İdealize Etme ve İlk Adımlar

Narsistik örüntüler genellikle kişinin benlik saygısını dış kaynaklardan besleme ihtiyacıyla ilişkilidir. Bu bireyler, değerli ve özel hissetmek için partnerlerinden yoğun ilgi, hayranlık ve onay bekler. İlişkinin başlangıç evresinde bu durum, “idealize etme” olarak adlandırılan bir süreçle kendini gösterebilir. Narsistik özellikler taşıyan kişi, partnerini aşırı şekilde yüceltir, hızlı bir yakınlık kurar ve güçlü bir bağ hissi yaratır. Bu dönem, karşı taraf için oldukça etkileyici ve bağlayıcı olabilir.

Değersizleştirme Süreci ve Sınırların İhlali

Ancak idealize etme süreci genellikle kalıcı değildir. Zamanla partnerin insanî sınırları ve kusurları görünür hâle geldikçe, narsistik örüntüler devreye girer. Bu aşamada değersizleştirme davranışları ortaya çıkabilir. Eleştirel tutumlar, küçümseyici ifadeler, duygusal geri çekilme ve empati eksikliği sıkça gözlemlenir. Partner, başlangıçta hissettiği yoğun ilginin yerini belirsizlik ve duygusal mesafeye bıraktığını fark eder.

Kontrol İhtiyacı ve Manipülasyon

İlişkideki bir diğer yaygın narsistik örüntü kontrol ihtiyacıdır. Narsistik eğilimleri olan bireyler, ilişkinin yönünü belirleme, kararları tek başına alma ve partnerin sınırlarını ihlal etme eğiliminde olabilir. Bu kontrol, açık baskı şeklinde olabileceği gibi suçluluk hissettirme, duygusal manipülasyon veya sessiz kalma gibi dolaylı yollarla da gerçekleşebilir. Zamanla partner, kendi ihtiyaçlarını geri plana atarak ilişkinin dengesini korumaya çalışabilir.

Psikolojik Etkiler ve Özsaygı Kaybı

Bu tür ilişkilerin psikolojik etkileri oldukça derindir. Narsistik örüntülere maruz kalan bireylerde özsaygı kaybı, kendini sorgulama, duygusal tükenmişlik ve kaygı belirtileri görülebilir. Sürekli olarak “yeterli olmama” hissi, bireyin kendi gerçekliğinden şüphe etmesine yol açabilir. Özellikle uzun süreli ilişkilerde, kişi kendi duygu ve düşüncelerini bastırmayı öğrenerek sağlıksız bir uyum geliştirebilir.

Bağlanma Stilleri ve İçsel Çatışmalar

Narsistik örüntülerin oluşumunda bağlanma stilleri de önemli bir rol oynar. Araştırmalar, bu örüntülerin sıklıkla güvensiz bağlanma stilleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Narsistik özellikler taşıyan bireyler, yakınlığa ihtiyaç duysalar da aynı zamanda reddedilme korkusu yaşayabilirler. Bu içsel çatışma, ilişkide tutarsız ve yaralayıcı davranışlara zemin hazırlar.

Farkındalık ve İyileşme Yolları

Bu döngüden çıkabilmek için farkındalık temel bir adımdır. İlişkide tekrar eden davranış kalıplarını tanımak, kişinin yaşadıklarını adlandırabilmesini sağlar. Sınır koyma becerileri, duygusal ihtiyaçların açıkça ifade edilmesi ve gerektiğinde profesyonel destek almak, iyileşme sürecinde önemli rol oynar. Ayrıca narsistik örüntülerin her zaman bilinçli bir kötücüllükten kaynaklanmadığını, çoğu zaman kişinin kendi kırılganlıklarını yönetme biçimi olduğunu anlamak da süreci daha sağlıklı değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Sonuç olarak, ilişkilerde narsistik örüntüler karmaşık ve çok katmanlıdır. Bu örüntüler hem ilişki dinamiklerini hem de bireyin psikolojik iyi oluşunu derinden etkileyebilir. Sağlıklı ilişkilerin temelinde karşılıklı empati, saygı ve duygusal sorumluluk yer alır. Bu değerlerin farkında olmak, bireylerin hem kendileriyle hem de başkalarıyla daha dengeli ilişkiler kurmalarına olanak tanır.

Zagarnik Etkisi Nedir?

