Romantik ilişkiler mevzu bahis olduğunda en sık duyulan cümle “birbirimizi çok seviyoruz” oluyor. Lakin klinik pratikte ve yapılan araştırmalarda gerçeğin çok daha karmaşık olduğu görülmektedir. İlişkilerin başlaması için sevgi güçlü bir motivasyon olabilmektedir; lakin sürdürülebilir veya sağlıklı ve doyum veren bağ için tek başına yetersizdir. Yaşanılan ilişkilerin uzun vadede sağlıklı ve sürdürülebilir olması için gereken temel yapı taşı psikolojik güvenlik kavramından geçmektedir.
Psikolojik Güvenlik Nedir?
Psikolojik güvenlik ilk başta örgütsel psikoloji çatısı altında literatüre giriş yapmıştır ama günümüzdeki romantik ilişkiler için de kullanılması doğru olacaktır. En sade şekilde psikolojik güvenlik, partnerlerin yaşadıkları ilişki içerisinde düşüncelerini, duygularını ve ihtiyaçlarını cezalandırma, küçük görme ya da terk edilme korkusu olmaksızın ifade özgürlüğüne sahip olmalarını kapsamaktadır.
Partnerinizin yanında ağlayabilmeniz, hata yaptığınızda kabul edilmeniz, “şu an kırıldım” diyebiliyor olmanız veya bir konudaki farklı düşüncelerinizi dile getirebilmeniz… İşte bunların mümkün olması için psikolojik güvenlik önemlidir.
Aşk ve Güvenlik Arasındaki Fark
Çiftlerin birçoğu yoğun çekim ve romantik bir bağ hissettikleri durumda ilişkilerinde kronik huzursuzluk yaşayabilmektedirler. Bunun sebebi sevginin eksik olmasından değil, güvenliğin yetersiz olmasından kaynaklanır.
Örnek verecek olursak partnerinin yanında sürekli olarak kelimelerini seçmek durumunda kalmak, duygular dile getirildiği zaman “abartıyorsun” cevabı ile karşılaşmak veya tartışmalar esnasında sistematik olarak değersizleştirilmek zaman içerisinde bireylerin içine kapanmasına sebep olur. Bu durum küçük küçük başlar lakin ileriki dönemde kırgınlıkları beraberinde getirecektir. Küçümsemeler, imalar, alaycı tepkiler veya sessizlikle cezalandırmak gibi davranışlar psikolojik güvenliği zedelemektedir.
Bağlanma Stilleri İle İlişkisi
Psikolojik güvenlik kavramı, bağlanma stilleriyle doğrudan ilişkilidir. Güvenli bağlanma stiline sahip partnerler, kendi ihtiyaçlarını daha açık ve doğrudan ifade edebilirler ve ilişki yaşadıkları partnerlerinin ihtiyaçlarına karşı daha esnek davranma eğilimindedirler. Kaygılı bir şekilde bağlanma eğiliminde olan bireyler ise reddedilme korkusuyla aşırı onaylanma arayışında olabilirler; bu durumda da ilişki içerisindeki gerilimi arttırabilirler. Kaçıngan bağlanma stilindeyse duygusal olarak konulan mesafeler, kırılmış olmanın paylaşılmasını zorlaştıracaktır.
Lakin burada önemli olan, bağlanma stilleri kader değildir. Güvenli bir ilişkiyi deneyimlemek uzun vadede daha güvenli bağlanma örüntülerini beraberinde getirecektir. Partnerlerin tutarlı, şefkatli ve düzenleyici olan varlığı psikolojik güvenliği besleyecektir.
Mikro Kırılmalar ve Biriken Etkiler
İlişkilerin zayıflaması için illaki büyük krizlere gerek yoktur, küçük ama tekrarlayıcı ihlallerle de ilişkiler zayıflayabilir. “Şaka yaptım”, “Çok hassassın” gibi ifadeler, karşı tarafın duygusal var oluşunu geçersizleştirmektedir. İşte bu mikro geçersizleştirmeler zaman içerisinde bireyin kendilik algısında şüpheye düşmesine yol açacaktır.
Klinik gözlemlerde sıkça karşımıza çıkan bir durum vardır: Danışan “Aslında çok büyük bir şey yok ama sürekli yanlış bir şey yapıyormuşum gibi hissediyorum” der. Bu cümle çoğu durumda psikolojik güvenliğin aşınmaya başladığının bir göstergesidir.
Psikolojik güvenliğin olmaması durumunda bireyler genelde üç stratejiden birini geliştirebilmektedir;
-
Aşırı uyum (kendini bastırma)
-
Sürekli savunma halinde olma
-
Duygusal olarak geri çekilme Üçü de uzun vadede yakınlığı azaltacaktır.
Psikolojik Güvenlik Nasıl İnşa Edilir?
Psikolojik güvenlik tesadüf değildir, bilinçli bir çabanın etrafında gelişir.
-
Aktif olarak dinleme: Savunmaya geçmeye gerek kalmadan, gerçek anlamda anlamaya çalışarak dinleyebilme
-
Duygusal doğrulama: Sana mantıklı gelmeyebilir ama onun hissettikleri de gerçek.
-
Onarıcı iletişim: Tartışma sonrası geri dönüp ilişkiyi tamir etmeye çalışmak
-
Tutarlılık: Sözler ve davranışlar arasında oluşan uyum
John Gottman’ın çiftler üzerindeki araştırmalarda vurgulamak istediği gibi, ilişkilerde belirleyici olan çatışmaların var olması değil, çatışmanın nasıl yönetilmiş olmasıdır. İlişki içindeki partnerler yaşadıkları duygusal deneyimi geçersiz kılmadan tartışabildiklerinde güvenlik duygularını da koruyabilirler.
“yanında Kendim Olabiliyorum” Hissi
Sağlıklı ilişkilerin en güçlü yanlarından biri, partnerlerin birbirlerinin yanında rol yapmaya ihtiyaç duymamalarıdır. Kırılganlıklarını gösterebilmeleri, zayıf yanlarını saklamak zorunda kalmamaları güvenli bir bağ geliştirdiklerinin göstergesidir. Psikolojik güvenliğin var olduğu ilişkilerde partnerler sadece sevilmekle kalmaz, aynı zamanda görülürler. Sadece arzu edilmezler, aynı anda birbirlerini anlarlar. Bu farklar küçük gibi görülse de duygusal bütünlük kavramının bir parçasıdır.
Aşk Başlatır, Güvenlik Sürdürür
Sonuç olarak; aşk bir kıvılcım, psikolojik güvenlik o kıvılcımı koruyan cam fanustur. Güvenliğin olmadığı ilişkilerde aşk zaman içerisinde kaygıya, belirsizlik ise yorgunluğa dönüşecektir.
Yaşadığımız romantik ilişkilerde dikkat edilmesi gereken soru; “Seni seviyor muyum?” değil, “Yanında kendim gibi olabiliyor muyum?” olmalıdır. Çünkü uzun dönemde ruh sağlığını koruyan olgu, sevildiğimizi bilmekten daha çok olduğumuz gibi kabul edildiğimizi hissedebilmektir.
