Bazı istekler vardır; adını koyamazsın ama yok sayamazsın. Kendini bir hedefe doğru sürüklemez, bir kararın içine yerleşmez. Daha çok iç dünyada dolaşan bir hareket gibidir. Sessizdir ama ısrarcıdır. Kişi çoğu zaman bu isteği “belirsizlik”, “kararsızlık” ya da “boşluk” olarak tanımlar. Oysa mesele isteğin eksikliği değil; yön kazanamamış olmasıdır. Bu nedenle bu hâl, çoğu zaman yanlış adlandırılır ve olduğundan daha yüzeysel bir sorun gibi görülür.
Lost in Translation filmindeki Charlotte, bu hâlin sinemadaki en berrak temsillerinden biridir. Charlotte’un yaşadığı belirgin bir kriz yoktur. Hayatı dağılmamıştır, büyük bir kayıp yaşamamıştır. Ancak film boyunca içinde taşınan bir gerilim hissedilir. Bu gerilim, görünür bir çatışmadan çok içsel uyumsuzluk olarak varlığını sürdürür. Yaşam sürmektedir, fakat özne kendini bu yaşamın merkezinde hissedemez. Sanki bir şey çağırıyordur ama henüz kendi sesine dönüşmemiştir.
Psikolojik Açıdan Askıda Kalan Arzu
Psikolojik açıdan yönünü bulamayan güçlü istek, çoğu zaman istemenin güvenli olmadığı bir iç dünyaya işaret eder. İstemek, geçmişte hayal kırıklığı, reddedilme ya da suçlulukla eşleşmiş olabilir. Bu nedenle arzu, riskli bir alan olarak deneyimlenir. Böyle bir iç düzende arzu bastırılmaz; fakat serbest de bırakılmaz. Askıda tutulur. Çünkü askıda kalan istek henüz bir kayıp üretmemiştir ve bu belirsizlik, kısa vadede koruyucu bir işlev görür.
Bu nedenle yönsüzlük, pasiflik değil; bilinçdışı korunma biçimidir. Kişi istemeye devam eder, fakat bu isteği belirli bir yönle sınırlamaz. Yön kazanmak, seçmek anlamına gelir; seçmek ise vazgeçmeyi de içerir. Yönsüz istek, bu vazgeçişle yüzleşmemek için dağınık kalır. Böylece istek canlı kalır, ancak sorumluluk doğurmaz.
Charlotte’un Tokyo’daki Bakışı ve Risk
Charlotte’un ilişkileri, mekânla kurduğu bağ ve evliliği bu dağınıklığın uzantısı gibidir. Hiçbiri kopuk değildir ama hiçbiri tam da “orada” değildir. Aradaki bu belirsizlik, karakterin iç dünyasındaki askıda kalmışlığı yansıtır. Tokyo’da bulunmak fiziksel bir hareket yaratır; fakat içsel bir yönelim sağlamaz. Bu yüzden Charlotte sık sık bakar. Bakmak, istemekten daha güvenlidir. Bakarken özne olunur; isterken risk alınır.
Yönünü bulamayan güçlü istek, çoğu zaman başkasının varlığıyla geçici olarak sakinleşir. Bob’la kurulan ilişki de bu bağlamda bir çözüm değil, bir temas alanıdır. Bob, Charlotte için bir çıkış yolu değil; içsel dağılmanın kısa süreli olarak durulduğu bir duraktır. Bu ilişki, yön kazandırmaz ama dağılmayı da engeller. Bu geçici sakinlik, isteğin hâlâ canlı olduğunu fakat yönsüz kaldığını gösterir.
Klinik Deneyim ve Boşluk Hissi
Klinik deneyimde bu durum, sıklıkla tekrar eden döngülerle kendini gösterir. Danışan “ne istediğini bilmediğini” söyler; fakat anlatının içinde güçlü bir duygulanım vardır. İstek vardır, hatta yoğundur; ancak temsil edilemediği için eyleme dönüşmez. Bu temsil edilememe hâli, içsel bir sıkışmışlık yaratır. Zamanla bu hâl, boşluk hissi olarak adlandırılır. Oysa bu boşluk, içsel bir yoksunluktan çok, şekil kazanmamış bir doluluğa işaret eder.
Yönünü bulamayan istek, benlik açısından da önemli bir gerilim yaratır. İstek netleştiğinde, kişi artık kendi arzusunun tanığı olur. Bu tanıklık, sorumluluk ve kayıp ihtimalini beraberinde getirir. Bu nedenle bazı istekler uzun süre sessiz kalır; görünür olmaktan çok hissedilir olmayı seçer. Sessizlik, burada bir yokluk değil, bir bekleme hâlidir.
Sessizliğin Metaforu ve Psikolojik Olgunluk
Filmin sonunda duyulmayan fısıltı, bu sessizliğin iyi bir metaforudur. Bazı yönler yüksek sesle ilan edilmez. Bazı arzular, kelimelerden önce içsel bir hizalanmaya ihtiyaç duyar. Yön, her zaman bir karar anında değil; bazen iç dünyada yavaşça yerini bulduğunda ortaya çıkar. Bu süreç aceleye gelmez ve dışarıdan bakıldığında fark edilmesi zor olabilir.
Psikolojik olgunluk, her isteği hayata geçirmek değildir. Bazen olgunluk, isteğin varlığına tahammül edebilmektir. Onu aceleyle tanımlamadan, ama inkâr da etmeden taşıyabilmektir. Çünkü yönünü bulamayan güçlü istek, bir eksiklik değil; henüz kendine ait bir temsil dili olmayan bir arzudur. Bu dil oluştuğunda, yön zaten kendiliğinden belirecektir.
