“Aşağılık kompleksi, bir insanın yeteri kadar uyum sağlayamadığı veya kendisiyle başa çıkabilmek için hazırlıklı olmadığı bir zorluk karşısında ortaya çıkar ve o insanın bu problemi çözmeye muktedir olmadığına olan inancını ifade eder.”

Aşağılık kompleksinin insanın bünyesinde uyandırdığı duygular, onu problemin asıl çözümünü aramak yerine üstünlük hissiyatını tekrar hissetmeye çalışmasına iter. En azından her sorunun en basit çözümünü arayan ilkel insan beyni, ilk etapta böyle düşünür ve böyle hareket eder. İnsan, hissettiği değersizlik ve küçüklük duygusundan kaçmak için, o duygunun kaynağına inmek yerine yüzeysel ve geçici çözümler arar.

“O, kendini zayıf hissettiğinde, kendini güçlü hissedebileceği durumlara yönelir. Daha güçlü, daha becerikli olmaya çalışmaz; kendi gözünde daha güçlü görünmeye çalışır. Kendini kandırma çabasında sadece kısmi bir başarıya ulaşacaktır.”

İş hayatında problemlerle başa çıkamayan bir insan, ev hayatında rahatsız edici davranışlara yönelerek kendi öz değerini koruduğu yanılgısına kapılacaktır. Sosyal ilişkilerinde çok daha ince eleyip sık dokumaya başlayacak, diğer insanların da onu değersiz gördüğüne dair paranoid düşünceler geliştirmeye başlayacaktır. Çünkü biz, kendimizi başkalarının gözünden değerlendirmeyiz. Kendimizi kendi bakış açımızdan değerlendiririz. Ve kendimizin değersiz olduğuna inandığımız noktalarda, diğer insanların da bizi değersiz gördüğünü düşünmemiz kaçınılmazdır. Bu sebeple, değerli ve önemli bir konumda olduğumuz illüzyonunu zihnimizde devam ettirdiğimiz sürece, derinlerden gelen aşağılık kompleksini yok ettiğimizi sanarız.

“Sanki diğerlerinden üstünmüş gibi davranan herkeste büyük çabalarla gizlenmeye çalışılan bir aşağılık duygusu olduğunu tahmin edebiliriz. Bu, sanki bir insanın kendisinin çok küçük olduğundan korktuğu için parmak uçlarında yürümesi gibidir. Bazen bu davranışı, özellikle boylarını ölçen çocuklarda gözlemleriz. Küçük olduğundan korkan çocuk, kendini uzattıkça uzatır ve çok dik durur; olduğundan büyük görünmeye çabalar.”

Aslında öyle gözükse bile, diğerlerinden üstün olmak değildir amacımız. O kadar karmaşık bir yola girmekten çekinir her insan. Amacımız yalnızca diğerlerinden üstün gözükmektir. İnsanların çoğu, yüzeyde üstün gözükmekten yeterince tatmin olur. İnsanın kendisini gerçekten geliştirip, dönüştürerek kendi bulunduğu konumdan daha yukarısına çıkması zor ve karmaşık bir iştir. Ancak bunu yapmadığımız sürece içimizdeki bir ses, bize ne kadar yetersiz olduğumuzu fısıldayarak özgüvenimizi darmadağın edecek ve dünyadaki varlığımızı tehlikeye sokacaktır. Her insanda aşağılık kompleksi mutlaka yer etmektedir.

“Belli bir dereceye kadar hepimizde aşağılık duygusu vardır; çünkü hepimiz daha da iyileştirmeyi arzuladığımız konumlarda bulunuruz. Eğer cesaretimizi korumuşsak, bu duygudan sadece gerçeğe uygun ve tatmin edici bir şekilde, yani durumu daha iyiye götürmekle kurtulmaya çalışırız.”

Hiçbir insan bu yetersizlik hissine uzun süre dayanamaz ve çözüm yolları bulmaya yönelir. Adler’in bahsettiği “değişim cesareti”‘ni kaybetmiş insanlar ise durumu ve koşulları istediği yöne çekebileceğine inanmaz. Umudunu çoktan yitirmiştir ve kendine, dünyaya ait hiçbir şeyin daha iyi olmayacağına inanmaktadır. İşte bu insanlar, hissettikleri o kötücül duygudan kurtulmak için daha sağlıksız savunma mekanizmalarına yönelirler.

“Onun amacı, hala zorluklarla başa çıkmaktır, ama o engelleri aşmak yerine kendisini üstün hissedinceye dek kendi kafasını bulandırmayı, kendini sarhoş etmeyi deneyecektir. Bu arada, aşağılık duyguları birikmeye devam edecektir, çünkü onu meydana getiren durum değişmeden devam etmektedir.”

