Çocuklara Depremi Anlatırken Nelere Dikkat Etmeliyiz?

• Çocuğun korkusunu küçümsemeyin, yansıtmalar yapın.
  Çocuklarımızı sakinleştirmek adına “Bunda korkacak bir şey yok” gibi ifadeler kullanmak yerine, “Tüm bu olanlar seni çok korkutmuş, anlayabiliyorum.” gibi duygularını yansıttığımız, empatik ifadelerle açıklamak, anlaşıldıklarını hissetmelerini sağlayacak ve rahatlatacaktır.
• Açık ve anlaşılır bir dil kullanın.
  Henüz soyut muhakeme yetenekleri gelişmemiş çocuklarımız için oyuncaklar, bloklar, kartondan hazırlanan görsellerle yer altındaki taşların hareket edebileceği ve bu durumun da yeryüzü ve üstündekilerin sallanmasına neden olabileceği şeklinde basit, anlaşılabilir bir şekilde deprem anlatımı yapılmalıdır. Çocukların baş edebilmesi için olayları anlamlandırmaya ihtiyaçları vardır.
• Güvenlik hakkında bilgilendirmeler yapın.
  Çocuğa güvende olduğu mesajını verebilmek için öncelikle korkularını kabul etmeli ve ciddiye almalıyız. “Depremlerde çürük, eski binalar zarar görebilir ve hatta yıkılabilir. Ancak okulun ve evimiz sağlam olduğu için yıkılmayacaktır.” gibi açıklamalar güvende hissettirecektir. Evin depreme dayanıklı olduğuna dair alınan güvenlik önlemlerinden bahsederek birlikte güvenli çıkış planı hazırlayabilirsiniz.
• Rutinleri devam ettirmek önemlidir.
  Hayat, böyle zamanlarda çocuklar için çok daha kaotik ve belirsizliklerle dolu algılanabilir. Çocuğun kontrol duygusunu artırıp kaygılarını azaltabilmesi için (uyku düzeni, yemek saatleri, okula gitmek gibi) rutinlerini sürdürebilmesi çok önemlidir. Ayrıca rutinler sayesinde ailenin daha fazla ortak zamanlar geçirebilmesi de bu dönemde çok daha sağlıklı olacaktır.
• Somut anlatım araçları ile destekleyin.
  Çocuklar, yaşlarına ve gelişimsel dönemlerine uygun olarak farklı tepkiler ortaya koysalar da, doğal afetler sonrasında ortak duygulara sahiptirler. Korku, kaygı, emniyette hissedememe, her şeyin kontrol dışında olması gibi duyguları; resim yaparak, yazı yazarak, hikayeler okuyarak somut bir şekilde ifade edebilmelerine imkan sağlanmalıdır. Yapılandırılmamış oyunlar oynamak, ebeveynlerin çocuğun duygu ve düşüncelerini yansıtması, duyguların sağaltımına yardımcı olarak kontrol duygusunu hissetmesine yardımcı olacaktır.
• Güvenlik tedbirleri alın.
  Kontrol edilemezlik ve belirsizliğin çok daha yoğun yaşandığı bu zamanlarda, çocuğun kendisini daha hazırlıklı hissedebilmesi için birlikte deprem çantası hazırlanabilir. Evin içerisinde çök-kapan-tutun yöntemiyle güvenli alanlar belirleyebilirsiniz. Çocuğunuzla birlikte şehrin afet ve acil toplanma alanlarına önceden giderek organize olmaya yardımcı olabilirsiniz.
• Kendi duygularınızı yönetebilir olduğunuzdan emin olun.
  Çocuklara bakım veren yetişkinin duygularının farkında olması, regüle edebilme yeteneği, çocuğa da model olacak, cesaretlendirecektir. Bakım verenin tüm duygu ve düşünceleri kabul etmesi, sakin, destekleyici ve kararlı olması, çocuk psikolojisi açısından çocuğun kendisini güvende hissetmesini sağlayacaktır.
• Medyanın zararlı içeriklerinden uzak tutun.
  Depremle ilgili ürkütücü görüntülerden, zarar görebilecekleri yanlış bilgilerden çocukları uzak tutun. Sosyal medya ve televizyon kullanımları takip edilmezse zarar görmelerine neden olacaktır. Maruz kaldıkları görüntü ve bilgiler; korku ve kaygının artmasına, kabuslar görmeye, somatik belirtiler yaşanmasına sebep olabilir. Bu konuda önlem alabilmek, çocuk psikolojisi için oldukça kritik bir öneme sahiptir.
• Uzman desteği alın.
  Çocuğun korku ve kaygı nedeniyle uyku, tuvalet, yemek gibi rutinlerinin, işlevselliğinin bozulması, bahsedilen tutum ve yaklaşımlara rağmen kendini güvende ve rahat hissedememesi durumlarında, çocuk ve ergen psikoloğundan profesyonel destek alınmalıdır.

