Günümüz dünyasında gençler, önceki kuşaklarla kıyaslandığında çok sayıda uyaranla karşılaşmakta ve birçok beklentiyi ve belirsizliklerle karşı karşı kalmaktadırlar (Arnett, 2000). Akademik yönden başarılı olma kaygısı, gelecek hakkındaki belirsizlikler, ekonomi kaygısı ve sosyal medyanın oluşturduğu kıyaslama ortamı, gençleri doğrudan etkilemektedir (Twenge, 2017). Bu noktada karşımıza psikolojik sağlamlık kavramı çıkıyor:
Psikolojik sağlamlık; bireyin stresli, zorlayıcı ya da travmatik yaşam olayları karşısında uyum sağlayabilme, toparlanabilme ve işlevselliğini sürdürebilme kapasitesi olarak tanımlanır (Masten, 2014; Luthar, Cicchetti & Becker, 2000). Ancak bu kavram, çoğu kişi tarafından her duruma uyarlanarak hiç zorlanmamak ya da sürekli güçlü hissetmek olarak algılanmaktadır. Aksine bu kavramın özünde zorluklara rağmen devam edebilme, mücadeleni ortaya koyabilme becerisi yatar (Rutter, 2012).
Gençlik Dönemi ve Ergenlik Kırılganlığı
Ergenler ve genç yetişkinler, kimlik gelişimlerinin en üst düzeylere ulaştığı bir dönemden geçmekte ve devamlı olarak; “Ben kimim?”, “Hayatta ne yapacağım?” sorgulamalarını yaşamaktadırlar (Erikson, 1968). Türkiye’de üniversite öğrencileriyle yapılan birçok çalışmada; gelecek kaygısı, akademik stres ve sosyal karşılaştırmanın, psikolojik sağlamlık düzeyini etkileyen önemli değişkenler olduğu görülmektedir (Terzi, 2006; Gizir, 2007).
Özellikle bu alanlarda belirsizliğin arttığı, kişilerin psikolojik açıdan daha zorlandıkları görülmüştür. Dolayısıyla diyebiliriz ki; ergenler ve yetişkin dünyasına yeni adım atacak olan gençlerin duygusal dayanıklılığı daha fazla sınanmaktadır. Psikolojik durumları daha değişken ve duygusal açıdan daha kırılgan olabilmektedirler (Arnett, 2015). Dolayısıyla bu dönemden geçen bireylerin psikolojik sağlamlığı daha çok sınanmaktadır.
Sosyal Medya: Bağ Kurmak mı, Karşılaştırmak mı?
Sosyal medya, günümüzde gençlerin birçok açıdan anlam yükledikleri bir platform olmakla birlikte yoğun bir karşılaştırma ortamını da doğurmaktadır. Sürekli “daha başarılı”, “daha mutlu”, “daha güzel” görünen resimleri, hayat tarzlarını barındıran sosyal medya ortamı gençlerin zaten var olan yetersizlik algılarını beslemektedir (Festinger, 1954; Vogel et al., 2014). Araştırmalar, sosyal medyada geçirilen sürenin, öz-şefkatin azalabilmesine ve buna paralel olarak psikolojik sağlamlığın da zayıflayabilmesine neden olabileceğini göstermektedir (Kross et al., 2013; Neff, 2003). Fakat kişinin bilinçli ve farkında sosyal medya kullanımı artırmak ve gerçek sosyal destek alanları oluşturmak bu olumsuz etkileri azalabilmektedir.
Umut ve Sosyal Destek: Koruyucu İki Güçlü Faktör
Türkiye’de yapılan çalışmalar, gençlerde psikolojik sağlamlığı artıran en önemli iki unsurun algılanan sosyal destek ve umut düzeyi olduğunu ortaya koymaktadır (Karaırmak, 2006; Terzi, 2008). Sosyal desteğin temelinde aileyle güvenli ve sıcak bağlar kurulması, arkadaş ilişkilerini güçlü tutmak ve anlaşıldığını hissetmek yatarken, umut ile birlikte aklımıza gencin geleceğe dair esnek hedefler koyabilmesi ve olumsuzluklar karşısında alternatif yollar düşünebilme becerisi gelmelidir (Snyder, 2002).
Psikolojik Sağlamlık Geliştirilebilir mi?
Güzel haber psikolojik sağlamlık düzeyinin kesinlikle geliştirilebilir ve desteklenebilir olmasıdır. Psikolojik sağlamlık sabit bir kişilik özelliği olarak tanımlanamaz (Masten, 2014). Kişinin duygularını fark etmesi, içsel dayanak noktalarını keşfetmesi, çekinmeden yardım isteme becerisi göstermesi ve öz-şefkatin farkına vararak geliştirmesi; bu beceriyi güçlendiren temel adımlardandır (Neff, 2003). Gençler için psikolojik sağlamlık, “her koşulda durmadan, yıkılmadan devam edebilme” değil, “kendine alan açarak ve kendi ihtiyaçlarını duyumsayarak bunlara uygun ilerleyebilme” becerisidir.
Sonuç Olarak
Gençlerin psikolojik sağlamlık düzeyi; bireysel özelliklerin yanında, içinde bulunulan sosyo-kültürel koşullarla yakından ilişkilidir. Sosyal medya kullanımı, yaşamın getirdiği kaygılar ve umut düzeyinin gelişmişliği arasında salınan bu dönemde; gençlerin yalnız olmadığını hissetmesi, sosyal destek kaynaklarını güçlendirmesi ve sosyal medya dışında “normal”in unutulmaması birey için iyileştirici güçlerdendir.
Kaynakça
Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469
Arnett, J. J. (2015). Emerging adulthood: The winding road from the late teens through the twenties (2nd ed.). Oxford University Press.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. Norton.
Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202
Gizir, C. A. (2007). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler üzerine bir derleme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(28), 113–128.
Karaırmak, Ö. (2006). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 129–142.
Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N., Shablack, H., Jonides, J., & Ybarra, O. (2013). Facebook use predicts declines in subjective well-being. PLoS ONE, 8(8), e69841. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0069841
Luthar, S. S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543–562.
Masten, A. S. (2014). Ordinary magic: Resilience in development. Guilford Press.
Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101. https://doi.org/10.1080/15298860309032
Rutter, M. (2012). Resilience as a dynamic concept. Development and Psychopathology, 24(2), 335–344.
Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275.
Terzi, Ş. (2006). Üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılıkları ile algıladıkları sosyal destek arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 1–14.
Terzi, Ş. (2008). Umut ve psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişki. Eğitim Bilimleri Dergisi, 28, 123–136.
