Günümüz insanları olarak, dijitalleşmeyle birlikte hızlı akışın hakimiyetinde kaybolmaktayız. Uyaranların fazlalığı, bilgi geçişlerinin hızı zihnimize öyle çok bilgi bombardımanında bulunmakta ki zihinsel olarak yorgunluğumuzun gerçekliği inkar edilemez hale gelmekte. Örneğin, ABD’de yapılan ‘’Report: 80% of Global Workers Experience Information Overload’’ adlı araştırmada katılımcıların %76’sı aşırı bilgi yükünün günlük streslere doğrudan etki ettiğini belirtmiştir. Aynı çalışmada katılımcıların %35’i bu yükün iş performanslarını olumsuz etkilediğini, %30’u ise genel iş memnuniyetlerini düşürdüğünü ifade etmiştir. Bu bilgi yoğunluğunu detaylıca anlayabilmek için Bilişsel Yük Kuramı‘na göz atabiliriz. Bilişsel Yük Kuramı (Cognitive Load Theory), bireyin öğrenme ve bilgi işleme sürecinde sahip olduğu zihinsel kaynakların sınırlı olduğunu savunur. İnsan zihni özellikle kısa süreli bellekte yalnızca belirli miktarda bilgiyi aynı anda işleyebilir; bu kapasite aşıldığında öğrenme verimsiz hale gelir ve birey zihinsel bir yorgunluk yaşamaya başlar (Sweller, 1988). Başta da bahsettiğimiz gibi kuram çerçevesinde hızlı akış, bilişsel etkinliklerimizi de etkilemekte. Bu bilişsel yükü hafifletmek için minimalizm, işe yarar bir trend. Uyaran fazlalığının olduğu günümüzde, çevremizi sadeleştirmek zihnimizi daha verimli kullanmamıza yardımcı, hatta bir çeşit ihtiyaç olabilir.

Günümüzde bireylerin Minimalizmi neden bu kadar çok tercih ettiğinin zihinsel arka planından bahsettik. Peki Minimalizm, zihin yükünü azaltmak için bir yol yerine zamanla bir uyum aracı haline gelmişse? Sosyal medya platformlarında minimalist yaşam biçiminin popülarite kazanması, sade ev dekorasyonlarının zamanla estetik bir statü simgesi olarak görülmeye başlanması ve minimalizmin çoğunluk tarafından benimsenmesi, bu tarzın yaygın olarak tercih edilmesine neden olmuştur. Kurulan sermayeler bireyin yaşamına elbette farklı şekillerde etki etmekte. Bu noktada Normatif Etki devreye giriyor. Normatif etki, toplumsal psikoloji literatüründe; bireylerin toplumsal kabul görmek, dışlanmamak veya onaylanmak amacıyla, grubun normlarına ve davranış biçimlerine uyum sağlama eğilimini ifade eder. Bu etki, bireylerin yalnızca grup içindeki kabul edilme arzusundan dolayı, grup normlarına veya davranış biçimlerine başkalarının görüşlerine göre uyum sağlama davranışlarını motive eder (Cialdini & Goldstein, 2004). Başka bir deyişle, bireyler; toplumsal normlara uyarak, başkalarının onayını alma ve grubun bir parçası olma arzusuyla hareket ederler. Bu da minimalizmin psikolojik değil, sosyokültürel bir uyum davranışına dönüştüğünü gösterir. Zihinsel yükten kurtulmak için başvurduğumuz minimalizm, Normatif Etkiyle birlikte akışla gelen uyaranlardan biri oluyor. Şimdi karşımıza iki yol çıkıyor. Minimalizm kaçış mı yoksa bir norm mu?

Sadeleşme, bireyin psikolojik ihtiyaçları doğrultusunda ortaya çıkmakta; netlik, verimlilik için bir yol olmakta. Ama bu sadeleşme sosyal gruplara kabul edilme ve uyum sağlama ihtiyacıyla da şekillenmekte. Birey, zihinsel rahatlama ve toplumsal kabul arasında bir denge kurarak, minimalizmi ya bir kaçış yolu olarak ya da uyum sağlama stratejisi olarak benimseyebilir. Her iki durum da kişisel ve toplumsal düzeyde önemli etkiler yaratmakta ve minimalizmi anlamak, bu iki etkiyi de göz önünde bulundurarak yapılmalıdır.

Sonuç

Minimalizm; dijitalleşme çağında sürekli artan bilgi akışının ve uyarıcıların etkisiyle bireylerin yaşadığı zihinsel yorgunluğa karşı etkili bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Bilişsel Yük Kuramı çerçevesinde sadeleşme, hem zihinsel verimliliği artırmak hem de psikolojik rahatlama sağlamak amacıyla benimsenen bir strateji olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak sosyal medya ve popüler kültür aracılığıyla minimalist yaşam tarzı; yalnızca estetik bir gösteriş değil, aynı zamanda toplumsal kabul ve uyum sağlama aracı olarak şekillenmiştir. Sonuç olarak, minimalizm, bireylerin hem zihinsel rahatlama sağlamak hem de toplumsal normlara uyum göstermek için bir araç haline gelmiştir. Bu ikili etki, minimalizmi daha derinlemesine anlamak için dikkate alınması gereken önemli faktörlerdir.

