Yas, sevilen birinin ölümü karşısında bireyin yaşadığı yoğun duygusal ve fiziksel tepki olarak tanımlanır. Herkes sevdiği birini kaybetmenin yasını tutar ve bu yasın bir süre sürmesi normal olsa da sürecin uzun sürmesi patolojik kabul edilir. Sevilen birinin ölümünden iki ay geçmesine rağmen yas tutmaya devam etmek patolojiktir.

Yasın Belirtileri Nelerdir?

Yas süreci, fiziksel ve psikolojik birçok belirtiyle kendini gösterebilir. İşte yaygın yas belirtileri:

• Sürekli ağlama isteği, üzüntü, öfke

• Uyku bozuklukları

• İştahsızlık ya da aşırı yeme

• Halsizlik, yorgunluk

• Suçluluk duygusu

• Konsantrasyon zorluğu

• Umutsuzluk, değersizlik

• Sosyal izolasyon

• Ölüm düşünceleri

• Sıkıntı, güvensizlik, tedirginlik

• Aklını yitireceği-delireceği korkusu

• Hayata karşı ilgi ve istek kaybı

• Hiçbir şeyden zevk alamama

• Hiçbir duygu hissedememe, çaresizlik

• Dikkatini toparlamakta zorlanma, bellek sorunları

Yas Sürecinin Aşamaları

• İnkar: Sevdiğimiz bir kişinin ölümünü kabullenmek zordur. Alışkanlıklarımız ve paylaştıklarımız buna engel olur fakat kaybınızı yakınlarınızla konuşmanız kabullenmenize yardımcı olur.

• Pazarlık: Bu süreçte kişi daha çok kabullenmeye ve bir çıkar yol bulmaya başlamıştır. Kişi “Madem o artık yok bunu çözmenin bir yolu olmalı” gibi söylemlerde bulunur.

• Kızgınlık: Kaybedilen kişi ile yaşadığı olumlu ve olumsuz davranışları eleştirmeye başlar, ona karşı öfke duyar. Bu kızgınlığını çevresindekilere yansıtabilir. Fakat gün geçtikçe daha az kızgınlık duyar. Bu dönemde çevresinin desteği önemlidir.

• Suçluluk: Sevdiğiniz kişiyi kaybettiğinizde ona karşı kendinizi suçlu hisseder ya da yapamadıklarınız için pişmanlık duyabilirsiniz. Geçmişte yaşanılan olumsuzlukları o anki duruma göre değerlendirip, içinde bulunduğunuz anda kendinizi iyi hissetmenizi sağlayabilirsiniz.

• Depresyon: Kayıp ve yas süreci, kişide duygu durum değişikliğine ve ruh halinde düzensizliğe neden olabilir. Bu durumda sosyal çevreyle iletişim kurmak zaman alabilir. Bu aşamada teselli etmek, cesaret vermek, güven aşılamak değil, kişinin yaşadığı durumu anlamak, saygı göstermek ve sosyal yaşamına destek olmak iyi gelecektir.

• Kabullenme: Sevdiği kişinin ölümünü önemsememesini veya unutmuş olmasını değil, bu durumla başa çıkma yollarını aradığını ve gerçeği anladığını gösterir.

Yas Sürecini Etkileyen Faktörler

Kayıp sonrası yas sürecinin normal, karmaşık veya travmatik olması çeşitli faktörlere bağlıdır. Bunlar:

• Kaybedilen kişinin önemi: Yakın bir aile üyesi veya sevgili arkadaş gibi çok önemli bir kişiyi kaybetmek, yas sürecini daha karmaşık veya travmatik hale getirebilir.

• Kaybın beklenmedikliği: Beklenmedik bir şekilde gerçekleşen kayıplar, yas sürecini daha zorlu hale getirebilir. Örneğin, ani bir ölüm veya kaza sonrası kayıp.

• Destek sistemi: Kayıp sonrası, kişinin etrafındaki insanlar ve sosyal destek ağı, yas sürecinde önemli bir rol oynar. Eğer kişi kaybıyla yalnız başına başa çıkıyorsa, yas süreci daha karmaşık veya travmatik olabilir.

