“Yemek Yerken İzlenecek Diziler” başlığını gördüğümde bir durup düşündüm. Artık yemek yemek neden tek başına bir aktivite sayılmıyordu? Bu durum son derece sıkıcı ve zaman kaybı gibi algılanmaya başlanıldığını hissettim. Zira karşılaştığım durum herhangi bir şeye yetişme arzusuna dönmüş. Günlük zamanın yeterli olmadığı ve zamanı en verimli şekilde kullanmak adına bir çok farklı işi aynı anda yapma isteği farklı bir boyuta evrilmiş.
Bu düşüncelerle birlikte FOMO (bir şeyleri kaçırma korkusu) gibi başlıkları da incelediğimde bunun sonucu olarak multitasking (çoklu görev) kavramıyla karşılaştım. İnsanlar birden fazla işi aynı anda yapmanın bir yetenek göstergesi olduğunu ve bu durumun güzel sonuçlarını konuşuyorlar. Fakat anladım ki madalyonun diğer yüzü çok daha farklıymış.
Stanford Üniversitesi’nden Prof. Clifford Nass’ın araştırmasına göre, kendilerini “kronik çoklu görev ustası” (heavy media multitaskers) olarak tanımlayan kişiler, aslında birbirinden alakasız bilgileri görmezden gelme, filtreleme ve görevden göreve geçiş yapma konularında tamamen başarısızdır. İş yerindeki yapması gereken işleri yaparken bir yandan mail yazabilen diğer tarafta eve gelen ustayı düşünürken aynı zamanda telefondan bir arkadaşının doğum günü olduğunu ve hediye alması gerektiğini düşünmesi aslında bu kişinin gün sonunda zihinsel yorgunluk ve farklı psikolojik veya bedensel problemler olarak sonuçlanmasına sebep olmaktadır.
Ayrıca araştırmalar gösteriyor ki bölünmüş dikkat süreçlerinde yukarıda bahsettiğimiz durumu yaşayan insanların bir bedel ödediği anlaşılıyor. Bir işle uğraşırken dikkatimizi bölen başka bir uyaran anlık olarak dikkatiğimizi dağıtsada tekrar önceki işimize dönmemiz 23 dakika 15 saniye sürmektedir. Ayrıca burada bahsettiğimiz uyaranların dikkatimizi dağıtma süresi de yine bir o kadar ilginç; Gloria Mark, 2004 yılında bir işe odaklanma süremizi ortalama 2,5 dakika olarak ölçmüş fakat son zamanlarda teknolojinin hayatımıza girmesi ile birlikte 2012 yılında 75 saniyeye düşmüş, en sonki verilerle birlikte bu durum 47 saniyelere kadar gerilemiştir.
Bir bedelden bahsetmiştik ki bu bedel insanların bir konuda derinleşememesi ve bu sebeple suçluluk hissi yaşaması. İşleri yerine getirmek için daha hızlı davranma ihtiyacı ancak bu hız ve telaş içerisinde yaşanılan kaygı, stres durumu, yaşanılan hayal kırıklıkları, zaman baskısı ve yoğun bir zihinsel efor sürecin gizli bedellerinden birkaçı. Aslında daha çok şey deneyimlemekken amacımız yaptığımız işten verim alamamaya ve tadını çıkaramaya başlıyoruz.
Zihinsel Odaklanma ve Bilinçli Farkındalık
Peki bu duruma karşılık neler yaparsak bizim faydamıza olur? Öncelikle bir an durup düşünmek en önemli adım olacaktır. Peki neyi düşüneceğiz? Düşüncelerimizi… Düşüncelerimizin farkına varmaya, bilinçli düşünce mekanizmasına sahip olmaya çalışacağız.
Şu an sizden hiçbir şey düşünmemenizi istesem çok zor bir şey mi istemiş olurum? Bir an durun ve hiçbir şey düşünmemeye çalışın. Hiçbir şeyi düşünmemeyi düşünmeye başlayacaksınız fakat yine de onu da düşünmemeye çalışın. Aklınıza başka düşünceler gelecek: okulunuz, iş hayatınız, arkadaşlarınız, yapmanız gereken işleriniz, yetişmesi gereken projeleriniz… Tüm bunları bir kenara bırakın ve bilinçli bir şekilde hiçbir şey düşünmemeye çalışın.
Nasıl bir deneyimdi? Aklınıza neler geldi, hiçbir şey düşünmemeye çalışmak bir nebze düşüncelerinizin farkına varmanıza yardımcı olacaktır. Düşünce akışınızın nasıl oluştuğunu ve bir iş yaparken nasıl oluyorda dikkatinizin sürekli dağıldığını biraz anlamaya başlayacaksınızdır. Kontrolsüzce akan düşünce yapınızı farketmek size nasıl bir etki yaptı?
Akış Durumu ve Odaklanma Becerisi
Akış içerisinde olmak gerçekten zorlu bir süreçtir. Sevdiğiniz bir işte bu bir nebze daha kolay oluyorken tüm düşüncelerinizi bir tek noktada toplamak büyük bir meziyet ve istikrar ister. Bu kavram Mihály Csíkszentmihályi’nin literatüre kazandırdığı flow yani akış durumudur. Akış içerisinde olan bir kişi zamanın nasıl geçtiğini anlamezken kendisini tamamen işine verir ve düşünce yapısı tek bir noktada sabittir.