Bizi üstünlük hissetmeye iten durumları iyileştirmediğimiz ve düzeltmediğimiz sürece yarattığımız her “üstünlük” illüzyonu, bizi içinde bulunduğumuz yetersizlik çukurunda daha da dibe itecektir. Biz ağlarız, bağırırız, yakınlarımızı manipüle ederiz, hissettiğimiz yetersizlik hissini diğer insanların üzerinde nüfuza sahip olarak yok etmeye çalışırız, dikkat çekmeye çalışırız, sansasyonellik yaratırız, travmalarımızın bizi yönlendirmelerine izin veririz. Sevgi eksikliği çekmişsek bunu iyileştirmek yerine sevgiye ihtiyacımız olmadığı illüzyonunu yaratırız. Güvenimiz kırılmışsa bir daha kimseye, hiçbir koşulda güvenemeyecekmişiz gibi davranırız. Annemiz bizimle biraz daha ilgilensin diye ağlarız. Okulda öğretmenimiz bizi görsün diye sınavlardan düşük alırız. Kendimizi değersiz gördüğümüz için romantik ilişkimizde değersiz olduğumuzu kanıtlayacak gerçekdışı sebepler arar ve o ilişkiyi eninde sonunda terk edileceğimize inandığımız için bitiririz. Hedefimiz aşağılık duygusundan birazcık olsun uzaklaşmak ve kendimizi üstün hissedebilmekse, hedefe giden her yolu makbul görürüz. İnsanlara yalanlar söyleriz. Üstün olmak amacıyla sevgiden ve sevginin bağımlılığından uzak durmak üzere yetiştiririz kendimizi.

Ne yaparsak yapalım, travmalarımızı ve yaralarımızı kökten iyileştiremediğimiz, kendimize ve yaşama olan sağlıksız bakış açımızı değiştiremediğimiz sürece kendimizi yetersiz hissetmeye mahkumuz. Bir hayalde sürüklenip dururuz; sanarız ki yakınlarımız bize ilgi gösterdiğinde, çevremizdekiler bizi üstün gördüğünde eskisi gibi yetersiz olmaktan çıkarız. Ne acı ki, bir gün o insanların ilgisini kaybettiğimizde ve hipnoz sona erdiğinde, yetersizliğimiz gece yanan bir sokak lambası gibi apaçık ortaya çıkacaktır. Yetersizlik hissini yenmenin tek yolu; insanın kendisini günahıyla sevabıyla olduğu haliyle kabul etmesi ve her gün uyandığında insanlara göstermek için değil; ancak kendisini geliştirmek ve yükselmek için çabalamasıdır. Tek rakibimiz kendimizdir. Ve tek rakibimizi koşulsuzca sevmeli; onu yüceltmeli ve dönüştürmeliyiz.

Kaynakça: Alfred Adler – Ne İçin Yaşıyoruz?

Çocuklukta ve ergenlikte dünyanın merkezi zannederiz kendimizi. Bu varsayımla algılarız dünyayı ve ona göre hareket ederiz. Var olan ve var olacak her şey bizim için vardır. Yaşanan bütün durumlar ve olaylar bizden kaynaklanmaktadır. Dünya bizim algıladığımız kadardır ve ilişkiler anlamlandırdığımız derecede önemli ya da önemsizdir. Aya bakmayı ve onu bir dost gibi görmeyi tercih ederseniz ay sizin sadık dostunuz olur. Bakmazsanız, o sadece aydır. Çocuklukta başlayan bu düşünme şekline psikoloji camiasında personal fable theory, yani kişisel masal teorisi deriz. Amerikalı psikolog ve eğitimci Profesör David Elkind, prensiplerini benmerkezcilikten alan bu dünya görüşünü; kişinin kendisini dünyadaki tek önemli kişi zannetmesi ve başına gelen bütün olayları yalnızca kendi bakış açısıyla algılayabilmesi olarak tanımlar. Bu anlayışa göre, kişi yaşanan her türlü durumu yalnızca kendisiyle bağlantı kurarak anlamlı hale getirir. Kendisiyle durumu ilişkilendiremediği anda, kişi duruma anlam yüklemez.

Ergenlikten Yetişkinliğe Kişisel Masal Yazarlığı

Ergenlik zamanlarında tavan yapabilen ve bazı yetişkinlerde var olmaya devam eden kişisel masal yazarlığı, bireylerin hayata bakışını oldukça sınırlandırır. Burada birey, adeta bir tutsak gibi olaylara ve durumlara sadece kendi bakış açısından bakabilmektedir. Anlamlı bir bağ kuramaz, çünkü her anlamlı bağın özü empati ve çabadır. Hiç kimse onun hissettiği derecede yoğun hissedemez, onun başına gelen olaylar başka kimsenin başına gelemez ve yaşadığı her şey bütün insanlık içinde sadece ona özeldir. Onun için, kendi koyduğu kurallar ve değerlerden başka geçerli olan bir durum yoktur. Ne olursa olsun kayıp yaşamaz; günün sonunda hep o kazanacaktır. Kaybedemez, ancak insanlar onu kaybeder. İnsan ilişkileri onu mutlu ettiği sürece vardır. Gerçek anlamda kendisi dışında kimseyi sevemez, çünkü bir insanı sevmek o insanla bağı korumanın zor geldiği anlarda dahi sevmeye devam etmek ve buna göre hareket etmek anlamına gelir. Sürekli kendi kişisel masalında yaşayan kişi, onu zora sokan durumlardan uzaklaşır ve kendi yazdığı masalına geri döner. Kendi zihnindeki hikayesi onun güvenli alanıdır ve başka gerçekliklerde ikinci plana düşme ihtimali vardır. Herhangi bir durumun öznesi olmadığı ihtimalini hissettiğinde oradan uzaklaşacaktır. Bu gibi uzaklaşma, bağları koparma gibi kayıpların onu nihai mutluluğa ulaştıracağına inanmaktadır. Çünkü burada kuralları o koymuştur ve ilişkide bulunduğu insanların düşüncelerinin, aksiyonlarının ve hislerinin pek de bir anlamı yoktur. Anlamı olan tek şey onun zihnindeki kendisine dair oluşturduğu hikayedir. İlişkilerinde bencildir çünkü bencil olmaktan başka bildiği bir şey yoktur; içedönüktür, insanlara bakar ama onların gerçeğini göremez. Kendisinden başka kimseye güvenemez. Duygularına, düşüncelerine ve egosuna takıntılıdır. İnatçıdır ve dışarıdan herhangi bir kişinin zihnine en ufak bir dokunuş yapmasına izin vermez. Yıkılmaz duvarları vardır ve o duvarların içinde güvende hisseder kendini. Bütün derinliğini, kapasitesini sadece ve sadece kendi isteklerine, arzularına harcayarak dışsal dünyada başarısız olmayı garantilemiştir. Çünkü bütün enerjisini kendisine harcayan insan, başka birini anlayamaz. Anlamadığında da sevemez, göremez. İçselleştiremez.