• Kişinin kişilik yapısı ve geçmişi: Bazı kişiler daha duygusal olarak hassastır ve bu da yas sürecini daha zorlu hale getirebilir. Ayrıca, daha önce yaşadığı kayıplar veya travmatik deneyimler de süreci etkileyebilir.

• Kültürel faktörler: Bazı kültürlerde yas süreci daha açık bir şekilde ifade edilirken, diğerlerinde daha kapalı bir şekilde ifade edilir. Bu da yas sürecinin nasıl yaşandığını etkileyebilir.

Yas Sürecinde Neler Yapmak Yardımcı Olur?

• Kendinize zaman verin. Duygularınızı kabul edin ve bunun bir süreç olduğunu bilin.

• Başkalarıyla konuşun. Kendinizi izole etmeyin, arkadaş veya ailenizle zaman geçirin.

• Kendinize dikkat edin. Egzersiz yapmak, düzenli yemek ve uyumak iyi gelecektir.

• Hobilerinize dönün. Size keyif veren aktivitelere az da olsa yer vermeye başlayın.

• Sosyal medyayı nasıl kullandığınıza dikkat edin. Kaybınızı bildirmek ve destek istemek iyi gelebilir ancak daha fazla acı hissettiren durumlardan kendinizi koruyun.

• Bir destek grubuna katılın. Yas tutan başkalarıyla konuşmak yardımcı olabilir.

• Bir uzmandan yardım alın. Kederiniz dayanılamayacak kadar ağır geliyorsa, kendinizi suçlamayı bırakamıyorsanız, hayatın yaşamaya değmediğine dair düşünceleriniz varsa, rutinleri sürdürmekte zorluk çekiyorsanız (işe gitmek, yemek yemek vb.) bir uzman desteği yerinde olabilir.

Teknolojinin Yararları Neler?

• Görsel tercih ihtiyacına cevap verir.

• Seçim yapmaya imkân tanır.

• Düzenleme yapmak kolaydır.

• Anında geri bildirim ve memnuniyet sağlar.

• İnteraktif öğrenmeye olanak sağlar.

• İçerik yaratma imkânları sağlar.

• Bilgiye anında erişim sağlar.

• Farklı öğrenme seçenekleri sağlar.

Teknolojinin Zararları Neler?

• Geleneksel gelişim gidişatı sekteye uğrayabilir.

• Temel gelişim deneyimlerinin yerini alabilir.

• Zararlı içeriğe maruz kalabilirler.

• Sağlık riskleri oluşabilir. (Karpal Tünel Sendromu, göz kuruluğu, baş ağrıları, sırt ve boyun ağrıları, yeme sorunları, uyku sorunları vb.)

• Kişisel hijyende eksikliklere neden olabilir.

• Siber zorbalıka maruz kalabilirler.

Sosyal Medyada Çok Sık Bulunmanın Riskleri

Gençlerde sosyal medyada fazla zaman geçirme isteği de fazla. Sosyal medya hem fırsatlar hem de riskler sunmaktadır. Sosyal medya ile ilgili de yine ailelerin çocuklarını desteklemesi gerekir.

• Kendini olduğundan farklı gösterebilir.

• Gerçek hayattan kopma, yalnızlaşma görülebilir.

• Yüz yüze iletişim becerilerini kaybedebilir.

• Arkadaş sayısını artırma isteği görülebilir.

• Güvenlik ve gizlilik ayarlarını yapılandıramadığı için istismara maruz kalabilir.

• Küfürlü konuşma, tehdit, dedikodu, yalan vb. olumsuz sözler, davranışlar artabilir ve bu davranışlara maruz da kalabilir.

• Yaşına göre uygunsuz görüntü, içeriklere ve cinsel istismara maruz kalabilir.

• Oyunların yıkıcı etkisiyle olumsuz davranışlar görülebilir.

Güvenli Sosyal Medya Kullanımı İçin Aileler Ne Yapabilir?

• Çocuklarla açık bir diyalog sürdürülmelidir. Düzenli olarak konuşun ve onları anlamaya çalışın.

• Çocuklar, iyi de olsa, kötü de olsa, yaşadıkları çevrim içi deneyimleri saklamadan, çekinmeden paylaşmaya teşvik edilmelidirler.

