Haz odaklı bir yaklaşımı yeniden inşa etmeyi amaçlar.
Terapötik süreçte danışanın taşıdığı kültürel senaryo sorgulanmadan yalnızca semptoma odaklanmak, tedavi sürecini sınırlayabilir.
Sonuç
Cinsel sorunlar çoğu zaman yalnızca bireysel işlev bozuklukları değildir; kültürel olarak öğrenilmiş mitlerin, performans baskısının ve utanç temelli söylemlerin terapi odasına yansımasıdır.
Danışan çoğu zaman bir “bozuklukla” değil, içselleştirilmiş bir senaryoyla gelir. Bu nedenle klinik değerlendirmede semptomun ötesine geçmek; bireyin içinde büyüdüğü kültürel bağlamı ve taşıdığı inanç sistemini anlamak önemlidir. Cinsel mitlerin dönüştürülmesi, yalnızca cinsel işlevi değil; bireyin bedeniyle ve partneriyle kurduğu ilişkiyi de dönüştürür.