Kaynakça

Cialdini, R. B., & Goldstein, N. J. (2004). Social influence: Compliance and conformity. Annual Review of Psychology, 55, 591–621.
https://doi.org/10.1146/annurev.psych.55.090902.142015
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4

Kendilik algısı, bireyin kendisini fiziksel, ruhsal ve sosyal boyutlarıyla bir bütün olarak nasıl değerlendirdiğini ifade eder (Öztürk & Uluşahin, 2016). Kendilik algısı sağlıklı olan biri, kendisini hem bedeniyle hem de ruhuyla uyum içinde hisseder. Bu, kişinin kendisini olduğu gibi kabul etmesi, kendine değer vermesi demektir. Ayna karşısına geçtiğinde kendine gülümseyebiliyorsa, içinde bir huzur duyuyorsa, olumlu bir kendilik algısına sahip olduğunun göstergesi olabilir. Kendilik algısı zayıf olan bireyler ise kendilerini oldukları gibi kabul etmekte güçlük çekerler. Kişiliklerini bir bütün olarak algılamakta zorlanırlar.

Bireyin kendisine ve çevresine ilişkin algısının temelleri, doğum öncesi dönemde atılır ve zihinsel gelişim süreciyle birlikte şekillenmeye başlar (Bee & Boyd, 2011). Yani bir bireyin ilk dünyası annesinin rahmidir. Burada edindiği his tecrübeleri, sonraki hayatında dünyayı ve kendisini algılama eğilimlerinde büyük bir etkiye sahiptir. Örneğin, anne hamileliğini tartışmalar ve olumsuzluklarla dolu bir ortamda geçirmiştir. Bebeğin bu şartlar içinde zihinsel arka planında değersizlik ve olumsuzluk yer alabilir. İçinde dolduramadığı değersizlik, ileride saplantılara sahip bir kişiliğe dönüşmesine davettir. Ne kadar para harcarsa harcasın aynadaki yansımasına tahammül edememek, sırf terk edilmemek için her şeye katlanmak ama hâlâ yeterli olmadığını düşünmek, giyilen markalarla kendine değer biçmek gibi…

Persona, Jung tarafından ortaya koyulmuş bir kavramdır. Bireyin içinde bulunduğu ortama göre sosyal bir onay almak için maskeleme yapmasıdır aslında. Carl Gustav Jung’a göre persona, bireyin sosyal çevreye uyum sağlamak, kabul görmek ve onaylanmak amacıyla geliştirdiği, dış dünyaya sunduğu “sahte benlik” ya da “sosyal maske”dir; ancak kişi bu maskeyle öz benlik arasında bir denge kuramazsa, içsel çatışmalar ve yabancılaşma yaşayabilir (Jung, 1953). Maskeye sosyal hayatımızda kimi zaman ihtiyaç duyarız. Yaşamımızı idame ettirebilmek için sosyal maskelerimize ihtiyacımız olur. Örneğin, arkadaşlarımızla eğlenmeye çıktığımızda, akademik kimliğimizi yanımıza almamız uygun olmaz. Ancak bu maske, bireyde tatminsizlik uyandırıyorsa, kişinin öz benliği maskeyle tamamen bağlı kaldıysa, bireyi öz benlikten uzaklaştırır. Kendilik algısında bozulmalar olur. Kendilik algısı olumlu olan bireyler de toplumsal yaşamda persona kullanırlar; ancak onların maskeleri, öz benlikleriyle uyum içindedir. Bu kişiler, sosyal rolleri gereği farklı ortamlarda farklı yönlerini sergileyebilirler.

Sonuç

Kendilik algısı güçlü ve sağlıklı olan bireyler; kimliklerine, öz benliklerine ve değerlerine uyumlu bir şekilde toplumsal maskelerini kullanabilirler. Bu kişiler, öz benlikleriyle bağlarını koruyarak sosyal çevrelerine uyum sağlarlar. Dış dünyaya sundukları persona, kimliklerinin bir parçası olarak değil, sadece geçici bir rol olarak kalır. Maskeler, kendilik algısı zayıf olan bireylerde ise öz benlikleriyle çatışma yaratır ve yabancılaşmaya yol açabilir. Jung’un persona kavramı; bireylerin sosyal hayatlarındaki farklı rollerin ve kendilik algısı arasındaki dengeyi kurabilme çabalarını anlamamıza yardımcı olurken; sağlıklı bir öz benlik geliştirme süreci, bireylerin bu maskeleri doğru bir şekilde kullanabilmelerine olanak tanır. Bu doğrultuda olumlu bir kendilik algısı geliştirmek, kişisel gelişimimiz için çok önemlidir.