• Sağlıklı sınırlar koyarak çocuklarınızın sosyal medya kullanımını dengelemelerine yardımcı olun.

Oyun Bağımlılığı

Çocuklar ve gençlerde oyun oynama oranları, oyun karşısında geçen ekran süresi oldukça fazla. Çoğu çocukta bağımlılık mevcut.

Oyun oynama süresini kontrol edememe,
Günlük yapılacak etkinliklere karşı ilgi kaybı,
Yarattığı olumsuz durumlara rağmen karşı koyulamaz şekilde oyuna devam etme isteği,
Oyun oynamadığı zaman yoksunluk hissetme gibi belirtiler gösteren bir dürtü kontrol bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Oyunların olumlu ya da olumsuz etkilerini belirleyen temel faktör oyunların içerikleridir.

Eğitici Dijital Oyunların Olumlu Etkileri

(Dikkat ve strateji becerilerini geliştirici oyunlar vb.)

• Görsel-dikkat becerilerini geliştirir.

• Eğitsel içerikli oyunlar ders başarısını artırır.

• Problem çözme becerisi kazandırır.

• Strateji geliştirme, akıl yürütme becerilerini geliştirir.

• Karar verme becerilerine katkı sağlar.

• Başarı duygusu kazandırır ve öz güveni artırır.

• Günlük yaşamda ve eğitimi sırasında öğrenilen pek çok kavram bilgisayar oyunlarıyla pekiştirilebilir.

Dijital Oyunların Olumsuz Etkileri

(Şiddet, korku, cinsellik vb. içeren oyunlar)

• Suç kavramını algılamakta zorluk yaşanabilir.

• Gerçek ve sanal olan ayırt edilemeyebilir.

• Aile içi iletişim azalabilir.

• Başarı olumsuz etkilenebilir.

• Dil gelişimi olumsuz etkilenebilir.

• İçe kapanma görülebilir; sosyal aktivitelere ve dış dünyaya ilgi azalabilir.

Siber Zorbalık

Zarar vermek amacıyla, kötü niyetle yapılan ve tekrarlayan davranışlardır. (Aşağılamak, şantaj yapmak, kötü söz kullanmak, iftira atmak, dedikodu yapmak, taciz etmek, tehdit etmek, korkutmak, dışlamak, utandırmak, isim takmak, şifrelerini ele geçirmek, izni olmadan fotoğraf yayınlamak vb.)

Siber Zorbalığa Maruz Kalan Çocukların Verdiği Tepkiler

• Depresif ruh hali (içe kapanma, korku, yalnızlık, gerginlik, öz güven eksikliği)

• Akademik başarıda düşme

• Arkadaşları ile görüşmekten kaçınma

• Okuldan uzaklaşma isteği

• İnternet ve telefon kullanırken tedirgin olma

Siber Zorbalığa Maruz Kalındığında:

Çocuklarımız siber zorbalıka maruz kaldıklarında aşağıdaki davranışları yapmaları için ısrarcı olmalıyız:

• Dur: Zorbalık eden kişiye yanıt yazma.

• Engelle: Zorbalık yapan kişiyi engelle.

• Bildir: Bu olayı ailene, müdür yardımcına, psikolojik danışmanına ve internet sitesinin yöneticisine bildir.

Tüm bu süreç boyunca çocuğunuzun yanında olmanız çok önemlidir.

Çocuklar Teknoloji Başında Ne Kadar Vakit Geçirmelidir?

Türkiye Pedagoji Derneği, bir gün içinde tablet, telefon ve televizyon dahil olmak üzere çocukların ekran süresine dair azami süreleri şöyle belirlemiştir:

• 0-3 yaş: Ekrandan olabildiğince uzak tutulmalıdır.

• 3-6 yaş: Günlük toplam süre en fazla 20-30 dakikadır.

• 6-9 yaş: Günlük toplam süre en fazla 40-50 dakikadır.

• 9-12 yaş: Günlük toplam süre en fazla 120 dakikadır.

• 12 yaş üzeri: Günlük toplam süre 120 dakikayı geçmemelidir.