Kendi Hikayesinin Tutsağı Olmak ve Yalnızlaşma

Dünyayı tamamen kendi hikayelerinden yola çıkarak gören kişi, bir apartmanın -2. katında yaşamaktadır. Tek bir manzarası vardır ve daha fazlasını görmek için bir çabası da yoktur. Ömrünün sonuna dek apartmanın dibinde yaşamaktan ve biricik manzarasına bakıp kendine dair düşünüp durmaktan memnundur. Daha farklı dünyaları, anlamlı sosyal ilişkileri, renkli bakış açılarını ve görmediği manzaraları ya hiç merak etmez ya da korkusu merakına baskın gelir. Ve günün sonunda bu kişilerin kendilerine ve yaşadıkları dip apartman dairesine olan takıntıları sonlarını getirir. Çünkü insan doğası gereği anlamlı ilişkiler kurma eğiliminde olan bir varlıktır. Bu olmadığında yavaş yavaş kendisini yok eder.

Hepimizin doğuştan getirdiği fiziksel yetenekleri ve zihinsel hazineleri var. Ancak bunları sadece kendimiz için kullanmaya devam ettikçe dünyada var olan sayısız güzelliği gözden kaçırmaya devam edeceğiz. Cenneti içinizde bulabileceğiniz bir yer sanmayın. Cennet insanın kendisini ve sevdiklerini duygusal, fiziksel ve zihinsel anlamda doyurabildiği bir yerdir. Ve bu anlamda özveride bulunan herkes, ergenlikte tıkılı kaldığı o apartman dairesinden dışarı çıkıp büyülü dünyalara girecektir.

Bu süreçte kişinin kendi sınırlarını aşması ve başkalarının dünyasına empati ile dokunması, zihinsel hapishanesinden kurtulması için en önemli anahtardır.

Kaynakça

https://www.aktuelpsikoloji.com/personal-fable-kisisel-masal-1216yy.htm

O insanın elini tuttuğunuzda, zifiri karanlık bir mağarada bile cesaretle sona doğru yürüyebileceğinizi düşünürsünüz. Ancak bu denli yoğun hislere gebe başlayan ilişkilerimiz, zaman geçtikçe neden kollarımızdan ve bacaklarımızdan zincirlere vurulmuşuz gibi hissettirmeye başlar?

Zaman içerisinde bu özgürleştirici ve güçlendirici hissin boğazda kalmış bir düğüme dönmesi normal midir? Aşık olmak demek, esareti kabul etmek mi demektir? Aşk ve özgürlük yan yana gelmesi imkansız iki kavram mıdır?

Bu sorulara cevap ararken Alfred Adler’in yaşam görevleri içerisinde “kırmızı kurdeleler” benzetmesi yaptığı sevgi görevini inceleyelim ve gerçek aşkın ne olduğunu tartışalım.

Adler’e Göre Yaşam Görevleri ve Sevgi

Alfred Adler, psikolojide üç evrensel yaşam görevi tanımlamıştır. Ona göre kişinin kendini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi ve evrensel olarak kabul edilmiş hissettiği huzurlu bir yaşam yaşayabilmesi için bu görevleri tamamlaması gerekmektedir.

Bunlar; sosyal görevler, sevgi görevleri ve topluma katkıda bulunma görevleridir.
Adler’e göre sevgi görevi, en karmaşık görevlerden biridir çünkü içinde çok daha fazla olumlu ve olumsuz duygu barındırır.

Kıskançlık, sahiplenme dürtüsü, yakınlık, tutku, şefkat, aşağılık kompleksi, öfke, sevgi gibi birçok karmaşık konu aynı anda bile bir ilişkide bulunabilir. İlişkideki yakınlık arttıkça halihazırda var olan olumlu ve olumsuz duyguların yoğunluğu da artar.

“Bir arkadaş ilişkisi aşka döndüğünde, arkadaşlar arasında müsaade edilen konuşmalar ve davranışlar sevgili oldukları andan itibaren kabul görmeyebilir. Bu da esas olarak karşı cinsten arkadaşlarla sosyalleşmeye izin verilmemesi anlamına gelir ve bazı durumlarda, karşı cinsten birisiyle telefonla konuşmak bile kıskançlığa yol açabilir. Mesafe o kadar yakındır, ilişki de o kadar derindir.”

