Hayatımızın kendi kendimizle kaldığımız zamanların dışında diğerleri ile etkileşim içerisine girdiğimiz anlar vardır. Aile, arkadaş, iş ve romantik ilişkiler gibi. Bu durum, farklı alanlar, farklı ihtiyaçlar doğrultusunda kendini göstermektedir. Hangi bağlamda olursa olsun bir şekilde etkileşime girildiği anda bazı ilişkiler kendimizi iyi hissettirirken bazı ilişkilerde durum böyle değildir.
Bu durumu detaylandıracak olursak, duygusal anlamda iyi hissettiğimiz, bizleri bir şekilde besleyen, kendimize olan saygımızı destekleyen ilişkileri sağlıklı ilişki olarak tanımlarız. Ancak sağlıklı bir ilişkide olması gereken özelliklerden uzak ilişkileri ise toksik ilişkiler olarak tanımlarız.
Toksik ilişkiler, etkileşime girildiği takdirde istikrarlı biçimde kötü hissettiren, kendimize olan saygımızı zedeleyen, duygusal anlamda tükenmiş hissettiren, uzun vadede ruh sağlığımızı olumsuz etkileyen ilişkilerdir. Toksik ilişkiler, bireylerin sağlıksız ya da işlevsiz olarak tanımlanan duygu, düşünce, davranış ve etkileşim örüntülerini birbirlerine yansıttıkları ilişkilerdir. İlişkiye yansıtılan bu örüntüler devam ettiği takdirde de ilişkilerin dinamiği de sağlıksız bir yönde devam etmektedir.
Toksik Bir İlişki İçerisinde Olduğumu Nasıl Anlarım?
Toksik ilişkilerde tarafların ilişkiye yansıttıkları sağlıksız duygu, düşünce, davranış ve etkileşim örüntüleri kendini tekrar eden bir döngü oluşturmaktadır. Bir taraf bir şekilde partnerini örseleyen, istismar ederken; diğer taraf ise buna maruz kalan, mağdur ve kurban konumdadır.
İstismar eden, örseleyen taraf genellikle partnerine sözel, duygusal ya da fiziksel olarak şiddet içeren yaklaşımlarda bulunabilir. Karşı tarafın sınırlarını ihlal edebilir, manipüle edebilir ya da emir vermek, eleştirmek, aşağılamak, saldırganlığın çeşitli şekillerini sergileyerek diğer tarafı tüketebilir. İlişki içerisinde sadece kendini düşünen, partnerinin üzerinde hayatına, tercihlerine, ilişkilerine karışarak hâkimiyet kurabilir.
İlişkinin başlarında, bir tarafın nerede olduğu, kimlerle vakit geçirdiğini öğrenme girişimleri ya da bir tarafın diğer insanlardansa kendine daha çok vakit ayırmasını istemek gibi ilgi, şefkat ve sevgi belirtisi olarak yorumlanabilen tutumlar; uzun vadede karşı tarafın tüm hayatını kontrol ve hükmetmesine doğru giden toksik davranış kalıplarına dönüşür. İstismar eden taraf, toksik ilişkiyi görünürde alevleyen taraf gibi görünebilmektedir.
Toksik ilişkilerde bu tutumlara maruz kalan taraf ise partnerinden gelen toksik yaklaşımların başlarda üzerinde durmayabilir ya da önemsemeyebilir. Fakat genel olarak, karşı taraftan gelen baskıcı, hâkimiyet kuran ve örseleyici tutumları tolere etmeye çalışan, karşı tarafın onayını ve kabulünü almaya duyarlı, reddedilmeye karşı hassasiyeti olan özelliklere sahiptir.
Mutluluğun ve spontanlığın karşı tarafa bağlı olduğu görülür. İlişki içerisinde ihtiyaçlarının göz ardı edilen, davranışlarından dolayı suçluluk duyan, kendinden kuşku eden, sınırları ihlal edilen, sömürülen, karşı tarafı üzmemek ya da sinirlendirmemek adına sürekli kendi davranışlarına dikkat eden, diken üstünde hisseden, istismar edilen tarafta olmak; ilerleyen zamanlarda korku, çaresizlik, değersizlik ve mutsuzluk gibi duyguların hâkim olduğu bir atmosfere bürünmeye başlamaktadır ilişkiler.
Toksik İlişkilerin Dinamiği
Toksik ilişkiler, partnerlerin davranışları kadar ilişki dinamikleri de toksiktir. Toksik ilişkiler, yıkıcı ve istismar edici davranış ve etkileşim örüntüleri gibi; partnerlerden birinin uygun davranışı ile tetiklenirken diğer tarafın kabul ediciliği ile birlikte rayına oturmaktadır.
Özetle, sağlıksız iletişim ve davranış örüntülerinin olduğu, bir ilişkide olması beklenen denge ve karşılıklılık ilkesinin bozulduğu görülür. Sağlıklı ilişkilerde ise bir ilişki çiftleri karşılıklı olarak besler. İlişkide karşılıklılık ilkesi vardır. İlişkideki sorunlara çözüm odaklı yaklaşılır. Güven, saygı ve mutluluk hâkimdir. Birbirlerinin duyguları, tercihleri, görüşleri ve sınırlarına saygı duyulur.
Toksik İlişki ile Nasıl Başa Çıkılır?
Elbette ki sağlıksız bir ilişkiye son vermeden önce ilişkinin düzelmesi için bir şeyler yapılabilir. Bozulan ilişki dinamiklerinin düzeltilmesi için her iki taraf da motive ise bir uzmandan yardım alarak daha sağlıklı iletişim dinamikleri hayata geçirilebilir.
Aynı zamanda bireyler, ilişkilerine yansıttıkları bu örüntülere farkındalık geliştirebilmesi için kendi ilişki süreçlerinden geçmesi de faydalı olacaktır.
Bununla birlikte, bireysel hayatınızda ilişkiniz dışında size iyi hissetmenize yardımcı olacak bir alan açmak faydalı olabilir. Bunun için yapmaktan keyif aldığınız aktivitelere yönelmek, yeni hobilere yer açmak, spor yapmak ya da aile, arkadaş gibi sosyal destek kaynaklarınızla daha fazla vakit geçirmek için zaman ayırılabilir.
Bu durum iyi hissetmekle birlikte, olumlu yeni yaşam deneyimlerine yer açılmasına; böylelikle de duygusal açıdan yeniden enerjinizi kazanmanıza yardımcı olacaktır.