Çocuklarda Sağlıklı Dijital Alışkanlıklar Geliştirmek

Sınır Koymak ve Tutarlı Olmak:

Sınır koymak; iletişim halinde, yaşına uygun bir yaklaşım ile, eylem öncesinde konuşarak, kendisine uygun olmayan davranışları tanımlayarak ve bunları yaptığında, tekrar öğrenme fırsatı tanımak adına önlemler almak demektir. Tutarlı olmak ise; kişinin benzer durumlarda aynı şekilde davranması ve ebeveynlerin ortak hareket etmesidir.

Aile Teknoloji Sözleşmesi:

Aile bireylerinin katılımıyla bir toplantı gerçekleştirilerek, aile teknoloji sözleşmesi yapılır. Bu sözleşme yapılırken aşağıdaki durumlar dikkate alınmalıdır:

• Ekran süresi sınırları belirlenmelidir.

• Teknolojinin nerede, ne zaman, kiminle kullanılacağı belirlenmelidir.

• Gerçekçi, uygulanabilir kararlar alınmalıdır.

• Ekran zamanları ödül olarak verilmemelidir.

• Ekransız aile zamanları planlanmalıdır.

• Olumlu ve olumsuz sonuçlar belirlenmelidir.

• Kurallar tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.

Kendilik algısı, bireyin kendisini nasıl gördüğü, kendi değerini nasıl algıladığı ve kim olduğunu anlamasıdır.
Kendilik algısı, bireyin öz imajını, yeteneklerini ve potansiyeli içeren çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Kendilik imajı, bireyin kendisine dair düşünceleri ve inançları; kendilik değerleri, bireyin kendi varlığını ve özelliklerini değerlendirme biçimi; toplum sağlayan yansıma, başkalarının bireye dair algıları yer alır.

Bu algı, çocukluk döneminden itibaren şekillenir ve gelişir. Aile, eğitim, sosyal çevre, kültürel faktörler önemli rol oynar. Ailede, sevilen bir çocuk olmak, ailede güvende hissetmek, ailenin değerli bir parçası olarak aidiyet hissediyor olmak, pozitif ve yüksek bir kendine güvenin temelini oluşturacaktır.

Bireyin çocukluk döneminde başkalarının ona dair değerlendirmeleri sonucunda olumlu veya olumsuz bir kendilik algısı oluşmaya başlamaktadır. Çocuklar için anne ve babaları haricinde öğretmenlerinin de kendilik algılarının şekillenmesinde önemli payları vardır.

Çocukluk döneminde çocuğun büyüdüğü ev ortamı, anne-baba ilişkisi de kendilik algısı üzerinde etkilidir. Eşler arasındaki uyum, anne-baba tutumu ve kendilik algısı arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalarda; eşler arasındaki uyum yüksek ve ebeveyn-çocuk etkileşimi olumlu ise çocukların kendilerine ilişkin algılarının da yüksek olduğu ve kendilerini çeşitli alanlarda daha olumlu değerlendirdikleri ileri sürülmüştür. Eşi tarafından sürekli yetersiz olarak görülen hatta aşağılanan bir kadın da bir süre sonra olumsuz bir kendilik algısı oluşturmaya başlayacak ve kendilik değeri zedelenecektir.

Bağlanma tarzının da etkisi gözlenmiştir. Güvenli bağlanmış bireylerin, güvensiz bağlananlara göre benlik yapılarının daha dengeli olduğu; başka bir deyişle, benliğin hem olumlu hem de olumsuz yönlerinin daha kolay harekete geçtiği; bunun yanında kaçınan bağlananların ise ilişkinin gereklerini inkâr etme ve ilişkiyle ilgili olumsuz anıları gizleme eğiliminde oldukları gözlemlenmiştir.

Kendilik algısı düzgün olan bireyler, kendilerini hem bedensel hem de ruhsal açıdan bir bütünlük, uyum ve denge içerisinde hissederler. Bu da demek olur ki bu insanlar aynalarla barışık ve mutludurlar.