Zagarnik etkisi, Sovyet psikolog Bluma Zagarnik tarafından 1920’lerde tanımlanmış bir bilişsel fenomendir. Bu etkiye göre, insanlar tamamlanmamış ya da sonuca ulaşmamış işleri, tamamlanmış olanlara kıyasla daha fazla hatırlar. Bu durum, zihnin açık bir dosya gibi tamamlanmamış işleri sürekli işlemeye devam etmesiyle açıklanabilir. Tamamlanan görevler zihinde kapanır ve unutulmaya daha yatkın hale gelirken, tamamlanmamış görevler zihinsel olarak “açık kalır” ve bireyi rahatsız eder. Bu etki, öğrenme süreçlerinde, alışveriş listelerinde ya da kişisel hedeflerin sürdürülmesinde önemli rol oynar. Ancak iş hayatında, özellikle işe alım süreçlerinde de güçlü psikolojik etkiler yaratmaktadır.

İş Görüşmeleri ve Tamamlanmamış Süreçler

Bir aday, iş başvurusunda bulunduğunda ve mülakata alındığında, bu süreç onun için bir görev olarak başlar. Bu görev, yalnızca başvuru ve görüşme adımlarından ibaret değildir; aynı zamanda sürecin sonucunu öğrenmeyi de kapsar. Adaylar, olumlu ya da olumsuz bir geri bildirim aldıklarında bu süreci zihinsel olarak tamamlarlar. Ancak hiçbir geri dönüş alamadıklarında, bu görev tamamlanmamış olarak kalır. Zagarnik etkisine göre bu durum, adayın zihninde tekrar tekrar dönüp duran bir düşünce haline gelir: “Acaba neden dönüş yapılmadı?”, “Görüşme kötü mü geçti?”, “Hâlâ umut var mı?” gibi sorular, kişinin zihnini meşgul eder.

İnsan Kaynaklarının Geri Bildirim Vermeme Eğilimi

İK departmanlarının birçok adayla görüşme yapması, özellikle büyük firmalarda günlük operasyonel yükü artırmaktadır. Bu durum, bazı kurumlarda yalnızca olumlu değerlendirilen adaylara geri dönüş yapılması yönünde bir politika geliştirilmesine neden olmuştur. Diğer yandan, bazı firmalar da “geri dönüş yapılmaması, olumsuz yanıt anlamına gelir” gibi örtük bir iletişim modeli benimsemiştir.

Ancak bu yaklaşım, profesyonellikten uzak olduğu kadar, adayların psikolojik sağlığını da olumsuz etkiler. Birçok aday, aylarca bir cevabı bekleyerek zaman kaybeder, diğer iş fırsatlarına yönelmede tereddüt yaşar ya da motivasyonunu yitirir. Özellikle genç adaylarda bu tür belirsizlikler, özgüven kaybına, değersizlik hissine ve gelecekle ilgili karamsarlığa yol açabilir.

Zagarnik Etkisi ve Aday Deneyimi İlişkisi

İK profesyonelleri açısından aday deneyimi, sadece işe alım başarısını değil, aynı zamanda şirketin marka imajını da doğrudan etkiler. Olumsuz bir deneyim yaşayan aday, o kurumla olan bağını koparabilir, hatta bunu sosyal medyada ya da iş çevresinde dile getirebilir. Geri dönüş yapılmaması, yalnızca bilgi eksikliği yaratmakla kalmaz, aynı zamanda adayın zihninde açık kalan bir dosya haline gelir ve bu dosya sürekli rahatsızlık yaratır.

Bu noktada Zagarnik etkisinin farkında olmak, İK yöneticileri için önemli bir bilinç düzeyidir. Her adayın süreci tamamlamaya ihtiyacı vardır ve bu, basit bir otomatik e-posta ile bile sağlanabilir. “Başvurunuz değerlendirilmiş ancak şu anda uygun bulunmamıştır” şeklinde bir bildirim, adayın süreci zihninde kapatmasını sağlar ve profesyonel bir izlenim bırakır.

İletişim, Sadece Ne Söylediğiniz Değil, Ne Kadar Net Olduğunuzdur

Zagarnik etkisi, iş hayatında ve özellikle işe alım süreçlerinde göz ardı edilen psikolojik etkilerin önemini ortaya koyar. İnsan kaynakları iletişimi açısından, adayların zihinsel bütünlüğünü gözeten, empati odaklı ve şeffaf bir iletişim modeli benimsemeleri, hem şirket imajı hem de çalışan bağlılığı açısından kritik önemdedir. Adaylara dönüş yapılmaması, basit bir “unutulmuşluk” değil, onların zihninde kapanmayan bir döngüdür. Bu döngüyü kırmak ise aslında oldukça basit bir eylemle mümkündür: Geri bildirim.

