Ait Hissetmek, Aitlik Duygusu Nedir?

Bir yerlerde fazla hissetmek, bir toplulukta fazlalık hissetmek ya da bulunduğun yerde eksik/yarım hissetmek, tam hissedememek, olduğun yer ve kişilerle bütünleşememek, bütünün parçası olamamak; içinde bir boşluğun olması ve o boşluğun her şeyi yutması, dolmaması, kimi zaman da doldurmak isterken daha da derinleşmesi; dünya mekanik bir yapıysa eğer dişlilerden biri olamamak ya da dişliler arasında öğütülüyormuş ve parçalanıyormuş gibi hissetmek; kimilerine göre ise kusursuz bir tablodaki küçük, anlamsız nokta olmak ya da bir yapbozu tamamladığını düşünürken bir parçasının eksik ya da yanlış olduğunu görmek olarak tanımlanabilir.

Antik Yunanca kökenli, bu duyguyu tarif eden anemoia kelimesi, hiç yaşanmamış bir döneme ya da yere duyulan derin bir özlem veya ait hissetmeme duygusu olarak kullanılmaktadır. Zaman zaman herkesin ait hissetmediği olmuştur; peki, nedir bu ait hissetmeme hissi?

Ait hissetmeme duygusunu açıklayabilmek için öncelikle ‘ait olma’, ‘aitlik duygusu’ kavramlarının öneminden bahsetmek gerekir. Temelinde sosyal ilgi ile ilişkili olan bu kavram, kişinin kendisini diğer insanlara denk görmesi, onlarla bütünleşmesi, katkı sunması ve eşit olanaklara sahip olması ile açıklanır (Adler, 1933/2011). Günümüze baktığımızda çevresel faktörler gün geçtikçe bireyler üzerinde daha fazla etki bırakıyor denilebilir; aldığımız kıyafetler, hobilerimiz, hatta evlerimizin düzeni bile tek tipleşiyor. Bunun altında bile kimi zaman bir topluluğa ait hissetme duygusu yatabiliyor.

Tarihsel Perspektif ile Ait Hissetme Duygusu ve Biz Bilinci

Tarih boyunca insanlar öteki olmaktan, diğeri olmaktan çekinmiş; tedirgin hissetmiş ve topluluklar/kabileler hâlinde yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bu şekilde ait hissederken aynı zamanda biz bilincini geliştirmiş ve kendilerini güvende hissetmişlerdir. Hayvanlara baktığımız zaman da durum pek farklı sayılmaz; onlar da sürüleriyle ya da gruplarıyla hareket eder, bu şekilde güvende hissederler.

Günümüze kadar varlığını sürdürmeyi başaran her kültürde, farklılık gösterse bile kendi içinde kabul gören ve devam eden gelenekler ve ritüellerin (kültürel bayramlar, dini ritüeller, düğünler, kutlamalar) ortak özelliği, biz bilincini pekiştirerek aitlik duygusunu hissettirmeleridir. Kuşkusuz günümüze kadar varlıklarını sürdürmelerinin temeli de yine aynı olgulardır. Bundan dolayıdır ki ait hissetmek, sanılanın aksine yaşamda daha büyük bir yere ve öneme sahiptir.

İnsanların Ait Olma Çabası

Modern teknoloji çağında yapay ve rakamsal topluluklar oluşturuyor, oluşturduğumuz yapay topluluklara ait hissetmek için birçok standarda uyuyoruz. Rakamlardan ibaret olan o topluluklara sonsuz anlamlar yükleyip, kendileşmemizin önüne en büyük engeli yine kendi ellerimizle inşa ediyoruz.

Çoğu zaman birilerine uygun görünmek için personalar geliştiriyor ve o personaların altında kayboluyoruz. Yanlış olduğunu bilsek bile ya da kendi doğru cevaplarımız olsa bile, sırf ait olmak, öteki olmamak için kendi doğrularımızdan vazgeçebiliyoruz. Onları sorgularsak dışlanacağımızı ya da dikkat çekeceğimizi düşündüğümüz için kendi doğrularımızı sorguluyor ya da sorgusuz itaat ederek ait oluşumuzu sürdürüyoruz.

Asch tarafından yapılan deneyde de görülmektedir ki cevap yanlış bile olsa, söz sırası kendisine gelene kadar çoğunluk bir cevapta hemfikir ise kişi, kendi cevabı yerine topluluğun cevabını söyleyerek onlara uyum sağlamaktadır (Kesebir, 2014).

Aslında fark etmeden ait hissetmek için benliğimizden birçok ödün veriyoruz; ancak gün sonunda kısmen de olsa yine de ait hissedemiyor, kaybettiğimiz benliğimiz ile mutsuz ve huzursuz bir yaşamla baş başa kalıyoruz. Uzaklara gitmek istiyor, bazen hiç tanınmamayı diliyoruz; olduğumuz yerde fazla ya da eksik hissediyoruz: ait hissedemiyoruz.

Aidiyet Yoksunluğunun Olası Etkileri

Ait hissetmeyince ne oluyor?

Kişi eğer ait hissetmezse sosyal ilgi gelişmez ve doğuştan gelen aşağılık duygusu yerini aşağılık kompleksine ya da bu aşağılık duygusunu telafi etmeye çalışırken gelişecek olan üstünlük kompleksine bırakabilir. Ruh sağlığının temel ölçütlerinden birisi de sosyal ilgi düzeyidir (Adler, 1933/2011).

Ait hissetmek; stresle başa çıkma, değerli hissetme gibi birçok bakımdan özü geliştirici ve besleyici özelliğe sahiptir. Gelişmemesi durumunda, yani kişi kendini bulunduğu yere, çevresindeki kişilere, yaşadığı hayata ait hissetmediğinde uzun vadede değersizlik hissine bağlı olarak depresyon yaşayabilir, anksiyete belirtileri gösterebilir ve hatta kronik stres yaşayabilir.

Bu bağlamda Adler’in kuramıyla da birleştirecek olursak, eğer kişi aşağılık kompleksi ya da üstünlük kompleksi geliştirecek olursa; yaşam sancılı bir hâl alarak benlik bütünlüğünü sağlayamama tehlikesi ile karşı karşıya kalacaktır.

Bu nedenle ait hissetmek, hayatımızın ve ruh sağlığımızın elzem parçalarından birisidir demek hatalı olmayacaktır.

Kaynakça

Adler, A. (1933/2011). Social Interest: A Challenge To Mankind (J. Linton & R. Vaughn, Trans.; H. T. Stein, Ed.). Alfred Adler Institute of Northwestern Washington.

Kesebir, P. (2014). Sosyal Psikoloji. Z. Cemalcılar (Ed.), Psikolojiye Giriş (4. baskı). Anadolu Üniversitesi Yayınları.