Bu örnekte gördüğümüz gibi, bir ilişkinin yapısı farklılaştıkça karşılıklı beklentilerimiz de değişir. Beklentilerimiz yükseldikçe karşı tarafın bunlara cevap verebilmesinin imkansızlaştığını fark ederiz. Çünkü bu noktada zihnimizdeki ideal sevgi görevini gerçekleştirebilmek uğruna birbirimizi bilinçli ya da bilinçsizce değiştirmeye çalışırız.

Ancak Adler’in bireysel psikolojisine göre bir başkasının alanına karışmak kesinlikle yasaktır. Kendi beklentilerimize bir insanı uydurabilmek uğruna onu farklı yöntemlerle o yöne çekmeye çalıştığımızda, o insana kendisini değersiz hissettiririz. Onun doğal olarak attığı adımların yetersiz ve yanlış olduğu mesajını alttan alta veririz. Bu, ilişkideki eşitlik ilkesini bozar ve dengeyi altüst eder.

Kısıtlama ve Dikey İlişkiler

“Adler kişinin partnerini kısıtlamasını kabul etmez. Kişi mutlu görünüyorsa, insan bu durumdan gönülden mutluluk duyabilir. Sevgi budur. İnsanların birbirlerini kısıtladıkları ilişkiler eninde sonunda bozulur.”

Her türlü sosyal ilişkimizin sağlıklı yürümesi için öncelikle karşımızdaki insanı dengimiz olarak kabul etmeliyiz. Aşk ilişkilerinde de bu kural geçerlidir.

Bir insanı seviye olarak kendimizden bazı konularda dahi olsa aşağıda veya yukarıda görüyorsak, bu ilişkiyi “dikey ilişki” haline getiririz. Dikey ilişki, kişinin ilişki kurduğu insanlara karşı kendisini referans alarak bir konuma sokmasıdır.

Yani tanıştığımız her kişiye karşı belli konular üzerinden aşağı veya üstün hisseder, ona göre davranırız. Rekabetin her zaman alttan alta devam ettiği bu ilişki türlerinde iki taraf da hiçbir zaman huzura kavuşamaz.

Diğer tarafa göre daha baskın olan kişi bile sürekli bu baskınlığını koruması gerektiğini hissederek gerginleşir. Karşımızdaki kişiyi olduğu kişi olarak kabul etmek yerine, bize karşı gerçekleştirmesi gerektiğini düşündüğümüz davranışlara zorlamak bizi bu dikey ilişkinin merkezine yerleştirir.

Aynı şekilde karşımızdaki kişiden gelen talepler doğrultusunda sadece o kişiyi memnun etmek adına bu talepleri gerçekleştirmek ve kendimizi yavaş yavaş değiştirmek de bir dikey ilişki biçimidir.

Değiştiren ya da değiştirilen, rolünüz ne olursa olsun bu tarz bir ilişkinin içerisinde zamanla birbirinize olan saygınızı kaybedersiniz. Saygının kaybı, sevginin azalmasının habercisidir.

Çünkü gerçek sevgi, dikey değil yatay ilişkidir. İki kişinin de eşit olduğu ve birbirlerinin alanlarına karışmadıkları, isteklerini dile getirip bunu yapıp yapmamayı karşının takdirine bıraktıkları ilişkiler, gerçek sevgiyi uzun ömürlü olacak şekilde barındırabilir.

“Birlikte olan iki kişinin baskıcı ve gergin bir ilişkisi varsa, aralarında tutku olsa bile buna aşk denemez. Bu kişiyle birlikteyken özgür davranabiliyorum diye düşünebiliyorsak mümkündür aşk. Böyle bir aşk söz konusuysa, aşağılık duygusuna veya üstünlük gösterme ihtiyacına kapılmadan, sakin ve son derece doğal bir ruh hali içinde olabiliriz. Öte yandan kısıtlama, kişinin partnerini kontrol üstüne kurulu bir tavırdır. Sana güvenmeyen bir kişiyle aynı yerde bulunmak insanın tahammül edebileceği doğal bir durum değildir.”

Kontrol, Güven ve Seçim

Peki, karşı taraf olmazsa olmaz olarak gördüğümüz ilişki beklentilerimizi karşılamıyorsa?
Yine de kişiyi bu doğrultuda yönlendirmek veya kontrol etmek sağlıklı bir ilişkiye kavuşmamızı sağlamaz. Çünkü bu davranış, en temelde karşı tarafın iradesine güvenmediğimizi ve onu kendimizden aşağı seviyede gördüğümüz mesajını verir.

Atı suya götürebilirsiniz, ancak zorla su içiremezsiniz. Sevdiğiniz kişiye ondan beklentilerinizi belirtebilir, gerisine karışamazsınız. Bu beklenti sizin için olmazsa olmaz bir beklentiyse, o kişi sizin için doğru bir insan değildir.

Kararınızı bu doğrultuda almalı, o insanı ezerek değiştirmeye çalışmamalısınız. Aksi halde sadece daha toksik ve mutsuz ilişkilere doğru yürümeye devam edersiniz.

“Kaçmamalısın. İlişki ne kadar sıkıntı verici olursa olsun, bununla başa çıkmaktan kaçmamalı ya da sorunla yüzleşmeyi ertelememelisin. En sonunda ilişkini makasla keseceksen bile, onunla yüzleşmen gerekir. Yapılacak en kötü şeyse, bu durum hakkında hiçbir şey yapmamaktır.”