Bilinçli bir şekilde akış durumuna nasıl geçebiliriz? Csíkszentmihályi’nin açıkladığı akış kavramında akışa geçmek için belirli birkaç adımı uyguluyor olmak gerekir. Bu adımlardan birkaçı şu şekildedir:
Net bir hedefe sahip olmanız gerekir. Hedefiniz ne kadar net olursa kendinizi sürece dahil etmeniz ve hedef içerisinde kalmanız bir o kadar kolaylaşacaktır. Ne yapacağınızı, hangi adımları izleyeceğinizi, tüm bunları hangi formatta ve nasıl yapacağınızı belirliyor olmak sürece daha kolay girmenizi sağlayacaktır.
Geri bildirim alabiliyor olmak faydanıza olacaktır. Anında geri bildirim alıyor olmanız süreçten kopmanızı engelleyecekken aynı zamanda motivasyonunuzu daha kontrol edebilir bir hale getirecektir. Performansınıza olumlu etkisi olan geri bildirim süreç içerisinde sizin akışta kalmanıza sebep olacaktır. İşinizi geri bildirim olacak şekilde planlamanız bu noktada önemli olabilir.
Denge kurabiliyor olmanız gerekir. Yaptığınız işin zorluğu önemli bir noktayken bununla eş zamanlı olarak sizin yetenekleriniz ve becerinizle bu durumun dengeli ilerliyor olması gerekmektedir. Yaptığınız iş sizi aşıyorsa ve bu işi yaparken zorlanıyorsanız stres ve kaygı yaşamanız kaçınılmaz olacaktır. Fakat işiniz bir o kadar da kolay ve basit bir hal alırsa bu sefer işe karşı ilginizi kaybedebilir ve can sıkıntısı yaşayabilirsiniz. Bu sebeple yaptığınız iş ile kişisel beceriniz denge içerisinde kurgulanmalıdır.
Dikkati Dağıtan Unsurları Yönetmek
Bir işe başlamadan öncesinde etrafta sizi rahatsız edebilecek, dikkatinizi etkileyecek uyaranların farkına varın ve tüm bunları minimalize edin. Önemsiz olabilecek dikkat dağıtıcı etmenleri ortamdan uzaklaştırın. Teknolojinin hayatımıza girmesi ve sürekli her anımızda olması sebebiyle ondan uzaklaşmak ne kadar zor olsada bildirimlerinizi kapatmak, akış moduna geçmenize fayda sağlayacaktır.
Son olarak tüm bu süreçler anda kalabilmeyi ve bunu sürdürebilmeyi ister. Akış olarak bahsettiğimiz bu süreç içerisinde geçmişten düşüncelere veya geleceğe yönelik hayallere dalabiliriz. Bu gibi durumlarda mindfulness pratikleri, egzersizlerini denemek, anda kalmak ve akışa devam etmek için yarar sağlayabilmektedir. Farkındalık temelli stres azaltma yöntemleri bu gibi durumlarda uygulanabilir.
Dikkat, bilinçli bir şekilde geliştirilebilen ve üzerine düştükçe gelişebilen bir mekanizmadır. Bu mekanizma birçok farklı uyaranlara cevap verme zorunluluğu hissiyatı sonucunda yorulabilmekte ve tam manasıyla çalışamamaya yani dikkatinizi verememeye sebep olabilmektedir. Şu ana, şimdiye odaklanabiliyor olmak ve dikkatiniz dağılsada tekrardan odağınızı işinize verebiliyor olmanız bu tür egzersizleri yapmanızla oluşabilecek bir durumdur. Nasıl ki vücudunuza iyi bakar, devamlı spor yaparsanız sonucunda kaslı bir vücut elde ederseniz aynı şekilde düzenli bir şekilde zihin egzersizleri ile dikkatinizi geliştirmeniz mümkün olabilmektedir.
Dikkati uzun süre bir yerde toplamanın artık bir beceri olduğu günümüz dünyasında nasıl ki sağlıklı bir vücut için yediklerimize dikkat ediyorsak, zihnimize giren uyaranlara da bir o kadar dikkat etmemiz gerekmektedir.
Kaynakça
Ahern, H. M. Mindfulness based stress reduction handbook. Dublin City University, Counselling and Personal Development Service.
Aktaşoğlu, M. (2025, 1 Mart). ‘Multitasking’ beynimizi nasıl tüketiyor? Çoklu görev aslında mümkün değil. Mashable Türkiye.
Berend, Z. (2024, 21 Mayıs). The 8 elements of flow – Robert Csikszentmihalyi. Sooner Safer Happier.
Mark, G., Gudith, D. ve Klocke, U. The cost of interrupted work: More speed and stress. Department of Informatics, University of California, Irvine & Institute of Psychology, Humboldt University.
Ophir, E., Nass, C. ve Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. Proceedings of the National Academy of Sciences.
Savaşçın, Z. (2023). Hartmut Rosa’nın düşüncesinde rezonans, yabancılaşma, yurttaşlık. Kilikya Felsefe Dergisi, (2), 119-135. https://izlik.org/JA39NU66ZJ
Wikipedia katılımcıları. (2026, 23 Şubat). Flow (psychology). Wikipedia, The Free Encyclopedia içinde.
Wikipedia katılımcıları. (2026, 12 Şubat). Mindfulness-based stress reduction. Wikipedia, The Free Encyclopedia içinde.
Zantvoort, B. (2019, 23 Ocak). On Hartmut Rosa and the acceleration of social change in modernity. JHI Blog.