Kendilik algısı yüksek şahısların özsaygıları, özgüvenleri ve ben idrakleri güçlü olduğu kadar kişiler arası ilişki ve etkileşim kurmada da başarılıdırlar. Bu kişilerin kendilerini üretme ve gerçekleştirme yetenekleri gelişmiştir. Ayrıca sosyal süreçleri daha iyi kullanır, yeni durumlara ve süreçlere uyum yetenekleri yüksektir. İşe alımlarda insan kaynaklarının aradığı özelliklerin neredeyse tamamı bu kişilerde mevcuttur.

Düşük kendilik algısı, bireyin özsaygısını olumsuz etkileyerek, kendini değersiz ve yetersiz hissetmesine yol açabilir. Bu iki kavram arasında etkileşim vardır. Özsaygı düştüğünde kendilik algısı da zayıflar ve bireyin ruh sağlığı üzerinde etkiler yaratır.

Kendilik Algısı Nasıl Gelişir?

Bireylerin değerlendirmeleri ve başarılarının tanınması ile gelişebilir. Kişinin kendini değerlendirmesi, güçlü yönlerini keşfetmesi kendilik algısını geliştirir.
Kendinizi tanıyın, kabul edin, sınırlarınızı belirleyin, korkularla hareket etmeyin, kendinizle barışın, hayatınızı kendiniz yönetin.

ÖZ SAYGI

Özsaygı, kendini yeterli, değerli ve sevilmeye layık hissetme düzeyini ifade eder.
Sahip olduğumuz özsaygı seviyesi ise motivasyonumuzu, psikolojik sağlığımızı ve hem kendimizle hem de yakınlarımızla olan ilişkilerimizi etkiliyor. Çünkü özsaygımız yüksek olduğunda değer görmeyi, sevilmeyi ve mutlu olmayı hak ettiğimizi düşünüyoruz. Bu düşünceye sahip olmak ise olumlu ilişkiler içinde olmamıza ve bu sayede iyilik halimizi artırmamıza katkı sunuyor.

Kişinin küçük yaşlardan itibaren yakın çevresindekiler tarafından aldığı tüm geri bildirimler özsaygının önemli birer belirleyicisi olmaktadır. Bununla birlikte bazı bilim insanları özsaygıyı, kişinin başarılı olmak istediği herhangi bir alanda istediği başarıyı elde ettiğinde artan bir kavram olarak tanımlarken, bazıları ise özsaygının ilişki dinamikleri içerisinde şekillendiğini savunmaktadır.

Özsaygısı Yüksek İnsanlar:

• Geçmişte yaşanmış olumsuz olayların üzerine uzun uzadıya düşünmekten kaçınıyorlar.

• Kendi değerlerini diğer insanlar üzerinden, yani onlardan daha az değerli ya da daha değerli şeklinde tanımlamıyorlar.

• İhtiyaçlarını ifade edebiliyorlar.

• Kendilerine güveniyorlar.

• Hayata karşı olumlu bir tutum içerisinde oluyorlar.

• Hayır diyebiliyorlar.

• Güçlü ve geliştirilmesi gereken yanlarını görebiliyor ve kabullenebiliyorlar.

Özsaygımız düşükse bir ilişkiye başlama konusunda daha tereddütlü olabiliyoruz. İlişki içerisinde de daha kıskanç ve kontrolcü davranışlar sergileyebiliyoruz. Öte yandan, tek taraflı bir etkiden söz etmek mümkün değil. Nasıl ki özsaygı seviyemiz ilişkilerimizi etkiliyorsa, kurduğumuz ilişkiler de özsaygı seviyemizi değiştirebiliyor.

Özsaygı Nasıl Gelişir?

• Kendiniz hakkında olumlu düşünün.

• Gerçekçi olan ve beklentilerinizi karşılayan hedefler belirleyin.

• Bir şey başardığınızda kendinizle gurur duyun ve kendinizi ödüllendirin.

• Zayıf taraflarınız yerine, güçlü taraflarınıza ağırlık verin.

• Haklarınıza sahip çıkmayı öğrenin ve sizin için makul olmayan isteklere “hayır” deyin.

• Hata yapsanız da kendinize sert davranmayı bırakıp hatalarınıza da kucak açın. O deneyimler öğretiyor.