Öneriler

Kendilik algımızı iyi yönde geliştirmek için neler yapabiliriz? Bu önerilerin her birini ufak hedefler halinde, kendimize şefkat içerisinde uygulayabiliriz:

• Olumlu İçsel Diyalog Geliştirme Antrenmanları: Kendimize karşı eleştirel ve yargılayıcı bir yaklaşımda bulunmak yerine destekleyici ifadeler kullanmak. “Bugün kendime teşekkür ettim mi?”
• Sınırlar Koymak: Kendimize duyduğumuz saygının tohumlarını bu noktada yeşertebiliriz. Ne istediğinizi veya istemediğinizi doğrudan ve nazik bir şekilde söylemek.
• Fiziksel Sağlığa Önem Vermek: Uyku düzenimizi sağlamak, kendimize bakım yapmak, beslenmemizi düzenli hale getirmek, bu basamağın ilk adımlarıdır.
• Başarıları Kutlamak: Küçük veya büyük başarılarımızı ayırt etmeden kutlamalıyız. Bunu duygusal olarak da gerçekleştirebiliriz. “Başardım” diyebilmek, sevdiğimiz bir şeyi yapmak, kendimize bir hediye almak bunlardan birkaçı.
• Duygusal Farkındalık Geliştirmek: Bir yaşam olayı karşısında ne hissettiğimizi sorgulamak çok önemlidir. Üzüntü verecek bir olaya üzülebiliyor muyuz veya yeterince mutlu olabiliyor, öfkelenebiliyor muyuz? O anda bunları düşünebilmemiz gereklidir.

“Görünüşünüz, yalnızca kalpten bakabildiğinizde berraklaşır. Dışarı bakanlar düş kurar, içe bakanlar uyanış yaşar.”

– Carl Gustav Jung

Kaynakça

• Bee, H., & Boyd, D. (2011). Lifespan development (6th ed.). Pearson Education.
• Öztürk, O., & Uluşahin, A. (2016). Ruh sağlığı ve bozuklukları (15. baskı). Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri.
• Jung, C. G. (1953). Psychological aspects of the persona. In H. Read, M. Fordham, & G. Adler (Eds.), The collected works of C. G. Jung (Vol. 7, pp. 147–159). Princeton University Press.

GELİŞME

Yalnızlık, dünya genelinde önemli bir toplumsal sorun olarak dikkat çekmektedir. Son günlerde yalnızlık oranlarıseri şekilde yükselmektedir. Özellikle İngiltere’de İngiliz İstatistik Kurumu tarafından yapılan bir araştırmada, 16-24 yaş arası gençlerin yaklaşık %10’u kendini ‘her zaman’ ya da ‘sıklıkla’ yalnız hissettiğini belirtmiştir.

İnsanın varlık nedeni, yalnızca kendisinden değil, diğer insanlarla kurduğu ilişkilerle şekillenir. Toplumsal bağlar, insanın kimliğini bulması ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılaması için vazgeçilmezdir. İnsan, yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil, aynı zamanda toplumsal bir varlık olarak yaşamını sürdürür. Toplumdan bağımsız bir birey, varlık anlamını yitirir (Erikson, 1950). İnsanın toplumda var olması, fizyolojik ihtiyaçlarının da önüne geçebilir. Sosyal bağlamda rolü olmayan birey, ihtiyaçlarını karşılamaktan yoksun kalır. Benliğin gelişmesi, bakım ihtiyacı, kimliğin edinilmesi ve daha birçok konu dışında; beynimizin uyaranlara karşı ihtiyacını toplum karşılar. Uyaranları edinemeyen kişi beyin gelişimini de tamamlayamaz. Peki; uyaranların, iletişimin, bağlara ulaşımın fazlasıyla arttığı günümüzde yalnızlık neden en büyük problemimiz?

Odağın süreçte değil, tüketim ve sonuçta olması bizi; edindiklerimizin sonunun gelmeyeceği fikrine sürükler. Bu, sürekli olarak daha fazla edinme ve daha fazlasını isteme arzusunu yaratır. Ancak, her şeye sahip olmanın verdiği güç, zamanla bireyi benmerkezci (kendini her şeyin merkezi olarak gören) bir tutumla karşılaştırır. Benmerkezcilik, diğer insanların ihtiyaçlarına ve duygularına duyarsızlaşmayı beraberinde getirir. Her şeye sahip olmanın verdiği güç, yavaşça bizleri benmerkezciliğe sürüklediğinde, yalnızlığa ilk adımları atmaya başlarız. Bu sürecin temellerine baktığımızda dopaminle karşılaşırız. Dopamin, özellikle dijital çağda, tüketim odaklı bir yaşam tarzını pekiştiren önemli bir faktör haline gelmiştir. Özellikle tüketim odaklı davranışlar, dopaminin etkisiyle pekiştirilir. İnsanlar, yeni bir ürün aldıklarında veya sosyal medya üzerinde etkileşim aldıklarında dopamin salgılarlar, bu da onları daha fazla tüketim yapmaya ve ödül arayışına iter (Schultz, 1997).

