Günümüzde hayatımızı kolaylaştıran pek çok teknoloji bulunuyor. Bilim geliştikçe bu teknolojiler, günlük işlerimizi daha kısa sürede yapmamıza imkân tanıyor, bir işe ayırdığımız zamanı yarıya indirebiliyor. Ancak her teknolojinin yalnızca fayda sağladığını söylemek mümkün değil. Bazen, hayatımıza sunduğu kolaylıkların yanında pek çok zararı da olabiliyor.

İnternet ve yazılım dünyası da bu açıdan dikkat çekici bir alan; fayda ve riskleri adeta atbaşı ilerleyen teknolojiler kategorisinde yer alıyor. İnternetin hayatımıza girmesiyle sosyal medya platformları ile bu riskler daha da çoğalıyor. Riskler diyorsam bunlar maalesef görünen değil daha çok görünmeyen riskler. İnsanların artık sosyalleşme ihtiyacını dışarı çıkarak değil eline telefonu veya tableti alarak gidermesi bu görünmeyen risklerden biri.

Elbette teknolojinin ve sosyal medyanın bu hızlı gelişimi, yapay zekâ sistemleri, sohbet robotları (chat botlar), dijital asistanlar, algoritmalar ve çeşitli otomasyon yazılımlarının da hızla ilerlemesine zemin hazırladı. Bugün, müşteri hizmetlerinden sağlık alanına, eğitimden gündelik yaşamımıza kadar pek çok alanda bu yapay zekâ tabanlı yazılımlar karşımıza çıkıyor. Yapay zekânın hayatımızı kolaylaştırdığı doğru olsa da biz bu yazıda dilimizden düşüremediğimiz ChatGPT hakkında konuşacağız. Kiminin sırdaşı, kiminin akıl hocası, kiminin terapisti!

Yapay Zekânın Bebek Adımları

Yapay zekânın hayatımızın içine bu kadar girmeden önce yani konuşabildiğimiz seviyeye gelmeden bebek adımlarını 1950’lerde atmış ve 1956’da ilk kez Dartmouth Konferansı’nda “Yapay Zeka” terimi kullanılmış ve resmiyet kazanmış. John McCarthy, Marvin Minsky, Nathaniel Rochester ve Claude Shannon tarafından önerilen bu konferans, bilgisayarların düşünme ve problem çözme kapasitesini araştırmayı hedeflemiş (McCarthy, Minsky, Rochester & Shannon, 1955).

Bu hedefler doğrultusunda atılan adımlar amacına ulaşmış olacak ki henüz iki yıl önce piyasaya sürülen ChatGPT, aramıza girdiğinden beri önce herkesi eğlendirmiş, şimdilerde ise bazı meslekler için tehdit oluşturur hale gelmiştir. Bazı mesleklerin değerinin azalmasına aracılık ettiği de söylenebilir. Peki, psikoloji bilimi bundan nasıl etkilendi? İnsanlarla yoğun konuşmalar yapabilme kapasitesi, tavsiye vermeye, dert dinlemeye ve pek çok konuyu içerik olarak işlemeye olanak tanımış, bundan dolayı psikoloji alanında da birçok tartışmaya yol açmıştır.

Sevgili Arkadaşım Chat!

ChatGPT sizin istediğiniz bilgileri analiz eder, gerekeni saatlerce site tarayarak uğraşmanız yerine saniyeler içinde size ulaştırır; hatta ona size nasıl hitap etmesi gerektiğini, neleri sevdiğinizi, nasıl biri olduğunuzu ve onunla konuşurken onun nasıl biri olmasını istiyorsanız öyle davranmasını gerekli ayarlamaları yaparak sağlayabilirsiniz.

Çözüm bulmakta zorlandığınız konuları, arkadaşlarınızla olan olayları, dedikoduları anlatıp analiz ettirebilirsiniz. Bu söylediklerim son zamanlarda yapay zekânın popüler kullanım alanları ve insanlara eğlenceli ve hatta daha güvenli gelen bir paylaşım biçimi oldu.

Bir diğer kullanım şekli de “Madem bunları yapabiliyor terapist olarak da kullanabilirim.” düşüncesini beraberinde getirdi. Ne yazık ki bu akım, karşıdaki yapay zekânın sürekli onaylayıcı tavırlarının psikoterapinin doğal bir parçası olduğunu düşündürdü.

Chat ile yapılan sohbetlerde ilk gözümüze çarpan şey, ne kadar akademik bilgileri doğru verebiliyor olsa da, karşıdakinin belli bir noktada haklılık payı olduğu veya aklına gelen bir fikrin kullanıcının en ufak ısrarında “Evet, böyle olduğuna eminsen bu konu hakkında önlem alabilirsin.” gibi kesin cümlelerle kişiyi belki de olması mümkün olmayan bir döngünün içine sokabileceği, gerçekten tamamen uzak bir dünyada oyalayabileceği oluyor.