Kendimizi daha iyi tanımak için çaba harcamamız gerekiyor çünkü düşüncelerimizi, duygularımızı, kişiliğimizi ve yeteneklerimizi ne kadar iyi tanıyorsak özsaygımız da o kadar artıyor.
Zevklerimizi, tercihlerimizi, bedenimizi ve bizi biz yapan her şeyi kabul etmek özsaygımızı artırıyor.
Yeni bir şeyler keşfetmek, beceriler edinmek özsaygıyı artırır.
Meditasyon, yoga ve mindfulness gibi teknikler özsaygıyı geliştirir.

Somatizasyon Bozukluğu Belirtileri

Somatizasyon bozukluğu belirtileri, kişiden kişiye değişebilir. En yaygın bedensel belirtiler şunlardır:  

• Ağrı: Karın ağrısı, baş ağrısı, sırt ağrısı, kas ağrısı veya eklem ağrısı gibi çeşitli ağrı türleri  
• Sindirim problemleri: Kabızlık, ishal, şişkinlik veya mide bulantısı  
• Cinsel problemler: Sertleşme sorunu, vajinismus veya cinsel isteksizlik  
• Nefes darlığı veya göğüs ağrısı  
• Yorgunluk veya halsizlik  
• Baş dönmesi veya bayılma  
• Uyku problemleri

Neden Olur? Kimlerde Görülür?

Somatizasyon bozukluğu’nun nedenleri:  

• Bilinçdışı mekanizma: Kişi duygularını tanımakta ya da ifade etmekte zorlanabilir.  
• Stresle başa çıkma yöntemi olarak bedenini kullanıyor olabilir.  
• Kültürel, kişilik yapısı ve yetişme tarzı da etkili olabilir (örneğin duyguların bastırıldığı ortamlar).

Bu bozukluk genellikle şu gruplarda daha yaygın görülmektedir:  

• Kadınlar  
• Erken yetişkinlik dönemindeki bireyler  
• Çocukluk veya ergenlik döneminde travma yaşamış kişiler  
• Stresli bir yaşam sürenler  
• Depresyon veya kaygı bozukluğu olan kişiler

Somatizasyon bozukluğu yaşayan herkes psikolojik bir bozukluğa sahip olmayabilir. Ancak bunu yoğun ve belirli bir sıklıkla deneyimleyen kişiler uzmanlar tarafından “bedensel belirti bozukluğu” ya da diğer adıyla “somatik semptom bozukluğu” tanısı alabilir. Bu bozukluk kişinin günlük yaşamına etki edecek şekilde bedensel belirtilere, sağlıkla ilgili kaygılara ya da düşüncelere neden olur. Bedensel belirti bozuklukları çatısı altında hastalık kaygısı, dönüştürme (konversiyon), yapay bozukluk gibi alt türler de vardır. Buna ek olarak somatizasyon bozukluğu, başka psikolojik bozukluklar nedeniyle de görülüyor olabilir. Somatizasyon bozukluğuna en çok eşlik eden bozukluklar, anksiyete ve duygu durum bozukluklarıdır.

Somatizasyon bozukluğu olan kişilerin aileleri ise kişilere süreli destek ve anlayış göstermelidir. Bu oldukça önemli ve dikkat edilmesi gereken bir konudur.

Somatizasyon Bozukluğu ile Başa Çıkmak İçin İpuçları

Somatizasyon bozukluğu ile başa çıkmak için yapabileceğiniz birkaç şey var:  

• Somatizasyon bozukluğu hakkında bilgi edinin.  
• Semptomlarınızı takip edin.  
• Bir tedavi planı geliştirin.  
• Düzenli egzersiz yapın.  
• Sağlıklı beslenin.  
• Duygularını tanıyıp, öğrenebilirsin (günlük tutabilirsin).  
• Yeterince uyuyun.  
• Vücudunu dinlemek ama her fiziksel sinyali “hastalık” gibi yorumlamamak.  
• Stresinizi yönetmeyi öğrenin.  
• Destek gruplarına katılın.  
• Bütüncül yaklaşım yöntemleri de rahatlatır. Hastaların iyileşme sürecini destekler. Akupunktur, homeopati, aromaterapi de önerilir.