Sosyal medyanın popülerliğinin arkasındaki temel nedenlerden biri, beynimizdeki ödül sistemini tetiklemesidir. Bir bildirim aldığımızda, beğenildiğimizde veya bir yorum yapıldığında, beynimiz dopamin salgılar. Dopamin, zevk ve motivasyonla ilişkili bir nörotransmiterdir. Bu durum, bize anlık bir tatmin duygusu verir ve bu hissi tekrar yaşamak için sosyal medyayı sürekli kontrol etme ihtiyacı duyarız. Tıpkı bir kumar makinesinin kollunu çekmek gibi, her bildirim bir potansiyel “ödül” vaat eder. Bu sürekli dopamin akışı, zamanla bir tür dijital bağımlılığa yol açabilir.

Ancak bu dopamin salgısının her zaman olumlu sonuçları yoktur. Sosyal medya, sürekli bir sosyal karşılaştırma döngüsü yaratır. Başkalarının kusursuz tatil fotoğraflarını, başarılı kariyerlerini veya mutlu aile anlarını gördüğümüzde, kendi hayatımızı sorgulamaya başlarız. Bu durum, düşük benlik saygısı, kıskançlık ve yetersizlik hissi gibi olumsuz duygulara yol açabilir. Çoğu insan sosyal medyada hayatının en iyi anlarını paylaştığı için, gerçekçi olmayan bir mükemmellik algısı oluşur. Bu da bireylerin kendilerini sürekli olarak “eksik” hissetmelerine neden olabilir.

Peki ya “gerçek bağlantı” vaadi? Sosyal medya, coğrafi sınırları ortadan kaldırarak dünyanın dört bir yanındaki insanlarla iletişim kurma fırsatı sunar. Uzaktaki arkadaşlarla bağlantıda kalmak, benzer ilgi alanlarına sahip insanlarla tanışmak veya destek gruplarına katılmak gibi pek çok faydası vardır. Ancak bu bağlantılar, yüz yüze etkileşimlerin sağladığı derinlik ve samimiyeti her zaman sunmaz. Dijital arkadaşlıklar, gerçek hayattaki dokunuşun, göz temasının, ses tonunun ve beden dilinin eksikliğini taşır. Bu da yüzeysel ilişkilere ve zamanla gerçek yalnızlık hissine yol açabilir.

Sosyal medya aynı zamanda “FOMO” (Fear Of Missing Out – Fırsatı Kaçırma Korkusu) olarak bilinen bir olguyu da tetikler. Başkalarının eğlendiğini veya ilginç şeyler yaptığını gördüğümüzde, kendimizi dışlanmış hissedebiliriz. Bu korku, bizi sürekli çevrimiçi olmaya ve her anı kaçırmamak için bildirimleri takip etmeye iter. Ne yazık ki, bu durum bizi şimdiki andan koparır ve gerçek hayattaki deneyimlerin tadını çıkarmamızı engeller. Bir konserde herkesin telefonuna sarılıp video çektiğini düşünebilirsiniz; anı yaşamak yerine, o anı dijital olarak kaydetme ve başkalarıyla paylaşma arzusu ön plandadır.

Sosyal medyanın zihinsel sağlık üzerindeki etkileri de giderek daha fazla tartışılıyor. Araştırmalar, aşırı sosyal medya kullanımının anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları riskini artırabileceğini gösteriyor. Özellikle gençler ve ergenler, siber zorbalık ve vücut imajıyla ilgili sorunlar gibi ek risklerle karşı karşıya kalabilirler. Sürekli olarak bir “performans” sergileme ve başkalarının onayını alma baskısı, genç zihinler üzerinde ciddi bir stres yükü oluşturur.

Peki, bu dijital ikilemden nasıl çıkacağız? Sosyal medyanın tamamen hayatımızdan çıkarılması pratik veya gerçekçi değildir. Önemli olan, bilinçli ve dengeli bir kullanım geliştirmektir. İşte bazı stratejiler:

• Süre Sınırları Belirleyin: Hangi uygulamalarda ne kadar zaman geçirdiğinizi takip edin ve kendinize sınırlar koyun. Telefonunuzdaki ekran süresi ayarlarını kullanabilirsiniz.

