İnsanlar, zaman zaman hayatın koşuşturmacasında kaybolurlar. Kendilerine hedefler koyar ve sorumlulukları için “yapılacaklar listesi” oluştururlar. Mezun olduktan sonra işe girmek, yurt dışına taşınmak, belki bir ay içinde 10’dan fazla kitap okumak; bunların hepsi birer hedef olabilir.
Bu hedeflerin her zaman “çok büyük hedefler” olmasına gerek yoktur; yarın akşam hangi yemeği yiyeceğimiz, bir ay sonraki sınavımıza nasıl çalışacağımız, haftaya kadar halletmemiz gereken ev işlerini nasıl yetiştireceğimiz de birer hedeftir ve zihnimizde fazlasıyla yer kaplar.

Hedeflerimiz bize gideceğimiz yolun bir haritasını sunabilir, böylelikle kendimizi daha güvende hissedebiliriz.
Peki, hedeflerimize ulaşmak için harcadığımız zamanı gerçekten farkında mıyız, yoksa sadece hedefimizin gerçekleşeceği ana odaklanıp o anı mı hayal ediyoruz?

Bilinçli Farkındalık Nedir?

Bu soruya cevap vermeden önce Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) kavramını inceleyebiliriz.
Bilinçli farkındalık, içinde bulunduğumuz anı yargılamadan ve farkındalıkla deneyimlemeyi içerir. Bu kavramda dikkat oldukça önemli bir yer tutar. İçinde bulunduğumuz anın uyaranları, aslında tahmin edebileceğimizden daha değerlidir.

Bu kavramı günlük bir örnekle açıklayalım:
Parkta arkadaşıyla piknik yapan bir kişiyi hayal ettiğimizde bu kişiyle ilgili birden fazla varsayımda bulunabiliriz:

• O an gerçekten çok sıkılmış olabilir ve kendi düşüncelerine dalmış olabilir.

• Eve gidince bir sürü sorumluluğu olduğunu ve işlerinin yetişmeyeceğini düşünüyor olabilir.

• 5 yıl sonra istediği işte çalışıp çalışmayacağını bile düşünüyor olabilir.

• Sadece ana odaklanıp çimlerin kokusunu, havanın serinliğini fark ediyor ve arkadaşlarıyla sohbet ettiği konulara dikkatini vermiş olabilir.

Bu örnekleri istediğimiz kadar çeşitlendirebiliriz. Çünkü bu dünyada oldukça kalabalığız ve her birimizin aklına her gün yüzlerce düşünce uğrar.
Yukarıdaki örnekleri ele aldığımızda; ilk üç durumu deneyimleyen bir insan, arkadaşlarıyla geçireceği kaliteli bir piknikten o kadar da verim alamayabilir çünkü piknikten çok kendi iç uyaranlarına odaklanmıştır.

Bu durum, kişiye “gelecek” hakkında bir düşünce alanı sunarken, büyük ihtimalle “şu an” hakkında anı deneyimleme ve keyif alma fırsatı sunmayacaktır.
Özetle; içinde yaşadığımız anı, geçmişin ya da geleceğin gölgesinde geçirebiliriz ya da gerçek bir farkındalıkla anı deneyimleyebiliriz.

Mutluluk ve Bilinçli Farkındalığın Kesişimi

Mutluluğu da “bilinçli farkındalık” kavramıyla ele almak, mutluluk hakkındaki bazı düşüncelerimizi değiştirebilir.
Belki de birçok insanın ulaşmak istediği mutluluk bir yolun son noktası değil, o yolun kendisidir.

Bir hedefe doğru yürürken hissettiklerimiz, düşündüklerimiz ve yaşadıklarımız da bize mutluluk verebilir.
Bazı zamanlarda hedefe o kadar odaklanırız ki, hedefe giderken yaşadığımız mutluluk verici anları fark edemeyiz.

İşte bilinçli farkındalık, tam da bu noktada devreye girer.

“Bu sınavı kazanınca mutlu olacağım.”
demek yerine
“Bu sınavı kazanana kadar birçok deneyim elde edeceğim.”
demek, çoğunlukla bizim için zor olsa da, anda olan ve göz ardı ettiğimiz mutlulukları fark etmemizi sağlar.

Bilinçli Farkındalığı Geliştirmek

Bilinçli farkındalık kavramının mantığını anlamak kolay olsa da, bu kavramı günlük yaşama uygulamak çaba gerektirir.
Bilinçli farkındalığı kazanmak ve geliştirmek için birkaç teknik kullanılabilir.

1. Nefese Odaklanma

Dikkati nefes alıp verme sürecine odaklamak, en temel farkındalık tekniklerinden biridir.
Burada amaç, nefesi değiştirmek değil; nefes alırken bedenimizde oluşan değişimleri fark etmek ve müdahale etmeden gözlemlemektir.

2. Farkındalıkla Yemek Yeme

Çoğu zaman yediğimiz yemekleri fark etmeden, yalnızca doymaya odaklanarak yeriz.
Bilinçli farkındalığı geliştirmek için basit ama etkili bir yöntem, bir meyve veya kuruyemiş yerken tat, doku ve kokusuna dikkat etmektir.

Bu iki tekniğe benzer birçok yöntem vardır.
Hayatımıza bu kavramı dâhil etmek ilk başta “Ne işe yarar ki?” sorusunu akla getirebilir; ancak araştırmalar bunun yalnızca “andan keyif almak” değil, stres yönetimi ve ruhsal sağlık açısından da önemli faydalar sağladığını göstermektedir.

Stresin azalması, kronik ağrıların hafiflemesi, kaygı bozuklukları ve depresyon gibi durumlarda da bilinçli farkındalığın etkili olduğu bilimsel olarak desteklenmiştir.

Sonuç

Bilinçli farkındalık, bize mutluluk yolculuğunda yoldaşlık eden bir iç rehberdir.
Hayatın zorlukları karşısında hem duygusal hem zihinsel dayanıklılığımızı artırır.
Mutluluk bir varış noktası değil, anda farkında olarak yürüdüğümüz bir yoldur.

Kaynakça

• Kabat-Zinn, J. (2021). Mindfulness’ın İyileştirici Gücü: Zihnin ve Bedenin Bilgeliğini Kullanarak Stres, Acı ve Hastalıklarla Yüzleşme Cesareti. (G. Demirci & F. Tarımtay Altun, Çev.) Diyojen Yayıncılık.

• Aktepe, İ., & Tolan, Ö. (2020). Bilinçli farkındalık: Güncel bir gözden geçirme [Mindfulness: A current review]. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar – Current Approaches in Psychiatry, 12(4), 534–561. https://doi.org/10.18863/pgy.692250