Ayrılık Sonrası Somatizasyon

Bazen ayrılık sonrası da kişiler somatizasyon bozukluğu yaşar. Ayrılık gibi yoğun duygusal olaylar, psikolojik şok yaratır. Kişi duygusal acıyı bazen doğrudan hissedemez veya ifade edemez. Bu durumda vücut devreye girer ve bu bastırılmış ya da işlenmemiş duyguları bedensel belirtilerle dışa vurur.  

Örnek: “Seni özlüyorum” yerine:  

• Mide krampları  
• Göğüs sıkışması  
• Kalp çarpıntısı  
• Sürekli yorgunluk  
• Uyuşma, karıncalanma  
• Boğazda düğüm hissi

Bunlar bazen “panik atak” gibi algılanabilir ama altında yatan şey çoğunlukla yoğun duygusal baskıdır.

Neden Olur?  

• Duyguları ifade etmeden bastırmak  
• “Güçlü durmalıyım” baskısı  
• Kendini suçlama, değersizlik hisleri  
• “Keşke şöyle olsaydı” gibi bitmemiş düşünceler  
• Ayrılığı tam olarak kabul edememek veya yas sürecini yaşayamamak

Somatizasyon Bozukluğu Tedavisi

Somatizasyon bozukluğu ile başa çıkmak için öneriler:  

• Duyguyu Bedenden Ayırmaya Çalış  
  • Her belirtiyi “hasta oldum” gibi değil, “bunun altında ne hissediyorum?” diye yorumlamaya başla.  
  • Örnek: Göğsüm sıkışıyor → “Belki içimde çok fazla tutulan bir hüzün var.”
• Duyguları Bastırma  
  • Ağlamak, yazmak, anlatmak hepsi bedensel yükü azaltır.  
  • Bastırılan her duygu vücutta bir yere “park eder”.
• Bedeni Rahatlatan Uygulamalar  
  • Nefes egzersizleri (diyaframdan nefes alma)  
  • Yavaş yürüyüşler, meditasyon, yoga  
  • Sıcak duş gibi rahatlatıcı rutinler
• Yas Sürecini Kabul Et  
  • Ayrılık küçük bir “kayıp” değil, büyük bir duygusal sarsıntıdır.  
  • Kendine bu duyguları yaşama izni ver: üzülmek, özlemek, kızmak  hepsi sağlıklıdır.
• Profesyonel Destek  
  • Somatizasyon bozukluğu, psikoterapiyle çok iyi çözümlenebilir.  
  • Terapi, duyguları beden yerine kelimelere dökmeyi öğretir  bu da bedensel belirtileri azaltır.

En yaygın tedavi yöntemleri şunlardır:  

• Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi psikoterapi yöntemleri somatizasyon bozukluğu tedavisinde oldukça etkilidir.  
• İlaç tedavisi: Antidepresan ve anksiyolitik ilaçlar somatizasyon bozukluğu tedavisinde yaygın olarak kullanılır.  
• Fizik tedavi: Ağrı ve diğer bedensel belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir.

Peki, aşk böyle bir şey midir? Onunla birlikte olmak için kendinden vazgeçmek ya da onsuz senin kimliğinin bir hiç olduğunu düşünmek midir? Yaşamının, mutluluğunun, huzurunun ona bağlı olması mıdır? Yoksa bu aşk değil de başka bir şey midir?

Aslında aşk, kendi varlığını zenginleştiren ve tek başına kendine yetmesini bilen insanın, sahip olduğu bu zenginlikleri diğer insanla paylaşma isteğidir. Varlığını bir başkasının yaşamına dayandırmak değildir. “Biz” olmak isterken “Ben”i yok etmek değildir.

Birini sevmek ayrı şeydir, ihtiyaç duymak ayrı şey. Sevdiği olmadan kendini ayakta tutmasını bilmeyen kişinin aslında içinde bulunduğu gerçek durum; karşısındakini sevmekten çok ona yaslanmak, kendi taşıması gereken sorumluluğu bir başkasının omuzlarına yüklemektir. Bunun adı ise, sevgi ya da aşk değil; bağımlılıktır.

Günümüzdeki ilişkilerde en çok karşımıza çıkan sorunlardan bir tanesi de bir kişinin diğer kişiye karşı bağımlılık geliştirmiş olmasıdır.

Aşk mı, Bağımlılık mı? Fark Nerede?