• Dijital Detoks Yapın: Belirli günlerde veya saatlerde sosyal medyadan uzak durun. Telefonunuzu kapatın veya bildirimleri susturun.

• Gerçek Bağlantıları Önceliklendirin: Sanal etkileşimler yerine, yüz yüze görüşmelere, telefon aramalarına ve gerçek hayattaki etkinliklere zaman ayırın.

• Farkındalık Geliştirin: Sosyal medyada ne gördüğünüzü ve bunun sizi nasıl hissettirdiğini fark edin. Olumsuz duygular yaratan hesapları takibi bırakın.

• Paylaşımlarınızda Seçici Olun: Her anınızı paylaşma ihtiyacı hissetmeyin. Kendi hayatınızın tadını çıkarmaya odaklanın.

Sosyal medya, potansiyel olarak güçlü bir araçtır; bilgiye ulaşmamızı, farklı bakış açılarını görmemizi ve sevdiklerimizle uzaktan da olsa bağ kurmamızı sağlar. Ancak bu aracın kontrolünü elimizde tutmak ve onun bizi değil, bizim onu yönetmemiz kritik öneme sahiptir. Beynimizin anlık dopamin ödüllerine olan düşkünlüğünü anlayarak ve bilinçli seçimler yaparak, dijital dünyanın faydalarından yararlanırken, sanal yalnızlığın ve zihinsel sağlık risklerinin tuzağına düşmekten kaçınabiliriz. Gerçek bağlantının ve zihinsel esenliğin anahtarı, ekranın ötesinde, gerçek yaşamda yatmaktadır.

Teknoloji Bağımlılığı: Dijital Dünyanın Pençesinde

Akıllı telefonlar, sosyal medya platformları ve online oyunlar hayatımızın vazgeçilmez birer parçasıyken, bu araçların aşırı kullanımı teknoloji bağımlılığı olarak bilinen yeni bir ruhsal sağlık sorununu ortaya çıkarmıştır. Bu bağımlılık, bireylerin dijital dünyaya aşırı derecede bağlanması, online olmama durumunda anksiyete, huzursuzluk gibi yoksunluk belirtileri göstermesi ve günlük yaşam aktivitelerini aksatmasıyla kendini gösterir. Özellikle genç nesiller arasında yaygın olan bu durum, dikkat eksikliği, uyku bozuklukları, sosyal izolasyon ve hatta depresyon gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Sürekli bildirimler, “beğenilme” arzusu ve sonsuz içerik akışı, dopamin salgısını tetikleyerek beynin ödül sistemini manipüle eder ve bireyleri dijital ekranlara daha da bağlar. Teknoloji bağımlılığıyla mücadele etmek için farkındalık, dijital detoks ve profesyonel destek önemli adımlardır.

Siber Zorbalık: Ekranların Arkasındaki Gölge

İnternet ve sosyal medya platformları, bireylerin iletişim kurmasını, bilgiye erişmesini ve kendilerini ifade etmesini sağlarken, aynı zamanda siber zorbalık adı verilen tehlikeli bir fenomenin de ortaya çıkmasına neden olmuştur. Siber zorbalık, dijital ortamlar aracılığıyla bir veya birden fazla kişiye kasıtlı olarak zarar verme, aşağılama, tehdit etme veya taciz etme eylemlerini kapsar. Anonimliğin getirdiği cesaretle birleşen bu durum, özellikle çocuklar ve ergenler arasında ciddi psikolojik travmalara yol açabilir. Mağdurlar arasında depresyon, anksiyete, intihar düşünceleri ve sosyal çekilme gibi sorunlar yaygın olarak görülür. Siber zorbalıkla mücadele etmek için ebeveynlerin, öğretmenlerin ve kurumların ortak çabası büyük önem taşır. Eğitim, farkındalık kampanyaları ve yasal düzenlemeler, bu dijital tehdide karşı durmak için atılması gereken adımlardır.