Gerçek Sevgi ve Sevilmeme Cesareti

Gerçek sevgiyi deneyimlemek, sevilmeme cesaretini gerektirir. Çünkü bazı insanlar tarafından sevilmemeniz demek, doğru insanlar tarafından sevilmeye bir adım daha yaklaştığınız anlamına gelir.

Gerçek aşk; kısıtlamayan, özgür bırakan ve güven duygusuna dayanan bir sevgidir.
Adler’in dediği gibi, sevgi görevini başarıyla tamamlayabilmek için önce eşitliği, sonra özgürlüğü, en sonunda da cesareti öğrenmek gerekir.

Sternberg, “Aşk Üçgeni Teorisi”nde, aşkın üç temel duygunun çeşitli birleşimleriyle ortaya çıktığını ve bu birleşimlerin sekiz farklı aşk türüne yol açtığını savunur. Bu duyguları anlamadan aşkı tam olarak kavramak mümkün değildir: yakınlık, tutku ve bağlılık.

Yakınlık

Yakınlık, iki kişi arasında kurulan dürüst ve yargıdan uzak iletişimi ifade eder. Bu duygu, kişilerin birbirine rahatça açılabildiği, anlayış ve samimiyetle yaklaştığı bir ortam yaratır. Yakınlıkta bir miktar bağlılık da hissedilir, fakat bu bağ daha güçsüzdür. Açık iletişim ve karşılıklı sadakat, bu duygunun temel yapıtaşlarıdır. Sadakat ise sadece fiziksel sadakate indirgenmemelidir; duygusal devamlılık ve içtenlik de sadakatin önemli bir parçasıdır.

Tutku

Tutku, çoğu zaman hakkında konuşması zor ama hissedilmesi oldukça yoğun bir duygudur. Bilinçaltından gelen, fiziksel ve duygusal tepkilerle ortaya çıkan bu his, birine karşı duyulan fiziksel ve zihinsel çekimin en yoğun halidir. Cinsellik, ten uyumu, heyecan ve arzular tutkuyu besler. Freud’un da belirttiği gibi, cinsellik aşkın en temel ifade biçimlerinden biridir ve tutkuyu bu kadar güçlü kılan şey de bize cesaret aşılamasıdır.

Bağlılık

Bağlılık, zamanla gelişen ve diğer duygulara göre daha karmaşık olan bir yapıya sahiptir. Devamlılık, sorumluluk ve karşılıklı fedakarlık üzerine kuruludur. Bir ilişkiye emek vermeyi, uzun vadeli düşünmeyi ve duygusal derinlik yaratmayı gerektirir. Güven hissi ve karşılıklı büyüme arzusu bağlılığı anlamlı kılar.

Sekiz Aşk Türü ve Sternberg’in Tanımları

Sternberg, bu üç duygunun farklı oranlarda birleşmesiyle sekiz ayrı aşk biçimi ortaya çıktığını söyler. Bu çeşitlilik, ilişkilerdeki deneyimlerin neden bu kadar farklılaştığını da açıklar.

1) Aşık Olmama Durumu

Bu durum, aşkı oluşturan üç temel öğenin (yakınlık, tutku, bağlılık) hiçbirinin hissedilmediği ilişkileri tanımlar. Gündelik, yüzeysel bağlantılardır. Tanıdıklar, bazı iş arkadaşları ya da sosyal çevredeki kişilerle olan ilişkiler genellikle bu kategoridedir. Bu tür ilişkilerde romantik ya da duygusal bir derinlik yoktur.

2) Hoşlanma (Beğenme)

Sadece yakınlık duygusunun öne çıktığı bu türde, birine karşı içten bir sempati ve sıcaklık hissedilir. Kişi onunla konuşmaktan, paylaşmaktan keyif alır; duygusal olarak bir yakınlık kurar. Ancak ortada bir romantik bağ, tutku ya da uzun vadeli bağlılık henüz yoktur. Genellikle romantik bir ilişkiye geçişin ilk adımıdır.

3) Delicesine Aşk (Tutkusal Aşk)

Bu tür, yalnızca tutku üzerine kuruludur. Bedenin ve arzuların yoğun biçimde harekete geçtiği, mantığın devre dışı kaldığı bir durumdur. Karşı tarafa karşı yoğun bir fiziksel çekim vardır; ancak bu çekim, duygusal bağ veya uzun vadeli bağlılıkla desteklenmiyorsa hızla sönme ihtimali yüksektir. Ateşli ama kısa ömürlü olabilir.

4) Boş Aşk

Sadece bağlılık duygusunun bulunduğu aşk biçimidir. Zamanla tutku ve yakınlık kaybolmuştur ya da hiç olmamıştır. Bu, genellikle “alışkanlık ilişkisi” ya da “mantık evliliği” olarak adlandırılan birlikteliklerde görülür. İlişki sürer, çünkü taraflar birbirine bağlı kalmayı seçmiştir; ama arada canlılık ya da derin duygusal paylaşım eksiktir.

5) Romantik Aşk

Yakınlık ve tutku içeren bu tür, yoğun duyguların, şefkatin ve fiziksel çekimin bir arada yaşandığı aşktır. Taraflar birbirinin ruhuna ve bedenine hayrandır. Ancak ilişkiyi uzun süre devam ettirecek bağlılık eksikse, bu tür aşklar ne kadar güzel olursa olsun, zamanla savrulabilir. Yoğun ama kırılgan bir aşk formudur.