Normal koşullarda aşk, kişinin sevilme, ilgi görme ve güvende hissetme duygularına hizmet eder. Bağımlılığa dönüşen ilişkilerde ise kendine zarar veren birçok sonuçla karşılaşan kişinin, obsesif bir davranış şeklinde ilişkiyi sürdürmeye çabalaması söz konusudur. Yapılan çalışmalarda, bu tür ilişki yaşayanların beyinlerinde madde bağımlıları ile aynı bölgelerin aktivasyonunun arttığı saptanmış. Aynı madde bağımlılığında olduğu gibi, aşık olunan kişi ile irtibat yokluğunda yoksunluk sendromuna benzer belirtiler yaşarlar. Kaygı düzeyi artar, kalp atışları hızlanır ve yoğun düzeyde bir umutsuzluk ve hüzün yaşarlar. Bu tür ilişkilerde sık sık ayrılmalar ve kavgalar yaşanmasına rağmen, tekrar bir araya gelmeler olur.

İlişkilerinde bağlı olan kişiler, samimi ve uzun süreli ilişkiler yürütebilirken; bağımlı kişilerin ise bir kişiyle yakın ilişki yaşamaları tam bir kabusa dönüşebilmektedir. Bu nedenle ilişkide kendinizi özgüvensiz ve değersiz hissediyor, karşınızdaki kişiyi sizden çok daha üstün kabul edip ilişkide sürekli terk edilmekten korkuyorsanız, bağımlı bir kişi olabilirsiniz.

Bağımlılığa Dönüşen Aşkın Belirtileri

• İlişkinin kendisi için kötü olduğunu bilmesine –çevresindekilerin de bunu belirtmesine– rağmen sürdürmeye devam etmek.  
• Onsuz yaşayamayacağına inanması.  
• Belirgin ve affedilmeyecek hatalar yapılmasına rağmen çok hızlı bir şekilde tekrar güvenmek ve affetmek.  
• Kişinin kendisini tükenmiş, tam enerjisi emilmiş hissetmesine rağmen, ilişkiyi bitirme düşüncesi çok büyük kaygıya yol açtığından tersine daha da fazla ilişkisine sarılması.  
• Her ayrılma teşebbüsünde akut çekilme belirtileri (madde ve alkol bağımlılarında görülen bağımlı olunan objeyi arama davranışı, yüksek düzeyde kaygı ve stres vb.) yaşamak ve sadece o kişiyle iletişime geçtiğinde bir rahatlama hissetmek.  
• İlişkisi dışında başka bir şey düşünememek. Okulunu ya da işini ihmal etmek, gereken önemi verememek.  
• İlişkide büyük problemler yaşandığında seksle çözüm bulmaya çalışmak, gerçek sorunları göz ardı etmek.  
• Karşısındakinin ihtiyaçlarını kendinden önde görmek, kendine her türlü haksızlık yapılmasına müsaade etmek ve bunu da mantıksız temellere dayandırmak.

İlişki Bağımlılığı ile Başa Çıkabilmenin Yolları

• Öncelikle bunun normal bir durum olmadığını, beynimizde gelişen bir sorundan kaynaklandığını, diğer bağımlılıklarla aynı olduğunu kabullenmek, farkına varmak.  
• Bu bağımlılıktan kurtulmaya karar vermek ve bunu öncelik yapmak.  
• Bunun kolay olmayacağını, bu yolda hatalar yapabileceğini bilmek, motivasyonu düşürmeden kararlılıkla devam etmek.  
• Kendi ihtiyaçlarına ve onların etkili bir şekilde karşılanmasına odaklanmak.  
• İş huzuru ve sakinliği sağlayacak günlük aktivitelere yoğunlaşmak, meditasyona başvurmak.  
• Açık havada günlük düzenli yürüyüş yapmak.  
• Sonuca ulaşmayacak hiçbir tartışmanın içerisine girmemeye karar vermek.
• Hala baş edilemiyorsa profesyonel destek almak. Özellikle hızlı kilo verme, bağışıklık sistem düşüklüğünün bir bulgusu olan sık hastalanma gibi durumlarda mutlaka ilaç tedavisi ve terapi desteği gerekir.