Sanal Gerçeklik Terapileri: Dijitalin İyileştirici Gücü

Dijital çağın ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin yanı sıra, teknolojinin tedavi amaçlı kullanımı da giderek artmaktadır. Özellikle sanal gerçeklik terapileri, fobiler, post-travmatik stres bozukluğu (PTSD), anksiyete bozuklukları ve hatta kronik ağrı gibi çeşitli ruhsal ve fiziksel rahatsızlıkların tedavisinde umut vadeden bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Sanal gerçeklik terapileri, bireylerin güvenli ve kontrollü bir sanal ortamda korkularıyla yüzleşmelerini, travmatik deneyimlerini işlemelerini veya rahatlatıcı senaryolar aracılığıyla stresle başa çıkmalarını sağlar. Örneğin, bir uçuş fobisi olan kişi, sanal bir uçağa binme deneyimi yaşayarak korkusunu kademeli olarak azaltabilir. PTSD hastaları, sanal ortamda travmatik anılarını güvenli bir şekilde yeniden yaşayarak bu anılarla başa çıkma stratejileri geliştirebilirler. Bu terapiler, geleneksel tedavi yöntemlerine tamamlayıcı veya alternatif olarak sunularak, ruh sağlığı hizmetlerine erişimi kolaylaştırabilir ve tedavi süreçlerini daha etkili hale getirebilir. Ancak insan-insana olan terapinin empatik ve iyileştirici gücüne erişebilir mi? Bu da başka bir araştırma konusu.

Sonuç

Dijital çağ, ruh sağlığımız için hem zorlukları hem de fırsatları beraberinde getiriyor. Teknoloji bağımlılığı ve siber zorbalık gibi sorunlar, dijitalleşmenin karanlık yüzünü temsil ederken, sanal gerçeklik terapileri gibi yenilikçi yaklaşımlar, teknolojinin iyileştirici gücünü gözler önüne seriyor. Önemli olan, bu dijital dönüşümü bilinçli bir şekilde yönetmek, riskleri minimize etmek ve teknolojinin potansiyel faydalarını maksimize etmektir. Bireysel farkındalık, eğitim, aile desteği ve profesyonel yardım, dijital çağın ruh sağlığına olan etkilerini olumlu yönde şekillendirmek için atılması gereken temel adımlardır. Dijitalleşmenin kaçınılmaz olduğu bir dünyada, ekranların arkasındaki ruh sağlığımızı korumak ve geliştirmek hepimizin ortak sorumluluğudur.

DEHB ve Erken Dönem Uyum Bozucu Şemaların Kökeni

DEHB’li bireyler, çocukluktan itibaren dürtüsellik, dikkat dağınıklığı ve organize olamama gibi sorunlar nedeniyle sıklıkla eleştiri, reddedilme veya başarısızlık deneyimleri yaşarlar. Bu durum, temel duygusal ihtiyaçların (güvenlik, özerklik, sevgi, kabul görme) karşılanmamasına yol açabilir. Örneğin:  

• Sürekli eleştirilen bir çocuk, “Yetersizlik/Utanca” şeması geliştirebilir.  
• Dürtüselliği nedeniyle sıkça ceza alan bir çocuk, “Suçluluk/Cezalandırılma” şemasına yönelebilir.  
• Dikkat sorunları nedeniyle akademik başarısızlık yaşayan bir birey, “Başarısızlık” şeması geliştirebilir.

Bu şemalar, DEHB’nin getirdiği zorluklar ve çevresel tepkilerin birleşimiyle pekişir. Pekişen bu bilgiler bireyin ileriki hayatında sorun yaşamasına ve zorlanmasına sebep olabilir.  

DEHB ile İlişkili Temel Uyum Bozucu Şemalar

a) Yetersizlik/Utanç Şeması

DEHB’li bireyler, özellikle akademik ve sosyal alanlarda sık sık başarısızlık yaşayabilir. Bu durum, “Yeterli değilim” inancını pekiştirir. Sürekli hata yapma korkusu, özgüven eksikliği ve sosyal kaçınma davranışlarına yol açabilir.  

b) Terk Edilme/İstikrarsızlık Şeması

DEHB’li çocuklar, dürtüsel davranışları nedeniyle aile ve arkadaş ilişkilerinde sorunlar yaşayabilir. Ebeveynlerin sabırsız veya tahammülsüz tutumları, çocukta “Sevilmeye değer değilim” veya “İnsanlar beni terk eder” gibi inançlar oluşturabilir.  

