Teknoloji hayatımızı çepeçevre sararken sağlıklı sınırlar geliştirmek o kadar da kolay değildir. Sürekli gelen bildirim sesleri, sosyal mecralardan gündemi takip etme, yeni çıkan akımlar hayatımızın büyük bir parçası haline geldi.
Ruh sağlığına olan etkisi bu mecraları kullanım biçimimizle oldukça ilişkilidir. Aşırıya kaçmadan, günlük sorumlulukları ve sosyalleşmeyi etkilemeyecek şekilde kullanılması sağlıklı bir kullanımdır. Teknolojiyi doğru kullanmamız iyilik halini destekler ve faydalı içerikler yeni bilgiler edinmemize yardımcı olur. Fakat kontrolsüzce günlük stresten uzaklaşmak, kafa dağıtmak ya da zaman geçirmek için kullandığımızda işin ucu istemediğimiz bir yöne gidebilir.
Hem çocuklar hem yetişkinler için bilinçli ve dengeli bir kullanım önemlidir.
Sıklıkla Rastladığımız Olumsuz Etkiler
-
Dikkat Dağınıklığı ve Bağımlılık: İndirim veya beğendiğin bir ürünün azaldığına dair uyarılar, banka ve sosyal medyadan gelen bir sürü dikkat dağıtıcı bildirimlerle gün içerisinde karşılaşırız. Bir yandan da mesajlarına yetişmemiz gereken gruplar, mailler derken gün içinde sürekli uyarılıyoruz. Bu uyarıcılar odaklanma süremizi olumsuz etkilemekte ve günlük işlerimizin aksamasına neden olmaktadır. Ayrıca kişilerin sürekli ekrana bakma isteği olması ve bakamadığı zamanlar huzursuz, gergin hissetmesi teknoloji bağımlılığı gösteren belirtilerdir. Kontrolsüz bir kullanıcı haline gelinmesi akademik veya iş performansında düşüş, sosyal ilişkilerde zayıflama hatta fiziksel sağlığı etkileyen sıkıntılara neden olabilmektedir.
-
Sosyal Medyanın Kıyaslama Etkisi: Sosyal medyada yansıtılan ‘mükemmel hayat’ ve ‘estetik algısı’ her yaş grubunu kendi yaşamlarıyla ve bedenleriyle kıyaslamaya ittiği görülmektedir. İnsanlar en parlak anlarını gösterme eğilimindedir. Hayat sadece iyi anlardan ibaret olmasa da sosyal medya bu yanıltıcılığı sağlar. Tatiller, yemekler, eğlenilen anlar, güzel fiziksel görünümlere sürekli maruz kalmak bu paylaşımların tüm gerçeği yansıttığını düşündürebilir. Bununla birlikte oluşan kendi hayatlarıyla ve bedenleriyle ilgili kıyaslamalar tatminsizlik, hayal kırıklığı, yetersizlik, depresyon gibi durumlara neden olabilmektedir. Kimlik gelişimi, sosyal hayatta yer edinme, bedenini tanımaya başlama sürecinde olan ergenlik döneminde olan bireyler için bu durum daha hassas geçmektedir. Sosyal medyanın filtrelenmiş bir yaşamı sunduğunu unutmamak gerekir.
-
Uyku Problemleri: Uyku sorunu yaşayan birçok kişinin gece telefona, tablete bakma alışkanlığı olduğunu görüyoruz. Uyarıcısı aktif içerikler ekran başında kalma süresini artırdığı gibi melatonini yani uykumuzu getiren hormonu baskılayabiliyor. Ayrıca ekranlardan gelen mavi ışık da vücudun doğal uyku/uyanıklık döngüsünü etkilemekte, uykuya geçişi zorlamaktadır. Durum böyle olunca iyi alınamayan gece uykusu, gün içinde odaklanma zorlukları, yorgunluk, dikkat problemleri yaşanmasına neden olur.
-
Siber Zorbalık ve Travmatik Etki: Bir diğer olumsuz etki siber zorbalıktır. Teknolojinin sağladığı anonimlik bazı bireyleri çevrimiçi ortamlarda saldırgan davranışlar sergilemeye itebiliyor. Hakaret, dalga geçme, küçümseyici ifadeler, asılsız söylemler maalesef travmatik etkilere neden olabilir.
-
Bilgi Kirliliği ve Olumsuz İçerikler: Herkesin istediği bilgiyi paylaşması doğruluğu teyit edilmemiş, çarpıtılmış birçok içeriğe maruz kalmamıza neden oluyor. Bu durumda birçok yanlış yönlendirmelere, kafa karışıklıklarına kapı açıyor. Ayrıca savaş, şiddet gibi haber içeriklerine çok fazla maruz kalınması zihinsel yükün artmasına, depresif duygulara, çaresizlik, umutsuzluk gibi duygulara neden olmaktadır. Algoritmalar kişinin izlediği içerik türüne benzer içerik sunması bunun sonucunda daha fazla olumsuz içerik döngüsünün içinde kalmasına neden olmaktadır. Bu döngünün ruh sağlığını olumsuz olarak etkilediğini söyleyebiliriz. Bu yüzden bazen uzaklaşmak, mesafe koymayı bilmek, maruz kalınan bilgileri elemek her kullanıcının yapması gereken önemli adımlardır.
Şu ana kadar olumsuz özelliklerini konuştuk ama başta da söylediğimiz gibi kullanım biçimimize göre teknolojinin olumlu pek çok tarafından yararlanabiliriz. Burada en başta ekran süremizin sağlıksız olmamasına özen göstermekle başlamalıyız.
Teknolojinin Olumlu Etkileri
-
Eğitim ve Ruh Sağlığı Hizmetini Erişebilir Kılması: Artık teknoloji sayesinde birçok eğitime kolaylıkla ulaşıp kendimizi geliştirebildiğimiz gibi online terapi hizmetleriyle de terapiye ihtiyacımız olduğunda rahatlıkla destek alabiliriz. Alanında uzman kişilerle hangi şehirde olursanız olun bağlantı kurabilirsiniz.
-
Duygu Düzenleme Uygulamaları: Meditasyon, nefes egzersizi, mindfulness, stres yönetimi programları kullanıcının günlük yaşamlarındaki sorunlarıyla baş etmesini desteklemektedir. Ulaşılabilir olan bu programlar kişinin iyi oluşunu destekler.
-
Sosyal Bağlantılar ve Destek Ağları: Dijital ortamların insanlarla bağ kurmayı destekleyen bir tarafı vardır. Arkadaşınızla sürekli görüşemeseniz de haberleşme olanağı sağlar. Ayrıca çeşitli online toplulukları ilgi alanları benzer kişilerin bir araya gelmesine ve ortak bir paylaşım oluşturmasına yardımcı olur.
-
Bilişsel Gelişim – Öğrenme: Teknoloji, zaman ve mekandan bağımsız olarak kullanılabildiği için öğrenme ve eğitim süreçlerine büyük katkı sunmaktadır. Online kurslar, eğitim videoları, Podcast’ler bireylerin bilgiye hızlıca ulaşmasına ve kişisel gelişimine yardımcı olmaktadır. Özellikle öğrenciler için bilişsel beceri, dikkat geliştirme uygulamaları oldukça faydalıdır.
Sonuç olarak teknolojiyle olan ilişkimizin sağlıklı olup olmaması onunla kurduğumuz ilişkinin niteliği ile ilgilidir.