Motivasyon kaynaklarımız farklı olsa da, günlük hayatın koşturmacası içinde rutinlerin önemini çoğunlukla gözden kaçırıyoruz. Oysa rutinler, düzen ve denge oluşturmanın anahtarıdır. Küçük ama tutarlı alışkanlıklar geliştirmek, zamanla büyük değişimlere yol açar. Sabahları birkaç dakika meditasyon yapmak, belirli saatlerde kitap okumak veya iş çıkışında kısa bir yürüyüşe çıkmak gibi basit alışkanlıklar, hem zihinsel hem de fiziksel sağlığımıza büyük katkılarda bulunur. Rutinleri otomatikleştirmek, zihnimizde daha fazla alan açmamıza ve hayatın getirdiği zorluklara daha az zaman ve enerji harcayarak çözüm bulmamıza yardımcı olur. Tüm bunlar, olumlu benlik algısını destekler ve stresli durumları daha kolay yönetebilmemizi sağlar.  

Peki, yeni rutinleri hayatımıza entegre etmek ve hedeflerimizi sürdürülebilir kılmak için neler yapmalıyız? James Clear, Atomik Alışkanlıklar kitabında dört temel yasadan bahsetmiştir.

1. İşaretler Belirleyin ve Görünür Kılın

Rutin oluştururken niyetinizi net bir şekilde tanımladıktan sonra, rutini sürdürülebileceğiniz en uygun zaman ve yerleri seçin. Niyetinizi net bir şekilde belirlemek, zihninizdeki belirsizlikleri ortadan kaldırır.

Rutinleri hatırlatacak işaretler oluşturmak, motivasyonunuzu artırır. Örneğin, sporu hayatınızın bir parçası haline getirmek istiyorsanız, spor çantanızı, egzersiz kıyafetlerinizi ve spor ekipmanlarınızı kolayca görebileceğiniz bir yerde hazırlayın. Bu basit işaretler, harekete geçmenizi kolaylaştırır.

2. Rutini Cazip Hale Getirin

Bir rutini ne kadar cazip bulursanız, uygulamaya koyma ihtimaliniz o kadar artar. Cazip olma hali kişiden kişiye ve kültürden kültüre değişse de, genellikle onay aldığımız ve saygı gördüğümüz davranışları sürdürme eğilimindeyiz.

Kendinize küçük ödüller vererek veya rutinin sonunda kendinizi iyi hissettirecek aktivitelerle ilişkilendirerek motivasyonunuzu artırabilirsiniz. Hem bireysel tatmin duygusu artar hem de toplumla ortak bir paydada buluşmanın gücünü hissedersiniz.

3. Rutini Kolaylaştırın

Rutin oluştururken insan doğasının kolaylığa meyilli olduğunu unutmamak gerek. Bir alışkanlığı otomatik hale getirebilmek, onu kaç kez gerçekleştirdiğiniz kadar, hangi sürede gerçekleştirdiğinizle de ilgilidir.

Rutinlerinizi basitleştirin. Örneğin, kitap okumak istiyorsanız yanınıza kolayca ulaşabileceğiniz bir kitap koyun; egzersiz yapmak istiyorsanız kıyafetlerinizi önceden hazırlayın. Ne kadar az engel varsa, alışkanlığı o kadar kolay sürdürebilirsiniz.

4. Rutini Tatmin Edici Hale Getirin

Bir rutinin tekrarlanma olasılığını artıran en önemli faktörlerden biri, tatmin duygusudur. Hedeflerinizin sonuçlarını hızlı bir şekilde görebilmek, rutininizi sürdürmenize yardımcı olur.

Kendinizi ödüllendirin! Küçük başarılarınızı kutlayın. Örneğin; haftada üç gün spor yaptıktan sonra sevdiğiniz bir filme gitmek gibi. Bu ödüller, olumlu alışkanlıkları pekiştirir ve motivasyonunuzu artırır. Tersi durumda, olumsuz sonuçlar davranışınızı durdurabilir, bu yüzden pozitif pekiştirme her zaman daha etkilidir.

Kaynakça

Clear, J. (2018). Atomik Alışkanlıklar (1. Baskı). Pegasus Yayınları, Bayrampaşa/İstanbul.