6) Dostça Aşk

Yakınlık ve bağlılık duygularının bir arada olduğu bu aşk türü, romantik ilişkiden çok güçlü bir arkadaşlığa benzer. Tutkunun zamanla azaldığı ya da hiç olmadığı ilişkilerde görülür. İki kişi arasında güven, sadakat ve samimiyet vardır; ancak fiziksel çekim ya da heyecan eksiktir. Genellikle uzun süreli ilişkilerin yaşlandıkça dönüştüğü hal budur.

7) Aptalca Aşk

Tutku ve bağlılık yoğunken, yakınlığın eksik olduğu aşk türüdür. Kişiler birbirine fiziksel olarak çekim hisseder ve ilişkiyi sürdürmeye kararlıdır ama duygusal bir bağ yeterince gelişmemiştir. Zemin sağlam değildir. Tutku azalınca, ilişki sallanmaya başlar. Çok hızlı başlayıp duygusal derinlik kazanmadan yıpranan ilişkiler bu türde örneklenebilir.

8) Mükemmel Aşk (Tam Aşk)

Yakınlık, tutku ve bağlılığın üçünün de tam olarak hissedildiği, ideal aşk türüdür. Hem arkadaşlık, hem fiziksel çekim hem de uzun vadeli bir ortaklık bu ilişkide vardır. Bu tür bir aşk, zamanla oluşur ve büyük çaba gerektirir. Sürdürülmesi kolay değildir, ama sürdürüldüğünde insanın hayatında gerçek bir huzur ve mutluluk kaynağı olabilir.

Aşkın Eşsizliği ve Deneyimsel Boyutu

Aşk, kişiye özeldir çünkü dünyayı algılayış şekline göre değişir. Geçmişimiz ve bugün yaşadıklarımız gelecekte yaşayacağımız aşk türünü de devamlı etkiler. Bir kişiyle ilişkiye başlamak, o insanın o güne dek yanında getirdiği bütün yükleri, düşünceleri, tabuları, düşünce yapılarını ve eşsiz yanlarını tanımayı ve bu tanıma ile ilişkiyi şekillendirmeyi getirir.

Bu sebeple her ilişki bir örüntü oluşturur ve bu örüntü bütün insanlar gibi eşsizdir. Biz aşk türlerinin tanımını yapmaya çalışsak da, her aşk o kadar özel ve biriciktir ki, her zaman gözden kaçıracağımız bazı noktalar olacaktır. Nasıl olursa olsun, aşkın her deneyimi hayat gibi iniş ve çıkışlarla doludur.

Kaynakça: https://videmusdergi.com/2021/02/14/sternbergin-ask-ucgeni/

Sahtekârlık Sendromu Nedir?

Sahtekârlık sendromu, kişinin kendi yetkinliklerinden ve potansiyelinden düzenli olarak negatif şekilde şüphe duyması olarak özetlenebilir. Ancak bundan çok daha fazlasıdır. Kişi yalnızca sistematik olarak başarabileceklerinden şüphelenmekle kalmaz; hâlihazırda elde ettiği başarıların da kendisinden bağımsız, dış etkenler sayesinde gerçekleştiğine inanır. Okul eğitimini tamamen ona sunulan büyük imkânlarla tamamladığını düşünür. Ofiste imza attığı proje, zaten kendi orijinal fikri değildir; ekip arkadaşları olmasa başarması da mümkün değildir. Düzenli olarak yaptığı spor, zaten başkalarının ondan çok daha yüksek seviyede yaptığı bir aktivitedir. Onun yaptığı “basit” hiçbir şey anlamlı değildir. Hep yetersizdir ve öyle kalacaktır. Ortaya koyduğu bir sanat eseri sadece kusurlardan ibarettir ve bu kusurları göremediğini söyleyen herkes ona yalnızca “moral vermek için” öyle söylüyordur.

Başarı Kaygısı ve İçsel İnançsızlık

Genel olarak imposter sendromu, iş ve eğitim ortamlarında kendini gösterir. Kişi, somut olarak başarılı olsa ve bu başarıya dair geri bildirimler alsa bile, bunların içten içe bir yalan olduğuna inanır. Yakın zamanda “gerçeklerin” ortaya çıkacağından ve çevresindekilerin onun aslında başarılı ya da yetkin olmadığını anlayacaklarından korkar. Bu sendromu yaşayan kişiler, hiçbir zaman başarılarından tatmin olmazlar. Onlara göre elde ettikleri her şey ya tamamen bir şans eseridir ya da herkesin yapabileceği kadar sıradan işlerdir: Geçtikleri bir sınav, aldıkları bir terfi, hatta verilen bir ödül… Sahtekârlık sendromu, derin ve sonu olmayan bir girdap gibidir.

Bu sendrom, bir psikolojik rahatsızlık değildir. Dönem dönem herkesin yaşayabileceği, yetersizlik duygusu ve mükemmeliyetçilikten beslenen bir tür başarı kaygısı hâlidir. Bu konu üzerine yapılmış birçok araştırma vardır ve hepsinin ortak olarak işaret ettiği bazı semptomlar bulunur: Kişinin sistematik olarak kendini insanları kandırıyormuş gibi hissetmesi; bir gün aslında yetersiz olduğunun anlaşılacağından korkması; büyük başarılara imza attığında mutlu hissedememesi; bu başarının tekrar edilemeyeceğine inanması; sürekli kendini sınırlandırması; potansiyelini gerçekleştirebileceği sorumluluklardan kaçınması; takdir edilmekten hoşlanmaması ve takdir edildiğinde bunu düzeltme ihtiyacı hissetmesi gibi belirtiler, bu sendromu yaşayan kişilerde ortak olarak görülür. Kişi bir başarıya imza attığında, ondan var gücüyle uzaklaşmak ister.