Tükettikçe, benmerkezcilik arttıkça yalnızlaşan birey sosyal ilişkilerden yavaş yavaş mahrum kalır. Maddiyat arttıkça edinilen ilişkiler, samimiyeti azaltır. Kişiliği sevilmeyen birey; uyum, iş, evlilik sorunlarıyla baş etmeye çalışır. Bu bireylerin sayısı arttıkça toplumsal bağlar azalır; yalnızlık, küresel bir sorun haline gelir. Bu sorun bizleri umutsuzluğa sürüklememeli. Hepimizin bazı zamanlar içinde bulunduğumuz yalnızlıkla, öncelikle bireysel çabamızla ufak adımlar atarak baş edebiliriz.

ÖNERİLER

Nasıl adımlar atabiliriz?

Sosyal Bağları Güçlendirebiliriz: Esnaf, komşuluk iletişimlerine hayatımızda yer vermeye başlayabiliriz. “Kolay gelsin.”, “Hayırlı işler.”, “İyi günler.” gibi küçük ama anlamlı cümleler etkili olacaktır. Gönüllülük çalışmaları, ilgimizi çeken sosyal etkinliklere elimizden geldiğince katılım gösterebiliriz.

Samimiyetin Olduğu İlişkilere Önem Vermeliyiz: Yapılan işin değil, yapanın sevildiği bir iletişim kurmak… Diyaloglarımızda güven ve sevgiye yer vermeye önem göstermeliyiz. İnsanlarla konuşurken gerçekten dinlemeye çalışmak; yüzeysel değil, derinlemesine bir ilgi göstermek çok önemlidir. Karşımızdakilerin hikayesine, düşüncelerineve duygularına değer vermeliyiz.

Dopamin Döngüsünün Farkında Olmalıyız: Dopaminin tanımını bilmemiz bile bu noktada bizlere yardımcı olacaktır. Kısa vadede tatmini sağlayacak uğraşlar yerine, süreç odaklı aktiviteler yapmak bizlere iyi gelecektir. (Dijital detokslar, sanatla, sporla, sevdiğimiz bir hobiyle uğraşmak.)

Psikolojik Destek Almaktan Çekinmemeliyiz: Yalnızlık konusundaki farkındalığımız için psikolojik destek bizlere büyük bir katkı sağlayacaktır. Çevremizde yalnızlık duygusunu tanımakta, bu duyguyla başa çıkmakta zorlanan bir birey varsa psikolojik destek için kendisini yönlendirmemiz çok önemlidir.

SONUÇ

Dijitalleşme, bireyselleşme ve tüketim odaklı yaşam tarzı, insanların sosyal bağlarını zayıflatarak yalnızlık hissini artırmaktadır. Ancak bu durum, umutsuzluğa kapılmamız gerektiği anlamına gelmez.

Yalnızlıkla başa çıkmak için önce bireysel sonrasında toplumsal düzeyde adımlar atabiliriz. Sosyal bağlarımızı güçlendirerek, samimiyete dayalı ilişkiler kurarak, dopamin döngüsünü fark edip bilinçli tercihler yaparak ve gerektiğinde psikolojik destek alarak bu sorunun üstesinden gelebiliriz. Toplum olarak birbirimize daha fazla destek olup, paylaşımı ve dayanışmayı arttırdıkça; yalnızlığın olumsuz etkilerini azaltabiliriz.

Önemli olan, yalnızlığı duygularımızdan biri olarak ve doğal bir süreç olarak kabul etmek, bununla sağlıklı yollarla başa çıkmayı öğrenmektir. İnsan, doğası gereği sosyal bir varlıktır ve gerçek anlamda mutluluk, samimi ilişkilerlemümkündür. Bu nedenle, bireyler ve toplum olarak birbirimize daha fazla alan açmalı, iletişimi ve empatiyi hayatımızın merkezine koymalıyız.

Kaynakça

• Erikson, E. H. (1950). Childhood and society. W. W. Norton & Company.
• Schultz, W. (1997). Dopamine neurons and their role in reward mechanisms. Current Opinion in Neurobiology, 7(2), 191-197.

]]> https://psychologytimes.com.tr/modern-cagda-yalnizlik-dijital-cagda-kaybolan-baglarla-yeniden-kavusmak/feed/ 2