c) Kusurluluk Şeması

DEHB’li bireyler, sıklıkla “farklı” veya “sorunlu” olarak etiketlenir. Bu durum, kendini kusurlu hissetme ve sürekli bir onay arayışına neden olabilir. Mükemmeliyetçilik veya aşırı özeleştiri bu şemanın sonuçlarıdır.  

d) Duygusal Yoksunluk Şeması

DEHB’li bireyler, duygularını düzenlemede zorluk yaşayabilir. Çevrelerinden yeterli duygusal destek alamadıklarında, “Kimse beni anlamıyor” veya “Duygusal ihtiyaçlarım karşılanmayacak” inancı gelişebilir.  

e) Haklılık/Büyüklenme Şeması

Bazı DEHB’li bireyler, dürtüsellik ve düşük özdenetim nedeniyle aşırı taleplerde bulunabilir veya kuralları hiçe sayabilir. Bu durum, narsisistik eğilimlerle birleşerek uyumsuz başa çıkma stratejilerine yol açabilir.  

Uyum Bozucu Şemaların DEHB Belirtileriyle Etkileşimi

Uyum bozucu şemalar, DEHB belirtilerini şiddetlendirebilir. Örneğin:  

• Yetersizlik şeması, bireyin akademik veya iş hayatında daha fazla kaçınmasına neden olarak dikkat sorunlarını artırabilir.  
• Terk edilme şeması, ilişkilerde güvensizliğe ve dürtüsel tepkilere yol açabilir.  
• Kusurluluk şeması, performans kaygısını artırarak odaklanmayı daha da zorlaştırabilir.

Ayrıca, DEHB’li bireyler şemalarla baş etmek için aşırı telafi, kaçınma veya teslim olma gibi uyumsuz stratejiler geliştirebilir. Örneğin:  

• Aşırı telafi: Mükemmeliyetçi davranarak yetersizlik duygusunu bastırmaya çalışma.  
• Kaçınma: Zor görevlerden kaçınarak başarısızlık korkusunu yönetme.  
• Teslim olma: “Zaten başaramam” diyerek çaba göstermekten vazgeçme.

Terapötik Yaklaşımlar

Şema Terapi, DEHB’li bireylerin erken dönem uyum bozucu şemalarını tanımasına ve daha sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirmesine yardımcı olabilir. Terapide:  

• Şemaların kökenleri araştırılır.  
• Duygusal düzenleme becerileri geliştirilir.  
• Bilişsel yeniden yapılandırma ile olumsuz inançlar sorgulanır.  
• Davranışçı tekniklerle uyumlu baş etme yöntemleri öğretilir.

Buna ek olarak, DEHB tedavisinde ilaçlar, psiko-eğitim ve davranışçı terapilerle bütünleşik bir yaklaşım önemlidir.  

DEHB ve erken dönem uyum bozucu şemalar arasında karmaşık bir etkileşim vardır. Literatürde bu konuya daha çok eğinilmeli, daha çok kaynak sahibi olmamız doğru olacaktır. DEHB’nin getirdiği zorluklar, çocuklukta olumsuz deneyimlere yol açarak şemaların oluşmasına zemin hazırlar. Bu şemalar ise DEHB belirtilerini şiddetlendirerek bir kısır döngü yaratabilir. Bu nedenle, DEHB tedavisinde şemaların ele alınması, bireyin duygusal ve davranışsal işlevselliğini artırmada kritik bir rol oynar. Elbette seneler boyu oturmuş bu şemalara kısa bir süre içinde dokunmak ve işlevsel çözümler bulmak kolay olmayacaktır. Bu durum bütüncül bir terapi yaklaşımını uygun kılabilir. Bütüncül bir terapi yaklaşımı, DEHB’li bireylerin hem nörolojik temelli zorluklarını hem de psikolojik dinamiklerini dengede tutmayı hedeflemelidir.

Yeni Yönetmelik ve Psikologların Terapist Olma Şartları

Yeni yönetmeliğe göre, 4 yıllık psikoloji lisans mezunları için terapist olmanın yolu artık yalnızca Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı’ndan geçiyor. Ancak devlet üniversitelerindeki kontenjan sorunları, mezunları özel ve vakıf üniversitelerine yöneltiyor. Soru şu: Yüksek lisans program ücretleri ne kadar? Kaçımız bu maliyetleri karşılayabilecek durumdayız?