Köken: Aile ve Algı Dinamikleri

Peki, bir insan neden bu sendromu yaşar? Psikolojide birçok sendrom ve rahatsızlıkta olduğu gibi, bu sendromda da yetiştirilme tarzımız hayata bakış açımızı etkiler. Kendimize bakışımız, ilk etapta ailemizin bize bakışıyla şekillenir. Ailemizi bir ayna gibi görerek büyürüz ve kendimizi onların bizi gördüğü gibi görmeye meyilli oluruz. Doğuştan başarılı olduğuna inandırılarak yetiştirilen bir çocuk, yetişkin hayatında da başarılarını sahiplenmekte zorlanmaz. Ancak ailesi tarafından başarıları “zaten olması gereken” şeyler olarak görülen bir çocuk, büyüdüğünde de başarılarını bu şekilde algılamaya devam eder. Diğer insanlar onu başarılı biri olarak gördüğünde kendisini kötü hisseder; çünkü o, aslında başarılı değildir. Sadece olması gerekeni yapmıştır. Onun gözünde başarı, yemek yemek ya da su içmek gibi doğal bir süreçtir; dolayısıyla kutlanması veya takdir edilmesi gerekmez. Bu kişi, kendi başarısını bu kadar önemsiz ve değersiz gördüğünde, onunla gurur duyamaz. İnsanların onu algıladığı kadar “yukarıda” olmadığını düşünür. Bu da onda bir sahtekârlık duygusu yaratır. Bir daha aynı başarıyı yakalayabileceğine inanmaz. Bir at yarışındaki at gibi, sadece doğasının gereğini yapar ve koşmaya devam eder. Bitiş çizgisini ilk geçenin kendisi olduğunu fark etmez. Doğuştan gelen hızının üstünlüğünü ve güzelliğini göremez.

Sonuç: Başarıdan Utanmak Yerine Keyif Almayı Öğrenmek

Oysa akıtılan her ter, aşılan her engel, uykusuz kalınan her gece ve şiş gözlerle okunan her satır o başarı anı içindi. Bir insanın, yıllarını vererek okuduğu okuldan mezun olurken kameralara gülümsemeye bile utanması ne kadar acıdır. Elbette kimse başarılarını yalnızca takdir edilmek için gerçekleştirmez. Ancak takdir görmek, başarının keyifli bir parçasıdır. Ve hiç kimse ona öğretilen “at yarışı” fikri nedeniyle bu keyiften mahrum kalmamalıdır. Başarıdan utanmayı değil, başarıdan keyif almayı öğrenmeliyiz.

Suç kavramı, adalet ve hukuk kavramıyla aynı yaştadır. Çünkü biz, insanlık olarak suç kavramını bu kavramlarla beraber ortaya çıkardık. Doğada suç yoktur, yalnız olağan akış ve döngüler vardır. Suç, adalet, iyi, kötü, ahlak, eşitlik gibi kavramlara sahip olan tek hayvan türü biziz. Bunun sonucu olarak da “suçluluk psikolojisi” dediğimiz duygu-durumunu da dünya üzerinde bir tek biz yaşıyoruz.

Suçluluk Psikolojisinin Temeli

Temelde doğada var olmayan ancak yüzyıllar içerisinde yaşanan acıların, çöküşlerin ve tahribatların sonucu olarak ortaya çıkan suç niteliğindeki davranışlar, toplumun temelleşmiş ahlaki normlarından üretilmiştir. Büyüdüğü toplumda insanların ve adalet sisteminin cezalandırdığı suçları görerek büyüyen bir insanın, neyin suç olduğunu bilmesi için baştan ceza kanunlarını ezberlemesine gerek yoktur, zaten hepsini içselleştirmiştir. Bu sebeple suç işleyen birey, adaletin cezası bir yana, kendi içerisinde de büyük bir ahlaki hesaplaşma da yaşamaktadır. Bireyin işlediği ve suç olarak algıladığı eylemlerini içselleştirmesi, verdiği zararların bilincine varması ve sonucunda vicdani olarak rahatsız bir duygu durumunun içine düşmesine suçluluk psikolojisi diyoruz. Bu psikoloji, bireyde korkutucu derecede fizyolojik ve psikolojik etkilere sebebiyet verebilir: sürekli gerginlik, uykusuzluk, titreme nöbetleri, kendine zarar verme, kaçınma davranışları, onay ihtiyacı, özgüvensizlik, intihar. Suç ve Ceza’da Raskolnikov karakteri suçluluk psikolojisine sahip bir adamın en klasik anlatımıdır. Raskolnikov’da sıkça gördüğümüz uykusuzluk, gerginlik, içe kapanma, titreme ve ateş nöbetleri gibi suçluluk psikolojisinin klasik belirtileri kitabın sonunda kendisini cezalandırma isteğiyle son bulur ve işlediği cinayeti itiraf ederek kendisini polis karakoluna teslim eder.