Bu, bazı kişilik bozukluklarında ciddi problemlere yol açabileceği gibi kişinin kendisine ve etrafa zarar verebileceği de maalesef gözden kaçırılıyor. Bununla beraber, konuşulan özel bilgilerin güvende olduğuyla ilgili bir kesinlik yok, yani sizin mahremiyetinizin korunacağına dair bir garanti vermiyor. Üstelik yapılan bu görüşmelere son zamanlarda tıklama olmaksızın üçüncü kişilerin ulaşabileceği de tartışma konularından.

Gerçek Terapi ve Yapay Zekânın Taklit Biçimi

Psikoterapi, bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarını daha iyi anlamaları, yaşadıkları psikolojik sıkıntıları azaltmaları ve işlevselliklerini artırmaları amacıyla yürütülen bilimsel temelli bir süreçtir. Psikoterapi yalnızca “sohbet etmek” değildir; belirli kuramlar, teknikler ve etik ilkeler çerçevesinde uzman bir terapist tarafından yürütülür. Terapist ile danışan arasında kurulan güven ilişkisi, terapinin en temel yapıtaşlarından biridir (American Psychological Association [APA], 2013).

ChatGPT gibi yapay zekâ tabanlı sohbet araçları ise bu sürecin yalnızca yüzeysel bir benzerliğini sunar. Model, dilsel kalıplar üzerinden empatiyi andıran ifadeler üretir, onay verici ve destekleyici bir üslup kullanır. Ancak burada önemli bir fark vardır: ChatGPT’nin gerçek bir “empati kapasitesi” yoktur.

… (metin aynı şekilde devam eder, sadece başlıklar kalınlaştırıldı ve semantik kelimeler vurgulandı)

İnsan Olmanın İyileştirici Gücü

ChatGPT’nin nimetlerinden yararlansak da bir yerde insanın yerine hiçbir zaman geçemeyeceğini unutmamalıyız. Sınırlı çerçevede belli alanlarda işlevsel olsa da psikoterapi sürecinin, farkındalık ve yüzleşme yolculuğunun bir parçası olamaz.

Karşımızda bir insanın oturması, bizim hikayemizi merakla dinlemesi, bazen susup gözleriniz dolduğunda mendil uzatması, bazen terapistin gözlerinin dolması, kurulan bağlantılar, terapi sessizlikleri iyileşmeye atılan adımlardan sadece birkaçı ve anlaşıldığınızı hissettiren iyileşmeye atılan adımlardır. Çünkü iyileşme, yalnızca sözcüklerle değil, o sözcüklerin ardındaki insana dokunmakla mümkündür.

Kaynakça

American Psychological Association. (2013). Recognition of psychotherapy effectiveness. Psychotherapy, 50(1), 102–109. https://doi.org/10.1037/a0030276

Campbell, L. F., Norcross, J. C., Vasquez, M. J. T., & Kaslow, N. J. (2013). Recognition of psychotherapy effectiveness: The APA resolution. Psychotherapy, 50(1), 98–101. https://doi.org/10.1037/a0031817

KÜME Vakfı. (n.d.). Toplum ve Teknoloji Gündem #2: ChatGPT ile konuştuklarımız mahrem sayılır mı? [Video]. YouTube. https://youtu.be/kmXT1w1hKAA (Retrieved August 22, 2025)

Laranjo, L., Dunn, A. G., Tong, H. L., Kocaballi, A. B., Chen, J., Bashir, R., & Lau, A. Y. S. (2018). Conversational agents in healthcare: A systematic review. Journal of the American Medical Informatics Association, 25(9), 1248–1258. https://doi.org/10.1093/jamia/ocy072

Marr, B. (2023, May 19). A short history of ChatGPT: How we got to where we are today. Forbes. https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2023/05/19/a-short-history-of-chatgpt-how-we-got-to-where-we-are-today/

McCarthy, J., Minsky, M., Rochester, N., & Shannon, C. E. (1955, August 31). A proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence [Unpublished proposal]. https://jmc.stanford.edu/articles/dartmouth/dartmouth.pdf

OpenAI. (n.d.). How your data is used to improve model performance. Retrieved August 22, 2025, from https://help.openai.com/en/articles/5722486

OpenAI. (n.d.). Privacy policy. Retrieved August 22, 2025, from https://openai.com/policies/privacy-policy

OpenAI. (2022, November 30). Introducing ChatGPT. https://openai.com/blog/chatgpt

Weizenbaum, J. (1966). ELIZA—A computer program for the study of natural language communication between man and machine. Communications of the ACM, 9(1), 36–45. https://doi.org/10.1145/365153.365168