İş ilanı sitelerinde durum daha da vahim. Psikolog iş ilanları oldukça nadir. Açılan ilanlar genellikle rehabilitasyon merkezleri ile sınırlı ve teklif edilen maaşlar asgari ücret seviyesinde. Yani hem okuyup hem çalışmak artık hayal. Psikologların geçim sıkıntısı çekmemesi için ya zengin bir aileden gelmek ya da mirasa konmak gerekiyor. Aksi takdirde, bu ücretlerle başa çıkmak imkânsız.

Nöropsikolog, adli psikolog gibi uzmanlıklar ya da alınan sertifikalar da artık işlevsiz. Klinik psikolog değilseniz, iş bulma şansınız neredeyse yok. Peki, klinik psikolog olmak yeterli mi? Hayır, yetmiyor. Daha yapılacak çok şey var.

Klinik Psikolog Oldunuz, Peki Sonra?

Diyelim ki yüksek lisansı bitirdiniz ve klinik psikolog oldunuz. Bir yerle anlaşıp portföy oluşturma sürecine girdiniz. Ancak geçiminizi sağlamak için oda paylaşımı ilanlarına başvurduğunuzda yeni bir engel karşınıza çıkıyor: Oda paylaşımı yasak! Eğer terapi hizmeti verecekseniz, o odaya ait bir ruhsat almanız şart. Yönetmelik, bir psikoloğun yanında en fazla bir kişi daha bulundurmasına izin veriyor, ancak ruhsatsız çalışmak mümkün değil. Yani, ya bir sermaye bulup kendi yerinizi açacaksınız ya da bu yolda pes edeceksiniz.

Kendi kliniğinizi açma süreci de artık çok daha zor. Eskiden uygun bir bütçeyle yola çıkmak mümkündü, şimdi ise neredeyse imkânsız. Her adımda ruhsat talep ediliyor. Üstelik, açacağınız yerin yönetmeliğe uygun olması gerekiyor. Her lokasyonda, her binada yer kiralayamazsınız; belirli fiziki şartlar sağlanmalı. Bu durumu duyan emlakçılar, muhtemelen şimdiden kira fiyatlarını artırmaya başlamıştır.

Yönetmelikteki Şartlar Neler?

Gelin, yönetmelikteki şartları hep beraber inceleyelim:

• Tüzel şirket adı altında terapi hizmeti sunulamayacak.
• Klinik psikologsanız, en fazla 3 kişi ile ortak olabilirsiniz.
• Ortakların tamamının klinik psikolog olması ve her birinin kendi odası bulunması gerekiyor. Her oda için ayrı ruhsat alınmalı.
• Oda paylaşımı yasak. Her çalışan, kendi adına ruhsat almak zorunda. Başkasının ruhsatı altında çalışamazsınız.
• Aynı anda iki yerde çalışma izni yok. Yani sabah maaşlı bir işte çalışıp akşam kendi kliniğinizde seans veremezsiniz.

Kendi Kliniğinizi Açtınız, Peki Kurallar Neler?

Tüm bu şartları sağladınız ve yerinizi açmaya karar verdiniz. Ancak burada da yeni kurallar sizi bekliyor:

• Her klinik psikolog için 10 metrekarelik bir oda sağlanmalı. Bu odayı sadece ruhsat sahibi kullanabilir.
• Ulaşılabilir bir lavabo olması zorunlu.
• En az 8 metrekarelik ortak kullanım alanları bulunmalı. Bu alanlar; tuvalet, bekleme salonu ve danışma köşesi gibi bölümleri kapsıyor.

Ayrıca, danışanların öncelikle bir psikiyatri hekiminden tanı almış olması gerekiyor. Açıkçası, ben bu şartı DEHB’li bireyler için zaten uyguluyordum. Tanı alındıktan sonra terapiye başlıyordum. Ancak bu madde, psikoterapinin bağımsızlığı ilkesine ters düşüyor ve bizi psikiyatristlerin yardımcısı konumuna indirgiyor.

Geçiş Süreci ve Ruhsat Zorunluluğu

Fiziki koşulları sağlama kriterleri için geçiş süreci Aralık 2025’e kadar devam edecek. Ancak ruhsat işlemleri, Haziran 2025’e kadar tamamlanmış olmalı.