İnsanın Kefaret Arayışı

İçgüdüsel bir eğilim olarak insan cezalandırılıp günahlarının kefaretini ödemek ister, bu şekilde eski temiz, saf hayatına dönebileceği yanılgısına kapılır. Oysa insan her yaşadığıyla değişir, dönüşür ve şekillenir. Suçun yarattığı vicdan azabından kurtulmak mümkün olsa da yaşanan ve yaşatılan her olay insanda bir iz bırakır ve o izden tamamen kurtulmak gerçekdışı bir beklentidir.

Neden Suç İşlenir?

Peki insan vicdani, ahlaki, sosyal ve hukuki olarak korkunç sonuçlara sebebiyet verebileceğini bilmesine rağmen neden suç işlemeyi tercih eder? Suç hala neden bu kadar yaygındır? Bazı çalışmalar bize suça eğilimliliğin genetik yatkınlığı olduğunu gösterse de, tek başına yeterli olamayacağı kanısı da artık neredeyse herkes tarafından benimsenmiştir. Tek bir gen yerleşimi bireyi suçlu konumuna düşürmeye yetmez. Suçluların suç işlemesi her ne kadar onların suça olan genetiksel eğilimiyle ilişkili olsa da, ortada bunu kanıtlayacak kadar delil yoktur ve en nihayetinde bu seçim insanın kendi iradesine aittir. Bu sebeple, mahkemelerde genetik sebepler hafifletici sebepler arasına da alınmaz. Kişi kendi eğilimliliğini kontrol altına almaktan da yine kendisi sorumludur.

Ruh Bilimsel Yaklaşım ve Çevresel Etkiler

Suçun neden gerçekleştiği konusunda ruh bilimsel yaklaşım çalışmalarla da desteklenerek daha fazla kabul gören bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım her davranış gibi suçun da öğrenilmiş bir davranış olduğunu savunur. Bireyin içinde yetiştiği ortam onun kişiliğini oluşturur ve suça karşı bakış açısını belirler. Toplumsal normlara göre suç olarak görülen bir davranış, çocuğun büyüdüğü ortamda gayet doğal bir davranış olarak görülebilir, bu da bir suçlu yaratmak için fazlasıyla yeterlidir. Birçok ghetto diyebileceğimiz kenar mahallede cinayet gibi suçların kültürün içinde çok daha normalize edilmiş olduğunu biliyoruz. Bu tarz çevrede büyüyen bir kişinin cinayete bakış açısı çok daha farklı olmaya eğilimli olabilir.

Toplumsal Eşitsizlik ve Suç

Bazı yaklaşımlar, Suç ve Ceza romanının da temasında görüldüğü üzere, sınıfsal farkların ve toplum eşitsizliğinin insanları suç işlemeye yönlendirdiğini iddia eder. Elbette bu motivasyonla işlenen çok fazla suç her gün dünyanın her bir yerinde işlenmektedir. Birçok durum özelinde bu yaklaşım geçerli ve doğrudur. Ancak dünyaya geniş bir perspektiften baktığımızda toplumsal eşitsizliğin suç oranını etkilemediğini görürüz. Suçun niteliği değişse bile, insanların suç işleme oranları sınıfsal farkların en aza indirgenmiş olduğu yerlerde ve bu farkların en uçurumlaşmış olduğu yerlerde neredeyse aynı kalmaktadır. Yani, yine toplumsal normlardan ayrılan ve suç işleyen insanların oranı aynı, ancak bu suçların ne olduğu toplumun farklı parametrelerine göre değişmektedir.

Suçun Doğası ve Psikodinamik Yaklaşım

Elimizdeki verilere göre suçun insanın doğasından silemeyeceğimiz bir olgu olduğunu mu anlıyoruz? Suç mutlaka var olmaya devam etmeli midir? Varlığının gerekliliğini ve geçerliliğini şu an bilemeyecek olsak da, insanın toplum tarafından tabu görülen ve şiddetle yasaklanan olguları daha fazla arzulamaya başladığını psikodinamik yaklaşımdan biliyoruz. Toplum çöküşüne, tahribatına ve yok oluşuna sebep verme ihtimali yüksek durumları suç olarak niteler ancak bireyin bilinçaltında en çok yapmak istediği şey toplumun yasak dediği o kuralı yıkmaktır. Çünkü suç yapaydır ve doğada bir karşılığa sahip değildir. Örnek vermek gerekirse, doğada cinayet kavramı yoktur çünkü bir türün diğerini öldürmesi akışa dahil, önlenemez bir olaydır ve gerçekleşmesinde hiçbir sakınca yoktur. Kendini ahlak, ceza, suç, hukuk, devlet, toplum gibi doğada yeri olmayan kavramlarla var etmiş insan, içten içe doğasına ve ilkel yaşam şekline dönmeyi arzular, bu da bir toplum ne kadar ilerlemiş olursa olsun suçun ve suçlunun ortadan kalkmamasına sebep olur.

Hukuk ve Ceza Sistemine Dair

Bütün bu koşulları ve yaklaşımları düşündüğümüzde, hukuk ve ceza sisteminin çok ince bir dengesi olması gerektiğini ve hala bu dengeden oldukça uzak olduğunu söyleyebiliriz. Bir insan suç için cezalandırılırken her türlü yaklaşımdan yararlanılmalı ve bu durum titizlikle incelenmeli, psikolojik bir vaka olarak yaklaşılmalı ve ona göre muamele edilmelidir.