Yönetmeliğin Psikologlar ve Danışanlar Üzerindeki Etkileri

Ruh sağlığı hizmetlerine erişim zaten zorken, bu yönetmelik hem terapi almak isteyenler hem de terapi vermek isteyenler için caydırıcı bir engel oluşturuyor. Kendi kliniğini açma süreci, şimdiye kadar daha az maliyetli ve yorucuydu. Artık terapistler, hizmete odaklanmak yerine prosedürlerle boğuşarak yola yorgun başlıyor. Bu süreçlerin getirdiği maliyetler, doğal olarak terapi ücretlerine yansıyacak. Sonuç? Terapi, yalnızca belirli bir zümrenin erişebileceği lüks bir hizmet haline gelecek. Ulaşılabilir terapi hizmetleri, ne yazık ki artık eskisi kadar erişilebilir olmayacak.

Genç Psikologların Geleceği Ne Olacak?

Ben kendi yolumu çizdim, ancak yeni mezun psikologlar yersiz ve yönsüz kalmış durumda. Nereye baksalar bir kısıtlama ile karşılaşıyorlar ve bu durum onları ciddi şekilde yıpratıyor. Genç psikologlara ya yeni istihdam alanları yaratılmalı ya da eğitimlerine devam edebilmeleri ve kendilerine bir yer edinebilmeleri için destek sağlanmalı. Aksi takdirde, bir neslin emeği heba olacak, umutları tükenecek. Ülkemiz, umutsuz psikologlar diyarına dönüşecek. Psikolojik desteğe en çok ihtiyaç duyduğumuz bu dönemde, psikoloji bilimi mensuplarının potansiyelinin kaybolması, uzun vadede büyük yıkımlara yol açabilir.

Dopamin Eşiği Nedir?

Dopamin eşiği yükseldikçe, ihtiyaç duyduğumuz dopamin miktarı da artar. Yani, eskiden aldığımız dozlar artık bize yeterli keyfi sağlamaz ve bu durumda daha fazlasını istemeye başlarız. Bağımlılık yalnızca keyif verici maddelere duyulan bir ihtiyaç değildir. Dopamin ihtiyacımız, çeşitli kaynaklardan da karşılanabilir. Örneğin; arka arkaya dizi izlemek, yemek yemek, alışveriş yapmak veya para harcamak gibi davranışlar da dopamin salınımına yol açar.

İş Gittikçe Tehlikeli Bir Hal Alabilir Mi?

Bir süre sonra izlediğimiz diziler bize eskisi kadar keyif vermeyebilir, her canımız sıkıldığında yemek yeme ihtiyacı(özellikle karbonhidrat) hissedebiliriz. Ayrıca, bütçemizi aşan harcamalar yaparak maddi açıdan zorlanabiliriz. Özellikle online alışveriş çılgınlığının arttığı günümüzde, bir tıkla yaptığımız alışverişler eskisi kadar tatmin edici olmayabilir. Bu da ödeme zamanı geldiğinde can sıkıcı sonuçlar doğurabilir.

Beynimizdeki Sisteme Hâkim Olabilir Miyiz?

Evet, bu noktada dopamin orucu faydalı olabilir. Dr. Cameron Sepah tarafından ortaya atılan dopamin orucu, en yaygın olarak 24 saat boyunca haz kaynaklarından uzak durmayı içerir. Sigara, alkol, şeker ve sosyal medya gibi bağımlılık yapıcı maddelerden 24 saat uzak kalarak, beynimizdeki dopamin seviyesini normal düzeylere getirebiliriz. Ayrıca, bu oruçla birlikte hazzı ertelemeyi öğrenerek beynimize daha iyi hâkim olabiliriz.

Çünkü fazla dopamin, fazla geri çekilme etkisi anlamına gelir. Geri çekilme etkisiyle birlikte dopamin, normalin de altına düşer ve bu durum kaygı, huzursuzluk ve mutsuzluk hissiyatı olarak geri dönebilir. Bu dalgalanmalara hâkim olabilmek, dopamin kaynaklarımızı kontrol etmekle mümkündür.

Sonuç Olarak Dopamin: Dostumuz Mu, Düşmanımız Mı?

Dopamin elbette düşmanımız değildir. Onun sayesinde motive olur, hayattan zevk alır, dikkatimizi toplar ve harekete geçeriz. Ancak her şeyin fazlası zararlıdır, dopaminin fazlası da buna dâhildir. Dolayısıyla, zihnimize hâkim olmak, beynimizi eğitmek ve bu kadar plastisiteye sahip bir organa disiplin vermek, bize daha dikkatli, daha mutluve daha neşeli bir hayat sunabilir.